Кіріспе

Украинадағы әуежай. Киев қаласының тағы бір халықаралық әуежайы.

Борисполь халықаралық әуежайы (Міжнародний аеропорт «Бориспіль») – Борисполь қаласындағы халықаралық әуежай. Бұл Киевке Жуляны әуежайымен бірге қызмет көрсететін екі жолаушылар әуежайының бірі. Борисполь халықаралық әуежайы Халықаралық әуежайлар кеңесінің мүшесі болған. 2022 жылдың 24 ақпанынан бері Ресейдің Украинаға басып кіруіне байланысты әуежайда ресми, чартерлік және жүк рейстері тоқтатылды.

Алғашқы жылдар

1959 жылғы 22 маусымда Украина КСР Министрлер Кеңесі Борисполь маңындағы әскери әуеайлаққа тұрақты азаматтық әуе қатынасын орнатуды бұйырды. 1959 жылғы 7 шілдеде жаңа әуежай (Киев орталық деп аталды) алғашқы жоспарланған рейсін қабылдады. Бұл «Аэрофлот» компаниясының Туполев Ту-104 ұшағы еді, ол 100 жолаушы және жүк тасымалдады. Алғашқы бағыттар Мәскеу – Киев – Мәскеу және Ленинград – Киев – Ленинград болды. 1960 жылғы қарашада Ту-104 және Антонов Ан-10 ұшақтарынан тұратын алғашқы тұрақты әуе тобы әуежайға тағайындалды. Осыған дейін оған тек Мәскеу және Совет Одағының басқа қалаларындағы ұшақтар ғана қызмет көрсеткен. 1965 жылы жаңа жолаушылар терминалы ашылды. Сол жылы автоматты қонуға көмектесетін жүйе орнатылды. 1963 жылы Украинаның азаматтық авиациясының аумақтық басқармасы әуежай мен оның әуе тобынан тұратын Борисполь бөлімшесін құрды. Әуе тобы 1960-1970 жылдары едәуір өсті. 1974 жылы оның құрамында төрт турбореактивтік ұшақтар (Ту-104 ұшақтары), турбовентиляторлық ұшақтар (Ту-134, Ту-154 ұшақтары) және екі турбовинттік ұшақтар (Илюшин Ил-18 ұшақтары) паркі болды. Салқын соғыстың соңғы онжылдықтарында Кеңес Әуе күштері Борисполь әуежайында 1 ВТАП (1-ші әскери авиациялық тасымалдау полкі) Илюшин Ил-76 жүк ұшақтарымен қатысты. 1980 жылдары Борисполь шектеулі халықаралық рейстерді қабылдай бастады. Осы мақсатта қосымша жолаушылар сервисі және кедендік/шекаралық бақылау тобы құрылды. Алайда, қатардағы кеңес азаматтарына Киевтен шетелге ұшуға рұқсат берілмеді, олар тек Мәскеу әуежайларынан ұшатын болды.

