Кіріспе

Верендрье тасы 1730 жылдары француз-канад саяхатшысы Пьер Гольтье де Варенн де Ла Верендрье Ұлы көлдердің батысындағы аймаққа жасаған алғашқы сапарларының бірінде табылған деген болжам бар. Бұл тас Ла Верендрийдің экспедицияларының ресми құжаттарында көрсетілмеген, бірақ 1749 жылы ол оны қонаққа келген швед ғалымы Пэр Калммен талқылаған, және осы ғалымның жазбаларынан тас туралы барлық мәлімет алынған.

Ашылу

Калмның айтуынша, Верандрий экспедициясы тақташаны тік тұрған тастың үстінен тапқан (кейбір адамдар оны тас үйіндісі деп атайды). Калмның күнделігінде ол француздық бір аяқтың ұзындығындай, яғни шамамен 13 дюйм (33 см) және бір қол ені (алғашқы ағылшын аудармасында бұл төрт пен бес дюйм аралығында делінген) болғандығы жазылған. Оның бетінде белгісіз таңбалармен жазулар болған деседі. Оның қайда табылғаны туралы пікір таласы бар. Хьялмар Холанд бұл 1738 жылы экспедиция кезінде "Миссури өзенінің жағасындағы" Мандан аймағында, қазіргі Солтүстік Дакота штатындағы Минот қаласына жақын жерде табылған деп есептейді. Әке Антуан Шампань Калмның экспедиция атпен жүргенін айтқан есебінің 1738 жылы болуы мүмкін емес екенін, себебі Мандандар сол кезде жылқыға ие болмағандығын мәлімдеді. Монреальден арақашықтығы 900 француздық миль екенін ескерсек, Шампань Оңтүстік Дакота штатындағы Пьер қаласынан алыс емес жерді ұсынды. Аймақтың жергілікті тұрғындарынан сұрағанда, тақташа мен тік тас әрқашан бірге болған деді.

Тастың тағдыры

Ла Верендрий Калмға тақташа Квебекке жіберілгенін, онда иезуит дін қызметкерлері оның "татар" жазуымен жазылғанына қорытынды жасағанын айтты. Олар оны Францияның мемлекеттік хатшысы, граф де Морепасқа жібергені хабарланды. Одан кейін тас туралы ешқандай мәлімет жоқ, бірақ ол басқа артефакттармен бірге Руандағы шіркеуге тасымалданды, кейіннен ол сақталған ғимарат Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирағанда қирандылардың астында қалған деген мәлімдеме бар. Миннесота тарихи қоғамы тасты қайта табу үшін 1000 доллар сыйлық ұсынады.

Шығу тегі туралы болжамдар

Голланд бұл жазудың шын мәнінде викинг руналарында болғанын және ол 1362 жылы "Винландтан батысқа" бағытталған экспедиция қалдырған деп мәлімдейтін Кенсингтон руна тасына байланысты болуы мүмкін деп болжады. Голланд Квебектегі иезуит миссионерлеріне қолжетімді "татар" жазуын көрсететін ресурстар (көне венгр жазуы және оның түп атасы Орхон жазуы сияқты) скандинавиялық руналармен бірдей көптеген таңбаларды қамтитын мысалдарды көрсеткен болар деп санайды. Бұл жазулардың шығу тегі әртүрлі болғанымен, олардың ұқсас қолданылуы (тасқа қашау) көптеген таңбалардың құрылымын ұқсас еткен болуы мүмкін. Теодор К. Блеген "руна тәрізді белгілері бар кейбір тастарда іс жүзінде тарихқа дейінгі кішкентай жаратылыстардың іздері бар" деп жазды, бұл кәсіби рунолог емес адамды жаңылыстыруы мүмкін.