Кіріспе

Американдық драматург Эдвард Альбидің бір актілік пьесасы, Лоури Парк зообағы туралы кітап. "Зообақтың хикаясы" – Эдвард Альбидің алғашқы пьесасы, ол 1958 жылы жазылып, үш аптада аяқталды. Пьеса оқшаулану, жалғыздық, қарым-қатынастағы түсініспеушілік, айыптау, әлеуметтік теңсіздік және материалистік әлемдегі адамдық қасиеттердің жоғалуы тақырыптарын зерттейді. Бүгінде кәсіби театр ұйымдары "Зообақтың хикаясын" Эдвард Альбидің "Зообақтағы үй" (алғашқыда "Питер мен Джерри" деп аталған) пьесасының бір бөлігі ретінде немесе жеке қойылым түрінде қоя алады. Оның алғашқы тарихы, 2007 жылы жазылған "Отбасылық өмір", тек Эдвард Альбидің "Зообақтағы үй" пьесасының құрамында ғана қойылуы мүмкін.

Өндірістер

Нью-Йорк продюсерлері қабылдамағандықтан, пьеса 1959 жылдың 28 қыркүйегінде Батыс Берлиндегі Шиллер Театр Векштадтта Сэмюэл Беккеттің "Крапптың соңғы таспасы" пьесасының неміс тіліндегі тұңғыш көрсетілімімен бірге қойылды. Пьеса АҚШ-та Off Broadway-де 1960 жылдың 14 қаңтарында Theatre 1960 театрының қойылымында Провинстаун ойын үйінде көрсетіліп, 1961 жылдың 21 мамырында жабылды. Пьеса "Крапптың соңғы таспасымен" бірге қойылды. Режиссері – Милтон Катселас, актерлік құрамында Уильям Дэниелс (Питер) және Джордж Махарис (Джерри) болды. Махарис 1960 жылдың 6 наурызында "Exodus" фильмін түсіруге кеткендіктен, өндірістен шықты. Питер Марк Ричман (кейін Марк Ричман ретінде танылған) 1960 жылдың 8 наурызында Джерри рөлін иеленді. Дэниелс пен Ричман тоғыз айдан астам уақыт бойы мақұлдауға ие болды. Ричман 1961 жылдың қаңтар айында өндірістен кетті. Пьеса 1960 жылғы "Оби" сыйлығын "Ерекше пьеса" және "Ерекше орындау" (Уильям Дэниелс үшін) номинацияларында жеңіп алды. (Марк Ричман фильм түсіру үшін шоудан кеткен кезде Майкл Карлан алты аптаға оның орнын басты.)

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл бір актілік пьесада екі кейіпкер, Питер мен Джерри, Нью-Йорк қаласының Орталық саябағындағы парктегі орындықта кездеседі. Питер - әйелі, екі қызы, екі мысығы және екі попугайы бар бай баспагер. Джерри – өзін жекелеп, көңілі құлазыған адам, ол басқа адаммен мағыналы әңгімелесуге аңсиды. Ол Питердің тыныштығын бұзып, оны сұраққа тартып, өмірі туралы және зообаққа бару себебі туралы әңгімелер тыңдауға мәжбүрлейді. Оқиға желілі түрде, көрермендер алдында "нақты уақытта" дамиды. Ирониялық юмор мен аяусыз драмалық шиденділік элементтері Джерри құрбанын өзінің қатыгез деңгейіне түсіргенде шегіне жетеді. Ақырында, Питер оның таныс емес серігінен шаршап, кетуге тырысады. Джерри Питерді орындықтан итеріп, өзінің аумағы үшін күресуге шақырады. Күтпеген жерден Джерри Питерге пышақ шығарып, оны тастап кетеді, Питерге алуға мүмкіндік береді. Питер пышақты қорғаныс үшін ұстағанда, Джерри оған шабуыл жасап, өзін пышақтап алады. Парктегі орындықта қанға батқан Джерри зообақ туралы әңгімесін қазіргі сәтте аяқтайды: "Бәрін жоспарлаған шығармын. Жоқ, жоқ, мен мұндайды істей алмас едім. Бірақ менің ойымша, мен істедім." Дүрсілдеген Питер Джерриден қашып кетеді, оның өлім алдындағы "О, құдай-ау" деген сөздері – қорлықпен еліктеу мен жалбарынудың араласқан нұсқасы.

