Жон Лаудер: Шотландияның дін талқылаушысы және пап саяхатшысы
John Lauder
Жон Лаудер – Шотландиядағы діншілерді қуғыншылаған басты айыптаушы. Кардинал Дэвид Битонның хатшысы, көптеген діншілерді өртеуге себепкер болды. Тарихы мен тегі туралы мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Лаудер (шамамен 1488 жылы – ақпаннан кейін 1560 жылы) Шотландияның дін қудалаушыларының қоғамдық айыптаушысы болды. Ол король Джеймс V-тің бұйрығымен Шотландия тәжінің адалдығын растау үшін екі рет Римге жіберілді. Сент-Эндрюс архиепискобы, кардинал Дэвид Битонның жеке хатшысы ретінде ол көптеген дін қудалаушыларын соттап, оларды өртеуге мәжбүр етті, Джон Нокс оның зор қатыгездігіне куәлік берді. Битон соңында халықтың наразылығынан қаза тапты, бірақ Лаудер қашып құтылып, кейіннен архиепископ Гамильтонның жеке хатшысы болды (1571 жылдың сәуір айында дарға асылды).
John Lauder (c.1488 – after February 1560) was Scotland's Public Accuser of Heretics. He was twice sent to Rome by King James V, to confirm the loyalty of the Scottish crown. As Principal Private Secretary to Cardinal David Beaton, Archbishop of St. Andrews, he successfully prosecuted many heretics, who were burnt at the stake, John Knox testifying to his extreme cruelty. Beaton was eventually murdered by the mob, but Lauder escaped and was later Private Secretary to Archbishop Hamilton (hanged April 1571).
Отбасы
Шотландияның Ұлы мөрінде (No 1136, 15 ақпан 1532 ж., Эдинбургте) – "Патша Джон Лаудерге, сэр Роберт Лаудердің заңды емес ұлы" рыцарьлық дәрежесін беру туралы хаттарды ұсынады (1508 жылдың ақпанынан бұрын қайтыс болған). Бұл хаттар кейіннен Папа Климент VII тарапынан бекітілді.
In the Great Seal of Scotland, (number 1136 dated at Edinburgh on 15 February 1532) – "the King grants Letters of legitimation for John Lauder, bastard son of Sir Robert Lauder of The Bass", knight (who died before February 1508). These Letters were subsequently confirmed by Pope Clement VII.
Білім
Лаудер 1508 жылы Сент-Эндрюс университетінде «педагогия» (оқу ғылымы) саласы бойынша лицензиат атанды, ал 1518 жылғы 16 қазанда Сент-Эндрюсте шығарылған төрелік шешімде өзін былай таныстырады: "Ego sacris Apostolica et Imperiali auctoritatibus notarius, ac in officio Scriptori archivii Romane Curie matriculatus ac descriptus". Екі жыл өткен соң ол өнер магистрі дәрежесін алғандығы тіркелді.
Lauder was a licentiate 'in Pedagogio' (the science of learning) at the University of St Andrews in 1508, and in a Decree Arbitral, dated at St. Andrews on 16 October 1518, he thus designates himself: "Ego sacris Apostolica et Imperiali auctoritatibus notarius, ac in officio Scriptori archivii Romane Curie matriculatus ac descriptus." He is recorded two years later as a Master of Arts.
Чиркесі
1520 жылдың шілдесінде ол Рим Куриясының архив кеңсесінің кеңсе қызметкері және нотариус болды. Кейіннен ол дін қызметкеріне тоғыстырылды және мансабының әртүрлі кезеңдерінде Твиддейл және Тевиотдейл архидиаконы болды. Ол кардинал Дэвид Битонның жеке хатшысы, ал одан кейін архиепископ Гамильтонның бас хатшысы қызметін атқарды. Дэвид кардинал Битон 1539 жылдың 6 қазанында берген феодалдық жарғыда куәгерлердің бірі "Джон Лаудер, Твиддейл архидиаконы, кардиналдың хатшысы" деп тіркелді. "Тэвиотдейл архидиаконы Джон Лаудердің" жеке гербінің мөрі 1539 жылғы құжаттан белгілі: қарулы қалқан: 1-ші және 4-ші: Үш қанат (көптеген сақиналармен безендірілген?), 2-ші және 3-ші: контурлы сегрегант гриффин. Қазынашылық есептерінде ол жиі шіркеу келіссөздерінде жұмыс істегені және 1533 жылы "Патшаның тапсырмасымен" Римге жіберілгені көрсетілген. Папа Клемент VII-нің король Джеймс V-ге жолдаған хаттарында Джон Лаудердің Марсель қаласында корольдың хатын (Стирлингте 1533 жылдың 10 маусымында жазылған) Уиторн епискобы мен Холируд монастырының аббатының архиепископ Джеймске қарсы қозғалған ісімен бірге табыстағаны мойындалды. Іс Лауренс кардинал Кампеджиоға тапсырылғанмен, ол оны шешу үшін Шотландияға арнайы нунциусты жіберуге шешім қабылдады, ал архиепископ келгенше оның рухани құқығына кедерес келтірмей, қамауға алынды. Бұл хат Марсельде 1533 жылдың 31 қазанында жазылған. Король Джеймс V Лаудерді келесі жылы, 1534 жылдың 5 қарашасында, Папа Пауль III-ті сайлауымен құттықтау және "Джеймстің діни құлшынысын және папалыққа деген құрметін көрсету" үшін Римге қайта жіберді.