1990 жылдардан бері дамуы

1991 жылы Нью-Йоркке тікелей рейстер қосылды. Екі жылдан кейін, жаңа тәуелсіз Украинаның Көлік министрлігі әуежайды Борисполь мемлекеттік халықаралық әуежайына қайта ұйымдастырды және оған қызмет көрсету үшін Air Ukraine жергілікті бөлімшесін құрды. Аэропорт MDA жетекшілік ететін құрылыс консорциумымен 15 миллион долларлық жөндеу жұмысына ұшырады. Дублиндегі мердігер Ронни Петри жетекшілік ететін, Ұлыбританиядағы Mark Homer Design консультанттарының жобалары бойынша салынды және ішкі және халықаралық жолаушылар мен рейстер үшін ашылды. Осы уақыттан бері әуе және жолаушылар тасымалының саны өсіп келеді. 2000 жылдардың басында Борисполь шетелдік әуе компанияларының бағыттық және транзиттік рейстерін қызмет көрсететін хаб-әуежайына айналды. Оның даму стратегиясында хаб рөліне баса назар аударылады, себебі ішкі жолаушылар сұранысы ықтимал транзиттік тасымалға қарағанда жеткіліксіз өсуде. 2001 жылы жаңа ұшу-қону жолағы салынып бітті, ал әуежай 1,5 миллион жолаушыны тасымалдады. Ол III А санатындағы ILS жүйесімен қонуға сертификатталған. 2002 жылы Борисполь әуежайы ISO 9001 сапа менеджменті жүйесі бойынша сертификатталды. Бұл Шығыс Еуропадағы ең ірі әуежайлардың бірі, 2008 жылы 6 миллионнан астам жолаушы саяхаттаған. Украинаның әуе қатынастарына деген сұранысының 60-70%-ын тұрақты түрде қамтамасыз етіп отырды және 2009 жылы 13%-ға төмендеуіне қарамастан, 5,8 миллион жолаушымен қызмет көрсетті, бұл 2007 жылғыдан артық. 2012 жылы Еуропадағы суық толқын кезінде әуежай ұшақтардың ұшуын немесе тоқтатуын қажет етпеді. 2013 жылы бұрын қаладағы ең нашар жағдайда болған Жүлианы әуежайы, қазірдің өзінде әлі де жетекші Борисполь әуежайына үлкен және тиімді бәсекелес айналды. Борисполь халықаралық әуежайы Украинаның халықаралық әуе қатынасының басым бөлігін жүзеге асырады. Он бір қақпасы бар B терминалы, оның екеуі әуе көпірлері болды, барлық халықаралық рейстерді қабылдауға жеткіліксіз болды. Сондықтан 2005 жылы осы терминалды кеңейту басталды. "B" терминалының бірінші кезеңі 2006 жылдың 27 қаңтарында ашылды. 2008 жылы B терминалындағы паспорттық бақылау шығысқа қарай жылжытылды (сонымен қатар негізгі салықсыз дүкенге кіру есігі де, ол әуежай аумағында қалатын болды). Әуежайды бірнеше жаңа терминалдар арқылы кеңейту жоспарлануда. Үкімет жақын жердегі жер иелерімен кездесіп, кеңейту үшін жер сатып алуға тырысып жатыр. D терминалының құрылысы 2008 жылдың 28 шілдесінде мақұлданды және 2012 жылы 1.661 миллиард теңгеге (208 миллион АҚШ доллары) аяқталды. Терминал сағатына 1500 жолаушыны қабылдай алады және 44,9 гектар аумақты алып жатыр. "M" платформасы "B" терминалымен байланысты, оны 2009-2010 жылдары қайта жаңарту жоспарланған. Қайта құруды кейінге қалдыру себебі - B терминалының толыққанды жұмыс істеуі қажет болды. D терминалы ашылғаннан кейін (2008 жылдың 24 қазанында құрылыс басталды), M платформасын көліктік қатынасқа үлкен әсер етпей қайта құруға болады. D терминалының құрылысы 2012 жылы аяқталды, 28 мамырда жолаушыларға ашылды, жолаушылармен жұмыс істеу мүмкіндіктері айтарлықтай артты. A, B және F терминалдары 2016 жылы пайдаланудан тоқтатылды. Кеңейту жоспарлары жылына 18 миллион жолаушыны қабылдауға мүмкіндік береді деп есептелді. Содан кейін әуежайға украиндық инфрақұрылымды нысанаға алған ресейлік зымырандар тиді. 2024 жылдың ақпанына қарай әуе кеңістігі әлі де жабық, Украина бойынша коммерциялық әуе қатынасы тоқтатылып тұрады.

