Жол бойында өсетін гүлді өсімдік (Jol boıynda ósetin gúldi ósimdik)
Sisymbrium officinale
Шалғын бақша өсімдігі – Sisymbrium officinale (қырғыз қызылшасы). Сипаттамасы, ерекшеліктері, биіктігі 80 см-ге дейін жететін, гүлдері мен жемістері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гүлді өсімдік түрі
Species of flowering plant
Sisymbrium officinale, далалық қыша (бұрын Erysimum officinale) – Brassicaceae тұқымдасына жататын өсімдік.
Sisymbrium officinale, the hedge mustard, (formerly Erysimum officinale) is a plant in the family Brassicaceae.
Сипаттама
Ол Brassica тұқымдасына жататын қыша өсімдіктерінен өзгеше. S. officinale басқа Sisymbrium түрлеріне ұқсас, бірақ биік, тік сабақтарымен, кішкентай гүлдерімен және еркін ілінудің орнына сабаққа параллель тығыз орналасқан жемістерімен ерекшеленеді. S. officinale 80 см-ге дейін өседі. Төменгі жапырақтары кең, екі немесе үш бүйірлік тіліктері бар. Гүлдерінің диаметрі шамамен 4 мм және сары түсті. Жас жемістері ұзын, түксіз, ал піскенде түктері пайда болады және сабаққа жақын орналасқан шоғырларында 18 мм-ге дейін жетеді. Ағаш қышасы – кейбір Lepidoptera (көбелектер) түрлерінің, мысалы, кішкентай ақ көбелек (Pieris rapae) құрттарының тағамы.
It is distinct from the mustard plants which belong to the genus Brassica. S. officinale is similar to other Sisymbrium, but differs in its tall, erect stems with tiny flowers and fruits that are compacted parallel to the stem instead of hanging free. S. officinale grows to 80 cm high. The lower leaves are broad with two or three lateral lobes. The flowers are about 4 mm across and yellow. Fruits are long and without hairs when young but show hairs when mature and reach 18 mm long on racemes pressed close to the stems. Hedge mustard is food for the caterpillars of some Lepidoptera, such as the small white (Pieris rapae).
Тарату
Ирландияда, Уэльсте және Англияда, сондай-ақ Шотландияның жоталарында табады. Қарбалас жолдардың бойында, қараусыз жерлерде және егістік далаларындағы арамшөп ретінде өседі. Еуропа мен Солтүстік Африкада туған, қазір әлемнің көптеген аймақтарында жайылған.
Found in Ireland, Wales and England and also in the highlands of Scotland. It is found on roadsides, wasteland and as a weed of arable land. A native of Europe and North Africa, it is now well established throughout the world.
Тамақта
Бұл өсімдік бүкіл Еуропа бойынша жеуге жарамды жапырақтары мен тұқымдары үшін кеңінен өсіріледі. Солтүстік Еуропада (әсіресе Дания, Норвегия және Германияда) дәмдеуіш ретінде жиі қолданылады. Жапырақтары ащы, қышқыл көкөніс сияқты дәміне ие және олар салаттарда немесе жапырақты көкөніс ретінде пісіріледі (селекциялық сорттарында). Еуропада тұқымдарынан горчица пастасы жасалады.
This plant is widely cultivated across Europe for its edible leaves and seeds. It is widely used as a condiment in Northern Europe (particularly Denmark, Norway and Germany). The leaves have a bitter cabbage like flavour and they are used either in salads or cooked as a leaf vegetable (in cultivar versions). The seeds have been used to make mustard pastes in Europe.
Дәстүрлі медицина
Гректер оны барлық удың қарсы дәрісі деп санайтын. Халық медицинасында оны ауырған тамақты емдеу үшін қолданған – тіпті француз тілінде оны "жыршының шөбі" (herbe aux chantres) деп атайды. Бұл өсімдік "жол бойында және қараусыз жерлерде өседі, ол кең таралған арамшөп, және ерекше түрде шаңды жинап, ұстап тұруға бейім. Француздар оны "Жыршының өсімдігі" деп атайды, өйткені Людовик XIV заманына дейін ол дауыс жоғалтудың сенімді емдігі саналды. Жан Расин Николя Буалоға жолдаған хатында, дауыссыздықтан құтылу үшін сиропты сынап көруге кеңес береді". Ол "көкдеу мен өкпе ауруларына, дауыс шығару қиындығына жақсы көмектеседі – одан жасалған, бал немесе қант қосылған сіроп, басқа да жөтелдерге, сырылға және тыныс алудың қиындауына да тиімді. Тұқымы у мен залалға қарсы ерекше емдік құрал деп есептеледі". Бұрын оны "дауыс шығару қиындығына, әлсіз өкпеге және дауысты жақсартуға" қолданған. Дәрігерлер оның шырынын және гүлдерін бронхит пен асқазан ауруларына, сондай-ақ сергітетін құрал ретінде пайдаланады. Тибет медицинасында тамақтан улану симптомдарын басу үшін қолданылады.
The Greeks believed it was an antidote to all poisons. In folk medicine, it was used to soothe sore throats indeed one French name for it is the herbe aux chantres (the singers' plant). This plant "grows by our roadsides and on waste ground, where it is a common weed, with a peculiar aptitude for collecting and retaining dust it is named by the French the 'Singer's Plant,' it having been considered up to the time of Louis XIV an infallible remedy for loss of voice. Jean Racine, writing to Nicolas Boileau, recommends him to try the syrup in order to be cured of voicelessness." It is "good for all diseases of the chest and lungs, hoarseness of voice the juice made into a syrup with honey or sugar, is no less effectual for all other coughs, wheezing and shortness of breath the seed is held to be a special remedy against poison and venom." It was "formerly used for hoarseness, weak lungs and to help the voice." Herbalists use the juice and flowers for bronchitis and stomach ailments, among other uses, and as a revitalizer. In Tibetan medicine it is used to repress the symptoms of food poisoning.