Кіріспе

Larix sibirica, сибір шаырғысы немесе ресей шаырғысы – Батыс Ресейдің, Финляндия шекарасына жақын, шығысқа қарай Орталық Сібірдегі Енисей алқабына дейін өсетін, мұнда шығыс Сібір шаырғысы L. gmelinii-мен будандасады; осы будандасқан түр Larix × czekanowskii деп аталады.

Сипаттама

Бұл биіктігі 20–50 м, діңінің диаметрі 1 м-ге дейінгі орташадан үлкен жапырақты қылқан жапырақты ағаш. Жасы кезінде конус тәрізді, жасына қарай кеңейеді; негізгі бұтақтары көлденең немесе жоғары қарай бұрылған, ал бүйір бұтақтары көбінесе салбырап тұрады. Өскіндері диморфты, өсуі ұзын өскіндерге (әдетте 10–50 см ұзындығы) бөлінеді, олар бірнеше бүршіктерді ұстайды, және 1–2 мм ғана ұзындығы бар қысқа өскіндерге, олар тек бір бүршікке ие. Оның биморфты инелері бар, жаңа өскіндердегі инелер жеке-жеке орналасқан және бұтақтардың айналасында спираль бойынша жиектелген, ал ескі ағаштағы инелер қысқа бүршіктерде 15–40 инеден тұратын топтамалармен орналасқан. Оны тым жақын туысы – Еуропалық лаврдан өскіндерінің жұмсақ түкті болуымен (Еуропалық лаврде түксіз) оңай ажыратуға болады. Жапырақтары ине тәрізді, ашық жасыл, 2–5 см ұзындығында, күзде құлар алдында ақшыл сары түске айналады, келесі көктемге дейін ашық сары түсті өскіндерді жалаңаш қалдырады. Аталық және аналық конустар бір ағашта бөлек орналасқан; тозаңдану ерте көктемде жүзеге асады. Аталық конустар жалғыз, сары, шар немесе сопақ пішіндес, диаметрі 4–8 мм, және қанаттары жоқ тозаң шығарады. Піскен аналық конустар тік, жұмыртқа тәрізді конус пішіндес, 2–5 см ұзындығында, тік немесе сәл иілген (кері иілмеген) және жұмсақ тұқымдық қабықшалары бар; олар піспеген кезде жасыл, қызыл түспен араласады, піскенде қоңыр түске айналып, 4–6 айдан кейін қанатты тұқымдарды шығару үшін ашылады. Ескі конустар көбінесе көп жылдар бойы ағашта қалады, күңгірт сұр-қара түске айналады. Тұқым беретін ең төменгі жасы 10–15 жылды құрайды.