B терминалы

"B" терминалы – бастапқыда советтер тұрғызған ғимарат, ол ішкі және халықаралық рейстерге қызмет көрсетті. Ол ұзақ мерзімді, кең ауқымды реконструкциядан өтті. Терминалда дүкендер, кафелер, саяхат агенттіктері мен банктер, сондай-ақ әуе компанияларының кеңселерi және бизнес орталығы орналасқан. Бiрiншi қабатта багаж сақтау, күту залдары және тіркеу тіректері бар, ал қауіпсіздік және паспорттық (иммиграциялық) бақылау, негізгі ұшу залы және терминалдың ұшу қақпалары екінші қабатта орналасқан. Паспорттық бақылаудан өткеннен кейін жолаушылар ұшу залында күтеді, онда бизнес-зал, бірнеше кафе, мейрамханалар және салықтан босатылған дүкендер бар. Ғимарат ішінде тегін Wi-Fi қолжетімді. Терминалда екі трап және бірнеше автобусқа отыру алаңдары бар. Қазір ол Украинадағы Рош-Хашана кибуцына қатысатын хасидтерге арналған чартерлік рейстерге пайдаланылады.

D терминалы

2008 жылғы 24 наурызда құрылысы басталған D терминалы 2012 жылғы 29 мамырда алғашқы келген жолаушыларын қабылдады. D терминалы ішкі және халықаралық рейстерге қызмет көрсетеді. Бұл терминал Украина халықаралық әуе компаниясы үшін хаб және негізгі база болып табылады. Ол келген және кеткен жолаушыларды бақылау және бағыттау үшін біріктірілген жүйеге қолдау көрсетуге арналған. Бұл көп деңгейлі аймақтар принципіне негізделген қозғалыс схемасын іске қосу арқылы қамтамасыз етілді. Кетіп бара жатқан жолаушылар әуежайдың жоғарғы қабаттарын пайдаланады, ал келген және көші-қон бақылауынан өтуі тиіс жолаушылар төменгі деңгейде тіркеледі. Бірінші және жер қабаттары әуежай қызметтері мен багажды сұрыптау үшін пайдаланылады. Әуежайдың бірінші қабаты келген жолаушылар аймағы және багаж залы ретінде пайдаланылады. Төртінші қабат әуекомпаниялардың күту бөлмелеріне арналған. Терминалға әуежайдың орталық кіреберіс жолы арқылы келген жолаушыларға, ал кетіп бара жатқандарға – пандус арқылы кіруге болады. Ғимаратта яктар және автобусқа отыру стендтері бар, сондай-ақ Украина халықаралық әуе компаниясының Boeing 777 200ER сияқты кең корпусты ұшақтарын қабылдауға жабдықталған. Украинаның шекара қызметі мен Мемлекеттік кеден қызметі келген және кеткен жолаушылар үшін бақылау-өткізу пункттерін ұстап тұрады (келгендерге арналған 40 паспорттық кабина және кеткендерге арналған 28). Терминалда яктармен жабдықталған 11 қақпа және қосымша «автобус қақпалары» бар. «Артания» өнер қоры ұйымдастырған Мария Примаченко және Юрий Химич сияқты көрнекті суретшілердің украиналық өнер көрмелері терминалда жиі өтеді.