Қайта қаралған нұсқа

Альби «Зоопарк туралы оқиғаға» шағын алдын-соңын жазды, оған «Отбасы өмірі» деп ат қойды. «Отбасы өмірі» жаңа пьесада – «Эдвард Альбидің зоопарктағы үйі» (алғашқы атауы «Питер және Джерри») – бірінші акт ретінде, ал «Зоопарк туралы оқиға» екінші акт ретінде жазылған. «Отбасы өмірі» алғаш рет Last Frontier Theatre Conference-те оқылды. Кристофер Валленберг «Зоопарк туралы оқиға» туралы былай деп жазды: «Ол [Альби] жылдар бойы орталық саябақтағы орындықта екі өте әртүрлі адамның алаңдататын кездесуінен бірдеңе жетіспейтінін сезініп келді». Альби былай деді: «Зоопарк туралы оқиға» – жақсы пьеса. Мен оны жазғанымға өте қуаныштымын. Бірақ ол бір жарым кейіпкерлі пьеса. Джерри – толыққанды дамыған, үш өлшемді кейіпкер. Ал Питер – фон. Ол толыққанды дамыған жоқ. Питерді одан да толықтыру қажет болды.

Өндіріс тарихы

Екі актілік пьеса «Питер мен Джерри» 2004 жылы Хартфорд сахнасында әлемдік премьерасын өткізді, режиссерлігі Пэм Маккиннонға тиесілі болды, ал Питер рөлін Фрэнк Вуд, Энн рөлін Джоанна Дэй, Джерри рөлін Фред Уэллер орындады. Пьеса 2007 жылы Бродвейден тыс жердегі Екінші сахна театрында қойылды, бас рөлдерде Билл Пуллман, Даллас Робертс және Джоанна Дэй болды. Ол «Питер мен Джерри» деп аталды. Эдвард Альбидің «Үйде зообақта» атты пьесасы 2009 жылдың маусымында Сан-Францискодағы Американдық консерватория театрында ойнатылды. Питер рөлін Энтони Фуско, оның әйелі Энн рөлін Рене Аугсен, ал Джерри рөлін Маноэль Фелчиано орындады. «Үйде зообақта» пьесасы Питтсбург аймағында 2010 жылдың шілдесінде Пенсильвания штатының Гибсонья қаласында Ghostlight Театр труппасының тұсаукесерлік көрсетілімі ретінде дебют жасады. Бұл пьесада Питер рөлін Рич Кензи, Энн рөлін Мэри Ромео, Джерри рөлін Нед Джонстон ойнады, режиссерлігі Гейб Херлингерге тиесілі болды. «Үйде зообақта» 2018 жылдың 23 ақпанында Нью-Йорктегі Signature театрында ашылды, бас рөлдерде Кэти Финнеран, Роберт Шон Леонард және Пол Спаркс ойнады.

Танымал мәдениетте

Зоопарк тарихы 1993 жылғы "Grumpy Old Men" фильмінде еске алынады. "Жануарлар бағының тарихы" – марокколық драматург және романист Юсуф Фадилдің 2008 жылғы "Qiṣṣat hadīqat al ḥayawān" (ағылшын тілінде: "Жануарлар бағының тарихы") романының орталық тақырыбы. Романның екі басты кейіпкері, Әл Симу мен Рашид, пьесаның марокколық нұсқасын қоюды жоспарлайды, бірақ Альбидің шығармасының көшірмесінен маңызды беттер жоғалған. "Жануарлар бағының тарихы" Джей МакИнернидің 1988 жылғы "Менің өмірімнің хикаясы" романында, Мишель Тремблэйдің 1992 жылғы "Douze Coups de Théâtre" (ағылшын тілінде: Он екі көрініс) мемуары мен Билл Хейдердің "Барри" (2018) телесериалында да еске алынады.