Кіріспе

Хасмонейлер мен Селевкид империясы арасындағы шайқас, Бет-Хорон шайқасы немесе Серонмен болған шайқас б.з.д. 166 жылдың көктемі мен б.з.д. 165 жылдың көктемі аралығында Яһуда Макабей (Иуда Макабей) бастаған Яһуди көтерілісі кезінде, Сирия армиясының қолбасшысы Серон басқарған Селевкид империясының әскеріне қарсы өтті. Бет-Хорон немесе Бефорон – жағалау жазығынан Яһуда таулы аймағына апаратын стратегиялық маңызға ие тау өткелі. Макабей көтерісшілері партизандық соғыс тактикасын қолданып, өткелден өтетін Селевкид әскерін тосқаулады, ал таңқалған және қашқан әскерлерді жазыққа дейін қуды. Яһуди әскері бұрын Лебона төбесінде Селевкид әскерінің қолбасшысы Аполлонийға қарсы жеңіс одны алған еді. Көп ұзамай Маккабейлерге қарсы тағы бір күш жіберілді, нәтижесінде Эммаус шайқасы болды.

Негізгі дереккөздер

Бұл шайқастың бірден-бір замандас жазбасы – «Маққабилер» кітабының бірінші кітабында. Оның айтуынша:

Тарихшы Иосиф Флавий «Иудейлердің ескілігі» кітабында шайқасты қысқаша еске алады, бірақ көбінесе 1 Маққабилер нұсқасының сөзбе-сөз қайталағаны сезіледі. Иосифтің баяндауынан ерекшелігі – ол Серонның тікелей қаза тапқанын айтады, сондай-ақ оны қолбасшы емес, генерал (стратег) деп атайды. Тарихшы Безалел Бар Кохва Иосиф Флавийдің 1 Маққабилердегі Серонның тағдыры туралы дұрыс оқымағанын санайды; 1 Маққабилерде Серонның әскері шайқаста жеңілгендігі айтылады, бірақ Иосиф Флавий оны «өлтірілген» деген мағынада түсінген болуы мүмкін. Дегенмен, бұл сол дәуірде Иерусалимнен батысқа қарайғы негізгі жолдың бір бөлігі болды, себебі басқа жолдар одан да қиындықтарға толы еді. Бұл шағын күштердің үлкен зиян келтіруіне мүмкіндік берді, өйткені күтпеген шерудің үйлесімді әрекет етуі қиын болар еді және көптігінің артығы болмас еді. Осы шайқасқа дейінгі сөздер тұзаққа дайындалу жағдайына аса сәйкес келмейді. Шайқастың нақты күні белгісіз, бірақ б.з.д. 166–165 жылдар аралығында болған болуы мүмкін. Матафияның өлімі Бабыл мен Яһудеяда қолданылған Ежелгі Македония күнтізбесінің 146-шы жылында болған деп жазылған, бұл Григориан күнтізбесі бойынша б.з.д. 166 жылдың көктемі мен б.з.д. 165 жылдың көктеміне сәйкес келеді, ал баяндаманың құрылымы Матафия Серонмен шайқасқан кезде қаназдан өткенін көрсетеді. Бар Кохва 1989, 472 б.

Бар Кохва 1 Маққабилер кітабының авторы осы шайқастың куәгері болмағанын, бірақ осы шайқасты көрген адаммен сұхбаттасқан болуы мүмкін деп күдіктенеді. Ол сипаттама негізінен дұрыс деп санайды, бірақ автор жеңісті әсерлірек көрсету үшін жау әскерлерінің санын және Серонның әскердегі шенінің көбейткені мүмкін. Көтерілістің осы алғашқы кезеңінде маққабилердің үлкен әскерге шабуыл жасамай, кішкентай сарбаздарға тұзақ құрғаны ықтимал. Серонға қарсы жеңіс нәтижесінде олардың маңайындағы басқа ұлттарға «үрей» келгені туралы мәлімдеме біршама асыра айтылған сияқты; мәтіндегі кейінгі оқиғалар олардың маққабилерге қарсылық білдіруден қорықпағанын көрсетеді. Яһуди емес Идумеялықтар, самариялықтар және жағалау қалаларының грек тұрғындары Маққабилер көтерілісі жалғасқанда Маққабилерге қиындықтар туғызды. Бұл Яһуда мен оның әскерін шеттегі аймақтардағы яһудилерді қорғауға және оларды б.з.д. 163 жылғы науқандар кезінде Яһудеяға қашқын ретінде эскорттауға мәжбүр етті. Серонның «құдайсыз» одақтастарының кім екені де толыққанды белгісіз; мүмкіншіліктерге яһудилерге жаулық танытқан шеттегі самариялықтар немесе аммондықтар, Серонның өзіне ұқсас тракийлік жалдамалылар (егер ол шынымен тракий болса) және Селевкид үкіметінің сарбаздары ретінде қабылданған эллиндік яһудилер кіреді.