F терминалы

F терминалы – негізінен бюджеттік тасымалдаушылар пайдаланатын жолаушылар терминалы және 2010 жылдың 21 қыркүйегінде Ukraine International Airlines әуекомпаниясының базасы ретінде ашылды. F терминалы 2010 жылдың 31 қазанынан бастап сағатына 900 жолаушыны қабылдауға арналған тұрақты рейстерді қамтамасыз ете бастады. Терминал әуе көпірлерімен (jetways) жабдықталмаған, себебі бастапқыда ол бюджеттік әуе компанияларына қызмет көрсету үшін жоспарланған. Дегенмен, ұсынылған қызмет деңгейінің жоғары болуы көптеген еуропалық және азиялық әуе тасымалдаушыларын осы терминалға көшіруге алып келді. F терминалының ашылуы бұрынғыда Boryspil әуежайының жалғыз халықаралық терминалы болған B терминалындағы тығырылуды қысқартуға ықпал етті. F терминалының ашылуымен және B терминалының ішкі рейстерге қызмет көрсету үшін әуежайдан шығу-қону алаңын кеңейтумен/қайта құрумен бірге, әуежай көнеріп қалған ішкі A терминалын жабуға мүмкіндік алды. Бұл терминал UTair Ukraine, airBaltic, Armavia, Austrian Airlines, Belavia, British Airways, LOT Polish Airlines, Georgian Airways, Libyan Airlines, Lufthansa, Finnair, KLM, S7 Airlines, Turkish Airlines және тағы да басқа әуе компанияларына қызмет көрсетті. Олардың барлығы D терминалына көшірілді. Ukraine International Airlines барлық тұрақты рейстерін 2013 жылдың 30 мамырында D терминалына көшірді, бірақ UIA-ның чартерлік рейстері F терминалында қалды. F терминалының бюджеттік тасымалдаушылар үшін де пайдаланылуы күтілді. 2003 жылдың 15 қазанында әуежай басшылығы F терминалын болашақта жүк терминалы ретінде пайдалану туралы шешім қабылдады. Келесі әуе компаниялары F терминалына көшуді растады: Ryanair, Yanair, Bravo Airways, Iraqi Airways, SkyUp, Aigle Azur және Air Serbia.

Инфрақұрылым

Борисполь әуежайының екі ұшу-қону жолағы бар, терминалдар орталық алаңда орналасқан. 2001 жылы салынған шығыс №1 ұшу-қону жолағы (36R 18L) көптеген рейстерді қабылдайды. Батыс №2 ұшу-қону жолағы (36L 18R) да бар. Алдағы уақытта үшінші көлденең желге қарсы ұшу-қону жолағын салу жоспарлануда. B және F терминалдарының жанында қысқа мерзімді автотұрақтар, ал әуежайға кіретін жол мен "станция алаңының" жанында ұзақ мерзімді автотұрақтар қарастырылған. Бұдан өзге, әуежай D терминалын салумен байланысты алғашқы көп қабатты автотұрағын салып жатыр, ол ұзақ және қысқа мерзімдік тұрақ ретінде пайдаланылатын болады.

Жолаушы

2022 жылдың 24 ақпанынан бастап Украинаға Ресейдің басып кіруіне байланысты барлық жолаушылар рейстері мерзімсіз тоқтатылды. Осы күнге дейін Борисполь халықаралық әуежайына және одан тұрақты жоспарлы және чартер рейстерін келесі әуе компаниялары жүзеге асырған.

Статистика

Жыл Жолаушылар Өткен жылмен салыстырғанда өзгерісі Борисполь халықаралық әуежайы Жолаушылар саны
2004 3,168,000 35.0%
2005 3,930,000 24.1%
2006 4,618,000 17.6%
2007 5,671,300 22.7%
2008 6,700,000 17.4%
2009 5,793,000 -13.0%
2010 6,692,382 15.5%
2011 8,029,400 20.0%
2012 8,478,000 5.0%
2013 7,930,000 -6.5%
2014 6,890,443 -13.1%
2015 7,277,135 5.6%
2016 8,650,000 18.9%
2017 10,554,757 22.1%
2018 12,603,271 19.4%
2019 15,260,300 21.1%
2020 5,157,848 -66.2%
2021 9,433,000 82.9%

