Кіріспе

1919–1920 жылдардағы радикализмді зерттеу

1919 жылы Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы, бүлікшілдік қызметтерді зерттеу жөніндегі бірлескен заңнамалық комитет, халық арасында Люск комитеті деп танылған, Нью-Йорк штатындағы бүлікшілдікке күдікті адамдар мен ұйымдарды тергеу үшін құрылды.

Тергеу кезеңі

Нью-Йорк қаласының Юнион Лигасы клубының комитеті жүргізген радикализмге қатысты екі айлық жеке тергеу, клуб мүшелерінің Нью-Йорк штатының заң шығарушы органына үкіметтік тергеу жүргізу туралы бірауыздан дауыс беруіне әкелді. Бірнеше күннен кейін Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы 1919 жылдың 26 наурызында бірлескен қарармен бүлікшілдік қызметтерді тергеу үшін арнайы комитет құрды. Тоғыз мүшеден тұратын комитет штаттың қылмыстық кодексіндегі қылмыстық анархияға қатысты баптар бойынша жасалған қылмыстарды қарады. Комитетке Кортленд округінің жаңадан сайланған штат сенаторы Клейтон Р. Ласк төрағалық етті. Ол бизнес және консервативті саяси көзқарастарымен белгілі болды, радикалдарды "жаугершік жандар" деп сипаттады. Тек бір ұсақ істің өзінен басқа, бұл штаттың қылмыстық анархия заңдарының 1902 жылы Буффало қаласында анархист тарапынан АҚШ президенті Уильям МакКинлиге жасалған қастандықтан кейін қабылданғалы бері алғаш рет қолданылуы болды. Комитет бір жылдан астам уақыт бойы кеңселерге шабуыл жасап, құжаттарды тексеріп, жиналыстарға тыңшылық жасап, мыңдаған тұтқындауға құқық қорғау органдарына көмектесіп, куәгерлерді комитет отырыстарында куәлік беруге шақыру арқылы күдікті радикалдық топтар туралы ақпарат жинады. Комитеттің іздестіру ордерлерін пайдалануы және рейдтер жүргізуі заң шығару практикасынан елеулі алшақтық болды. Бюджеті шектеулі болса да, жергілікті полиция бөлімдері мен прокурорлар комитетке белсенді жұмыс істеуге көмектесті. Комитет пен Федералдық Тергеу Бюросы (ФБР-дің алдағысы) ақпарат алмасып, тергеу тәжірибесімен бөлісіп, хабар берушілерді пайдаланды. Бюроның Нью-Йорк кеңсесінде бұрынғы агент болған Рейм У. Финч комитеттің бас тергеушісі болды. Бұл ынтымақтастық бейбіт уақытта бүлікшілдікке қарсы заңның болмауына байланысты өкілеттіктері шектеулі болған федералдық билік органдарына радикалдарға қарсы штаттық билікті пайдалануға мүмкіндік берді. 12 маусымда Комитет үшін жұмыс істейтін полиция және жеке детективтер Людвиг Мартенс басқарған Ресейлік Кеңес Бюросына рейд жасады, ол Американың жаңа большевиктік үкіметті мойындауын талап еткен. Тұтқындалғандардың кейбіреулері АҚШ-тағы кеңес үгіті туралы дереу тергелді, ал куәгерлер Ресейлік бюроның үкіметті күшпен құлатуға бағытталғанын көрсету үшін тәркіленген құжаттардан үзінділер келтірді. Содан кейін социализмнің бейбіт жолмен дамуын жақтаған және тарих, экономика және ағылшын тілін оқытқан Рэнд мектебіне екінші рейд жасалды. Тәркіленген құжаттардың ішінде абортқа қатысты көптеген материалдар болды. Баспасөз Ресейлік бюроға аз көңіл бөлгенімен, либералдық және радикалдық баспасөз, сондай-ақ Америкалық Азаматтық Бостандықтар Одағы (ААБО) Рэнд мектебін қорғады. Басқа рейдтер Социалистік партияның сол қанатына және IWW-ге бағытталды. Комитет тәркілеген материалдарды талдағанда, американдық афроамерикандықтарды ұйымдастыруға жасалған әрекеттерге және шетел тілдеріндегі журналдарда төңкеріс шақыруларға ерекше назар аударды. 8 қарашада, радикалдар большевиктік революцияның жылдығын тойлап жатқан сәрсенбі күні кешке комитет өкілдері жаңадан құрылған Коммунистік партияның 73 филиалына рейд жасады. Олар сондай-ақ ондаған радикалдық басылымдардың кеңселерiне шабуыл жасады. Рейдтер кезінде алынған әдебиеттердің көп бөлігі кітап дүкендерінде сатылымда болды. Содан кейін Буффало, Ютика және Рочестер сияқты штаттың солтүстігіндегі қалаларда, содан кейін Нью-Йорктегі коммунистік газеттердің кеңселерiне рейдтер жасалды.