By July 1520 he was clerk in the office of the archives of the Roman Curia, and a notary. He was subsequently ordained and became at different stages of his career Archdeacon of Tweeddale, and of Teviotdale. He was Principal Private Secretary to Secretary to Cardinal David Beaton, and after him, Archbishop Hamilton. In a Feudal Charter granted by David, Cardinal Beaton dated 6 October 1539, one of the witnesses was "John Lauder, Archdeacon of Tweeddale, the Cardinal's Secretary". "John Lauder, Archdeacon of Teviotdale", had a personal armorial seal, noted from a document in 1539 as: a shield bearing arms: 1st & 4th: Three piles (charged with as many annulets? ), 2nd & 3rd: A griffin segreant contourne. In the Treasurer's Accounts we find that he was frequently employed in ecclesiastical negotiations and in 1533 was sent to Rome "in the Kingis erandis". Letters of Pope Clement VII addressed to King James V acknowledge that John Lauder had delivered to him in the city of Marseilles the King's letter (dated at Stirling 10 June 1533) together with the process raised by the bishop of Whithorn and the abbot of the monastery of Holyrood against James, Archbishop of St. Andrews. Although the cause had been committed to Laurence, Cardinal Campegio, he, nevertheless, resolved to despatch a special nuncio to Scotland to settle it, the archbishop until his arrival being detained in custody without prejudice to his spiritual jurisdiction, dated at Marseilles, 31 October 1533. King James V had sent Lauder to Rome again the following year, with a letter, dated 5 November 1534, to congratulate Pope Paul III on his election, and "to testify to James's zeal and regard for the papacy."
Қатыгездерді қудалаушы
Лаудер Шотландияның еретиктерді айыптаушысы атанды. Норман Гурлейді (кейде Гаурлей деп те жазылады), Пертширдегі Доллар викарі ретінде таныстырылған, және Лористон лордының інісі Дэвид Страттон, екеуі де 1534 жылғы тамызда өртеу жазасына кесілді. Патрик Фрейзер Тайтлер 1539 жылы шейіт Томас Форреттің сотын баяндады. Диан Томас Форрет Доллар викарі және Инчтегі Сент-Колм монастырының тұрақты каноны болған. Ол Дункан Симпсонмен (пастор), екі қара монах – Джон Киллор мен Джон Беверидж, сондай-ақ Стирлингтегі Роберт Форстер есімді нотариуспен бірге кардинал Битон мен Дунблан епискобы Уильям Чишолм төрағалық еткен кеңесте сотталды. Дункельд епискобы Крайтон да қатысты. Лаудер тағы да айыптауды жүргізді. Форрет өзін қорғаған кезде «Лаудер оның қолынан Киелі кітапты тартып алып, одан жасаған қорытындыларын еретик деп жариялады, содан кейін Форрет пен оның төрт серігі өлім жазасына кесілді». Үкім 1539 жылғы ақпан айының соңғы күні Эдинбург қаласының Касл төбесінде орындалды. Джон Нокс осы Джон Лаудер туралы көп жазды және оны «елеусіз халықтың қорқынышынан жердің оларды жұтып қоюы мүмкін деп ойлаған, Папаның күркіреуіне толы монстр» деп сипаттады. Роберт Линдсей Пицкотти Нокс Лаудер туралы айтқан сөздерін 1546 жылғы 1 наурызда шейіт Джордж Вишарттың сотының толық стенограммасында келтіреді, оны Лаудер «қағазға жазылған қарғыстармен аяусыз айыптап, өлімге кесті». Кардинал Бетон Вишарттың өлім жазасын өз адал хатшысы және айыптаушысы Лаудердің қатысуымен, кардиналдың Сент-Эндрюс қамалының алдында жүргізді. Кальдервуд сондай-ақ «Адам Уоллестің соты, 1550 жыл, канцлерлік қабырғасының шетінде (Эдинбургтегі қара монахтар шіркеуінде), мінберде Марботл Морбатл пасторы Джон Лаудер мырза отырды [жоғарыдағы ескертпеге қараңыз, бұл Тевиотдейл архидиаконы ретінде оның құзырына кірді], айыптаушы, көйлек және қызыл капот киген» деп жазды. Фокс та осы сот туралы есеп берді.