VIP және мемлекеттік мекемелер

Шығыс ұшу-қону жолағының солтүстік шетінде жаңа VIP-жай ("Борисполь-2") салынуда. Бұл нысан Украина Жоғарғы Радасының депутаттары (парламент мүшелері), Украина Президенті, Украина үкіметінің жоғары лауазымды өкілдері және басқа да ішкі және шетелдік лауазымды тұлғалар мен делегаттарға қызмет етуі күтілуде. Терминал украиндық шенеуніктерге бір адамға 180 теңгеден қызмет көрсетеді, ал оның мүмкіндіктерін пайдалануды қалағандар кем дегенде 1100 теңге төлейді деп жоспарлануда. Жаңа VIP-терминалының жоспарлары бойынша құны шамамен 350 миллион теңге болады және сағатына 150 жолаушыға қызмет көрсете алады. Бориспольдің басқа терминалдарынан өзгешелігі, жаңа мемлекеттік/VIP-жайға әуежайдың орталық алаңына кіретін жол арқылы кіруге болмайды. Оның орнына, Борисполь қаласынан бақыланатын кіру жолы болады, ол Борисполь-Киев тас жолына шығуға мүмкіндік береді. D терминалы мемлекеттік емес, басқа VIP жолаушыларға да қызмет көрсетуге жабдықталған, олар үшін жеке тексеру аймағы, күту залы және ұшуға дайындалу аймағы қарастырылған. Украина үкіметінің әуе флоты (Ukraine Air Enterprise) Бориспольде орналасқан. Бұл паркте Украина Президентінің пайдалануы үшін бір Airbus A319, екі қашықтыққа ұшатын Ilyushin Il-62 ұшағы және жалпы мемлекеттік қажеттер үшін бірнеше кіші ұшақтар мен тікұшақтар бар. Қазіргі уақытта бұл ұшақтар F терминалының солтүстігіндегі жабық ангарлардың жанында орналасқан. "Борисполь-2" аяқталғаннан кейін үкіметке қарасты ұшақтар осы нысанның алқабына көшіріліп, шенеуніктердің ұшаққа отыруы/түсуі азаматтық рейстерге ең аз кедергі келтіретіндей етіледі.

Тамақ-түлік және жүк тасымалдауға арналған құрылғылар

Борисполь әуежайында 20 жылға жуық уақыттан бері "Aero Catering Services Ukraine" компаниясы жұмыс істеп келеді, ал оның әуекомпанияларға тамақтандыру мекемесі LSG Sky Chefs өңірлік және жаһандық тамақтандыру қызметтері желісінің бір бөлігі болып табылады. 2012 жылдың 16 мамырында әуежайда жаңа, кеңейтілген тамақтандыру кешені ашылды. Kyiv Catering компаниясы басқаратын бұл кешенді салуға шамамен 25 миллион АҚШ доллары жұмсалды және ол күніне 25 000-ға дейін ұшуға арналған дайын тамақтарды шығаруға қабілетті. Жаңа тамақтандыру орталығы инвесторлардың жеке қаражатына салынды, осылайша Бориспольдегі мемлекеттік қаржыландыруға қатыспаған алғашқы инвестициялардың бірі болды. Борисполь әуежайында жүктерді тасымалдау мүмкіндігі бар, ал жақын жерде DHL басқаратын және басқа да логистикалық қызметтерді ұсынатын ірі логистикалық орталық орналасқан. Украина Поштасы (Укрпошта) Бориспольде жұмыс істейтін маңызды компания, сонымен қатар әуежай суық қойма және стандартты жүк тасымалын ұсынуға дайын.

Әскери нысандар

Сондай-ақ, әуежайда 15-ші көлік авиациялық бригадасы орналасқан.

Темір жол

2018 жылдың 30 қарашасында «Укрзалізниця» (Украина темір жолдары) Киев-Пасажирский теміржол станциясынан Дарница арқылы Борисполь әуежайына экспресс пойызды іске қосты. Пойыздар жүк көлемі аз кезде сағат сайын, ал жүк көлемі көп кезде 30 минут сайын қатынайды. Бір бағытты сапарға жұмсалатын уақыт шамамен 40 минутты құрайды.