Ласк баяндамасы мен оның салдары

Комиссияның тергеуі 1920 жылдың сәуірінде заң шығарушы органға ұсынымдары бар қорытынды есебін тапсырған кезде ресми түрде аяқталды. Баяндама, «Революциялық радикализм: оның тарихы, мақсаты және тактикасы» деп аталып, оны тоқтату үшін жасалып жатқан және қажетті қадамдар туралы баяндамамен және талқылаумен бірге жарияланды, 4000-нан астам беттен тұрды. Баяндаманың нақты редакторы комитет кеңесшісінің көмекшісі Арчибальд Э. Стивенсон болды, оны сыншылар «бастапқыдан бастап оның қызметін басқарды» деп мәлімдеді. Төрт томдық жұмыстың тек он пайызы ғана баяндаманы құрады, ал қалғаны рейдтерде тәркіленген немесе куәгерлер ұсынған материалдарды қайта басып шығарды, оның көп бөлігі Еуропалық іс-шараларды егжей-тегжейлі сипаттайды немесе әрбір штаттың радикализмге қарсы күресін, азаматтық бағдарламаларды және басқа да патриоттық білім беру шараларын қарастырды. Комиссияның жұмысы екі анархист редакторының қылмыстық анархия жасады деген айыптамамен сотталуына әкелді, олар бірнеше жылға бас бостандығынан айырылды, ал басқа радикалды иммигранттар елден шығарылды. Комиссияның жұмысының нәтижесінде 1920 жылы заң шығарушы органнан Социалистік партияның бес мүшесі шығарылды. Бұл 1919-1920 жылдардағы «қызыл» науқанға қарсы ұлттық көзқарасты өзгертуге көмектескен баспасөз бен қоғамның жағымсыз реакциясын тудырды. Заң шығарушы орган радикалдық пропаганданы шектеу және қарсы тұру бойынша комиссияның ұсыныстарын қарады. Ол бас прокурордың радикалдыққа қарсы жұмысын және зауыттар мен кәсіпорындарда өз тәжірибелерін қолдана алатын патриотизм мұғалімдерін даярлауға қаржылай көмек беретін бірқатар заңдарды қабылдады. Басқа заң жобалары білім беруді жүзеге асыратын мекемелердің түрлерін анықтады және олардан тыс жеке оқытуға тыйым салды. Тағы бір заң жобасы мемлекеттік мектеп мұғалімдерінен адалдыққа ант беруді талап етті. Губернатор Ал Смит заңға вето қойды, әсіресе үкіметтің оқытудағы билігіне қарсылық білдірді. Ол заңның қолдаушыларын «алдын ала пікірмен қараушы», «истерияға берілген» және «негізінен либералдық ойды бақылауға қызығушы» деп сипаттады. Мектептерге лицензия беру туралы заң жобасына оның вето қоюында былай делінген: «Бұл үкіметтің қауіпсіздігі оның халқының ақылға қонымды және адал адалдығына байланысты. Оны қорғау үшін ақыл-ойдың өктемдік жүйесі қажет емес, ол қателікті күшпен басуға тырысып, шындықты да жоюы керек». Заң шығарушы орган Смит қызметтен кеткеннен кейін сол заң жобаларын қайтадан қабылдады, ал республикалық губернатор Натан Л. Миллер оларға 1921 жылдың 12 мамырында қол қойды. Смит 1922 жылдың қарашасында қайта сайланды. Ласк заңдары 1923 жылдың басында күшін жойды және Рэнд мектебін лицензиясыз білім беру мекемесі ретінде жұмыс істегені үшін соттауға тырысу тоқтатылды. 1921 жылдың қыркүйек айында жарияланған «Current Opinion» журналында Ласк өзінің комиссиясының жұмысын «көпшіліктің мүддесі үшін көпшіліктің келісімімен жүргізілген репрессия» деп сипаттап, «революциялық қызметтің ақылға қонымды және дана түрде басуы қоғамда заңдылықты, тәртіпті және тыныштықты сақтауға бағытталған» деген сенімін білдірді.