Суық қысқа төзімді организмдер: chionophile жануарлар, өсімдіктер туралы ақпарат. Арктика мен Антарктидада тіршілік ететін түрлер, бейімделу қабілеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қысқы суық жағдайларда өркендеуге қабілетті организмдер.
Organisms able to thrive in cold winter conditions
Кионофилдер – қысқы суық жағдайда тіршілік ете алатын кез келген организмдер (жануарлар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар және т.б.). Бұл атау грек тіліндегі "хион" ("қар") және "филе" ("сүйікті") сөздерінен құралған. Олардың қатал қысқы жағдайда тірі қалуына көмектесетін арнайы бейімделулері бар.
Chionophiles are any organisms (animals, plants, fungi, etc.) that can thrive in cold winter conditions (the word is derived from the Greek word chion meaning "snow", and phile meaning "lover"). These animals have specialized adaptations that help them survive the harshest winters.
Арктикалық жануарлар
Карибу, арктикалық қоян, арктикалық жер саян, қарлы бүркіт, тупик, тундра аққуы, қарлы қаз, Стеллер есегі және сазды қабақ сияқты жануарлар қатал арктикалық қыстарды оңай жеңіп өтеді, ал сазды қабақ сияқты кейбір түрлер тек Арктика аймағында ғана кездеседі.
Animals such as caribou, Arctic hares, Arctic ground squirrels, snowy owls, puffins, tundra swan, snow geese, Steller's eiders and willow ptarmigan all survive the harsh Arctic winters quite easily and some, like the willow ptarmigan, are only found in the Arctic region.
Антарктикалық жануарлар
Антарктида, сондай-ақ Оңтүстік полюс деп аталады, Солтүстік полюске қарағанда үлкен және әлдеқайда суық болуы мүмкін. Осының салдарынан Антарктида құрлығында тіршілік ете алатын жануарлар аз, ал тіршілік ететіндері көбінесе жағалауға жақын жерде өмір сүреді. Құрлықта тіршілік ететін жануарлардың арасында антарктидалық терн, сұрбас альбатрос, императорлық шағала, қарлы қанатты және Антарктиданың ең танымал тұрғыны – пингвиндер бар. Қиын жағдай жыртқыштарды ұстап тұруға көмектеседі; құрлықта аң аулайтын азазды жыртқыштар, оның ішінде оңтүстік полярлық скуа және оңтүстік алып петрел, көбінесе балапандармен қоректенеді. Көптеген антарктидалық жыртқыштар полярлық суларда кездеседі, олардың ішінде касатка және леопард тырнақалдылары бар.
Antarctica, also known as the southern pole, is larger and can become much colder than the northern pole. As a result, few animals can survive on the mainland of Antarctica, and those that do mostly live near the coast. The few animals that live on the mainland are birds such as Antarctic terns, grey headed albatross, imperial shag, snowy sheathbill and the most well known inhabitant of Antarctica, penguins. The inhospitable environment helps to deter predators; the few predators that hunt on the mainland, including the south polar skua and the southern giant petrel, mainly prey upon chicks. Most Antarctic predators are found in the polar waters, including the orca and the leopard seal.
Полярлық бейімделулер
Көбінесе суық жағдай келген кезде жануарлар ұзақ уақытқа белсенділіктен тоқталып, қыстамаға түседі, яғни тоңғылыққа ұшырайды. Олар үшін жағдай қолайлы болғанға дейін олар осы күйден шықпайды. Бірақ жануарлар жылдың көп бөлігінде өмір сүруге қолайсыз ортада болса, онда қыстаудың қажеті болмайды. Мұндай жануарлардың бірі – леммингтер, олар ұйқыдан оянғаннан кейін жаппай көшіп жүреді. Дегенмен, Арктикада өмір сүретін көптеген жануарлар қыстың ең қатал кезінде де белсенді болады. Гренландия акуласы, вольф балығы, Атлантика трескасы, Атлантика палтусы және Арктика шараны сияқты су жануарлары судың мұздай температурасына төтеп беруге тиіс. Морж, ителке, теңіз арыстаны, нарвал, белуга және кашалот сияқты кейбір су сүтқоректілері мұздай суларда жылу сақтауға көмектесетін май жинақтай алады. Суық жағдайда тіршілік ететін кейбір еңкейтін аяқты жануарлардың тырнақтарының астында мұзды жерде тұрақтап, тасты беткейге көтерілуге көмектесетін төсемдер болады. Алақандарында төсемдері бар сүтқоректілер, мысалы, ақ аюлар, құндыз, Арктика қасқырлары және Арктика түлкілері, терілерін суықтан қорғау үшін төсемдерінің астында жүнге ие болады. Ал мүк сияқты басқа сүтқоректілер ұзын, қалың жүн өсіру арқылы жылуды сақтай алады, бұл оларды жылудан қорғайды. Ауа райы жылығанда олар осы жүнді тез түсіреді. Бірақ қарлы қоян қыстақ киген кезде жүнінің түсі ақтан қоңырға немесе қоңыр дақтарға өзгереді. Бұл оған жазда топыраққа, ал қыста қарға сәйкес келетін ұзын ақ жүнін қайта өсіргенде жасыруға көмектеседі.
Normally when colder conditions arrive, animals go into a state of suspended animation called hibernation, when they go into a state of inactivity for long periods of time, which they do not come out of until more suitable conditions for them to survive in arrive. However, when animals live in an environment that is inhospitable for much of the year, then hibernation is not necessary. One of the few animals that does so are lemmings, which have a mass migration after they come out of dormancy. However, most animals living in the arctic would still be active, even during the most brutal times of winter. Aquatic animals such as Greenland shark, wolf fish, Atlantic cod, Atlantic halibut and Arctic char must cope with the sub zero temperatures in their waters. Some aquatic mammals, such as walrus, seal, sea lion, narwhals, beluga whales and killer whales, can store fat called blubber that they use to help keep warm in the icy waters. Some ungulates that live in frigid conditions often have pads under their hooves to help have a stronger tension on the icy ground or to help in climbing up on rocky terrain. But mammals that already have a pad under their foot such as polar bears, wolverines, Arctic wolves and Arctic foxes will have fur under their pads to help keep their flesh concealed from the cold. Other mammals such as the musk oxen can keep warm by growing long, shaggy fur to help insulate heat. And this can be quickly shed off when warmer temperatures arrive. But with the snowshoe hare it will change the color of its fur from white to brown or with patches of brown when it sheds off its winter coat. This is to help camouflage itself in its new environment to match with the dirt during the summer or back again when it regrows its longer white fur to match with the snow during the winter.
Таулық аймақтар
Басқа кионофильдер экваторда немесе оның жанында табылса да, мұздай температурада өмір сүруі мүмкін. Бұл көбінесе олардың географиялық ареалымен байланысты, мысалы, биік тауларда температура өте төмен болып, ал биіктік артқан сайын оттегінің мөлшері азаяды. Мұндай таулардың ішінде Анд, Гималай және Хиндукуш таулары бар, онда қар барысы, пума, жабайы як, тау қойы, тау ешкісі, ибекс, викунья және гуанако сияқты жануарлар жақсы тіршілік етеді.
Other chionophiles can be found on or near the equator and yet still live in freezing temperatures. This is mostly due to their geographical range, such as on high altitude mountains where it can reach very cold temperatures and have less oxygen the higher the altitude. These may include the Andes, the Himalayas and the Hindu Kush mountains, where animals such as snow leopards, pumas, wild yaks, mountain sheep, mountain goats, ibex, vicuñas and guanacos can thrive.