Lauder famously became Scotland's Public Accuser of Heretics. The prosecution of Norman Gourlay (sometimes spelt Gowrlay), described as vicar of Dollar, in Perthshire and David Stratton, a brother of the Laird of Lauriston, both of whom were burnt at the stake in August 1534, was carried out by Lauder. Patrick Fraser Tytler chronicled the trial of Thomas Forret, the martyr, in 1539. Dean Thomas Forret had also been vicar of Dollar, and a canon regular of the monastery of St. Colm's, Inch. He was tried along Duncan Simpson (a priest), two black friars – John Keillor and John Beveridge – plus a notary in Stirling by the name of Robert Forster, before a council held by Cardinal Beaton and William Chisholm, Bishop of Dunblane. Bishop Crichton of Dunkeld was also present. Lauder again prosecuted. During Forret's own defence "his Bible was plucked from his hand by Lauder, who denounced as heretical the conclusions he had drawn from it, and Forret and his four companions were condemned to the stake". The sentence was carried out on the Castle Hill of Edinburgh on the last day of February 1539. John Knox wrote a lot about this John Lauder, and referred to him as "a monstere, full of the Popis thunder, so spytfull that the ignorant people dreded least the earth then wold have swallowed them up." Knox on Lauder is also quoted by Robert Lindsay of Pitscottie, in an almost complete transcript of the trial, on 1 March 1546, of the martyr George Wishart, whom Lauder "laidin full off curssingis written in paper cruellie accussit him and condemnit him to death." Cardinal Beaton presided over the execution of Wishart, with his faithful secretary and prosecutor, Lauder, at his side, in front of the Cardinal's Castle of St Andrews. Calderwood also mentions the "Trial of Adam Wallace, 1550 at the farther end of the chancellarie wall (in the church of the Blacke Friars in Edinburgh), in the pulpit, was placed Mr. Johne Lawder, Parson of Marbottle Morebattle [ see note above, this fell within his remit as Archdeacon of Teviotdale], accuser, cled in a surplice, and a reid hood." Foxe also gave an account of this trial.
Басқа қызмет түрлері
Тевиотдейлдің архидиаконы Джон Лаудер мен Мевеннің провасты Джон Колдайн және Сетонның провасты Джон Гиллерми Мельроуз аббаты Эндрюдің Артур Синклерге Лессуден жерлерін – Ньютон, Эрлстон, Макспеффил, Камместон және Плеуленд жерлерін қоспағанда – берген Феу жарлығына Папалық бекіту жасады. Бұл бекітуде Ньютон диқандығы мен Ньютон, Лессуден, Эрлстон, Камместон, Макспеффил, Мурхоуслау және Плеуленд жерлеріндегі балық аулау құқығы (Лессуден жерлеріне тиесілі Туде (Твид) өзеніндегі балық аулау құқығын қоспағанда) көрсетілген. Құжат 1541 жылдың 26 ақпанында жасалған. 1541 жылы Тевиотдейлдің архидиаконы Лаудер Роксбургширдегі Моребатл приходының пасторы мен викарийі үшін үшінші жалдама төледі, ол 73 фунт 15 шиллинг 7 пенниге тең болды. Бұл Тевиотдейл архидиаконының пребендісін құрады делінеді, және Лаудер 1534 жылдан 1551 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Оның орнын 1544 жылдан 1564 жылға дейін Brechin епископы болған Джон Хепберн басты. 