Жол

Борисполь әуежайы Киев пен оның кең аумақты метрополитен аймағына жол желісі арқылы байланысқан. Оның кіреберісі М03 тармағының арнайы бөлігінде орналасқан. Әуежайға бірнеше автобус және микроавтобус бағыттары қызмет көрсетеді, олар Сирецко-Печерск желісінің жақын станцияларымен және орталық теміржол вокзалымен байланыстырады. Sky Bus (No. 322) Киевтің басты теміржол вокзалы мен әуежайдың D терминалы арасында үнемі шаттл рейстерін жүзеге асырады. Көптеген қалааралық автобус бағыттары Киевке немесе одан басқа қалалардан келетін жолаушыларды тасымалдау үшін арнайы тоқтаулар жасайды. Мысалы, Киев-Мариуполь (оңтүстік-шығыс бағытындағы) автобусы Киев орталық автобус станциясынан әуежай арқылы өтеді, ал Киев-Львов (оңтүстік-батыс бағытындағы) автобусы әуежайдан басталып, Киевтегі орталық автобус станциясы арқылы Львовқа қатынайды. Жалпы, кем дегенде 35 қалааралық автобус бағыты Борисполь әуежайы арқылы өтеді. Барлық алыс қашықтыққа және Киевке бағытталған автобустар "B" терминалының жанындағы әуежайдың автобус стансасына келіп тоқтайды. Бориспольде ұзақ мерзімге қойылатын күзетілген тұрақтар, сондай-ақ белгіленген түсіру алаптары мен такси тұрақтары бар. Таксилерді терминал ғимаратындағы кассалардан белгілі бір тариф бойынша тапсырыс беруге болады. Uber 2016 жылдан бері Украинада жұмыс істеп келеді.

Апаттар мен оқиғалар

1971 жылы 16 қыркүйекте Малев авиакомпаниясының Ту-134 ұшағы Киевке қонуға дайындалып келе жатқанда генератордың істен шығуына байланысты экипаж қуат көзі ретінде аккумуляторларға көшуге мәжбүр болды. Тымырлы ауа-райы экипажды екі рет қонудан бас тартуға мәжбүр етті. Қону кезінде "Туполев" ұшағы апатқа ұшырап, қирады. 41 жолаушы және 8 экипаж мүшесі қаза тапты, аман қалғандар жоқ. 1976 жылы "Аэрофлот" авиакомпаниясының Ту-154 ұшағы ауыр қону кезінде конструкциялық зақымдар алды. Ұшақ пайдаланудан алынып, қазір Украина мемлекеттік авиация мұражайында сақталуда. Қаза болғандар жоқ. 1976 жылы "Аэрофлот" авиакомпаниясының Ту-104 ұшағы ұшу кезінде қозғалтқыштары өшірілгеннен кейін ұшу жолағынан шығып кетті. Ұшақ жөндеуге келмейтіндей зақымданып, есептен шығарылды, бірақ қаза болғандар жоқ. 1992 жылдың 5 қыркүйегінде Air Ukraine авиакомпаниясының Ту-154 ұшағы Киевтен ұшып шыққанда шасси толық жиналмады. Экипаж қайта оралуға шешім қабылдады. Бірақ, қонуға жақындағанда сол жақ негізгі тірегі түсіп қалды. Төтенше қону жасалды. 147 жолаушы мен экипаж мүшелерінің арасында қаза болғандар жоқ. Ұшақ есептен шығарылды. 2004 жылдың 5 қыркүйегінде Антонов конструкторлық бюросының An-12 ұшағы ұшу жолағынан шығып, шасси құлап кетті. Ұшақ жөндеуге келмейтіндей зақымдалғандықтан есептен шығарылды. Қаза болғандар жоқ. 2020 жылдың 31 тамызында Украина Халықаралық Әуе Жолдарының 6212 рейсіндегі әйел жолаушы ұшақтың төтенше шығу есігін заңсыз ашып, салқындану үшін таксимен жүріп жатқанда ұшақтың қанатында жүре бастады. Кейіннен әйелге бұл авиакомпаниямен ұшуға тыйым салынды. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде әуежайға соғыс қимылдары басталған күні шабуыл жасалды.