1542 жылдың 5 қаңтарында ол «кардиналдың хатшысы» ретінде Кардинал Дэвид Битонды Басс бекінісіндегі ежелгі және қалпына келтірілген Санкт-Балдред капелласын қайта бағыштауда өкілдік етті. 1542 жылдың 21 наурызында, сағат 14:00-де, Ботанис аббаттығындағы Святого Батананың орнында жасалған құжатта Роберт Лоудер Бассқа Килпалет жерлерін, Хаддингтон констебюлярлығын және Эдинбург графтығын Джон Лорд Хейдің оған бергені үшін 80 шотланд фунтын алғаны көрсетілген. Бұл аталған Лордтың прокуроры, мырза Томас Хей, Ботанис аббаттығының провастының өтініші бойынша жасалды. Куәгерлер: Басс лордының заңды ұлы Джон Лаудер, Стэнтондағы Джон Лаудер және Томас Уэйт. Джон Мандерстон – нотариус. (Роберт Лаудердің мөрі жақсы жағдайда қоса берілген.) «Джон Лаудер, Тевиотдейлдің архидиаконы, кардиналдың хатшысы» 1545/46 жылдың 15 наурызындағы Сент-Эндрюс архиепископы Дэвид Бетуунның жарғысына куә болды. Бұл жарғыда кардиналдың отбасы туралы көптеген мәліметтер келтірілген. Мастер Джон Лаудер 1540 жылдан 1549 жылға дейін Сент-Эндрюс архиепископтығының казнашылық есептерін тексерушілердің бірі болды, онда ол Тевиотдейл архидиаконы деп аталды. Кардинал Бетон Уишартты өлімге кескеннен көп ұзамай реформаторлардың тобы тарапынан өлтірілді, содан кейін Лаудер 1551 жылдың ақпанында және 1560 жылдың наурыз айында «Апостолдық билік» және «Секретарь» ретінде Сент-Эндрюс нотариусы ретінде тіркелді, Бетонның орнына келген архиепископ Гамильтонның хатшысы болды. Гамильтон да кейіннен 1571 жылдың 6 сәуір күні дарға асылды. Лаудердің тағдыры белгісіз.
A Papal confirmation was made by John Lauder, archdeacon of Teviotdale, and John Coldane, Provost of Methven, and John Guillermi, Provost of Seton, of a Feu Charter by Andrew, abbot of Melrose, to Arthur Sinclare of the lands of Lessuden except the lands of Newtoun, Earlston, Maxpeffill, Cammestoun and Plewland, with the mill of Newtoun and thirlage of Newtoun, Lessuden, Earlston, Cammestone, Maxpeffill, Murehouslaw and Plewland except the fishings on the Tuede (Tweed) belonging to said lands of Lessuden, dated 26 February 1541. In 1541 Lauder, Archdeacon of Teviotdale, paid the third rental for the parsonage and vicarage of Morebattle, in Roxburghshire, amounting to £73/15/7. It is mentioned that this formed the prebend of the Archdeacon of Teviotdale, which post was held by Lauder from 1534 to 1551. His successor was John Hepburn, later Bishop of Brechin, who held the post from 1544 to 1564. On 5 January 1542 we find him as "the Cardinal's Secretary" representing Cardinal David Beaton at the reconsecration of the restored and ancient St Baldred's chapel on The Bass, his father's stronghold. An instrument upon the receipt by Robert Lawder of Bass of £80 Scots in redemption of the lands of Kylpallet, constabulary of Haddington and shire of Edinburgh, wadset to him by John Lord Hay of Yester; Done at the instance of the said Lord's procurator, Mr. Thomas Hay, provost of Bothanis Abbey St Bathans, place of Biel, 2 p. m., 21 March 1542. Witnesses: John Lawder, natural son of the laird of Bass, John Lawder in Stenton and Thomas Wait. John Manderstoun is the notary public. (Seal of Robert Lauder appended in fair condition.) "John Lauder, Archdeacon of Teviotdale, Cardinal's Secretary", is a witness to a charter by David Betoun, Cardinal Archbishop of St. Andrews, dated there 15 March 1545/6. This charter gives a lot of detail on the family of the Cardinal. Master John Lauder was one of the auditors of the Chamberlain's Accounts for the Archbishopric of St. Andrews from 1540 to 1549, wherein he is styled Archdeacon of Teviotdale. Cardinal Beaton was himself finally murdered by a mob of reformists not long after Wishart's execution, and subsequently Lauder is noted in February 1551 and in March 1560 as a Notary Public of St. Andrews "by Apostolic authority" and "Secretarius" to Archbishop Hamilton, Beaton's successor, who was also later hanged on 6 April 1571. Lauder's fate is unknown.