Кіріспе

Сесил Б. Демилдің 1935 жылғы фильмі.

"Крест жорықтары" – 1935 жылы түсірілген американдық тарихи-приключениялық драмалық фильм. Оны Сесил Б. Демилл Paramount Pictures компаниясы үшін режиссерлік етіп, өндірген. Фильм Англия королі Ричард I-нің үшінші крест жорығы кезіндегі өміріне және Наварраның Беренгариясына үйленуіне негізделген. Басты рөлдерде: Генри Уилкоксон – Ричард, Лоретта Янг – Беренгария, Иан Кит – Саладин. Сондай-ақ, C. Обри Смит, Кэтрин Демилл, Джозеф Шилдкраут және Алан Хейл аға қосалқы рөлдерде ойнады. Фильмнің премьерасы 1935 жылғы 21 тамызда Нью-Йорк қаласында өтті, ал 25 қазанда жалпы көрсетілімге шықты. Фильм сыншылардың да, көрермендердің де жоғары бағасын алды, 3-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде "Үздік шетелдік фильм" номинациясына және "Үздік операторлық жұмысы" үшін "Оскар" сыйлығына ие болды (Виктор Милнер).

Сюжет

Фильм өзінің көптеген элементтері мен басты кейіпкерлерін Үшінші крест жорығынан алады, оны 1187 жылы Иерусалимді және киелі жердегі крестшілер мемлекеттерін сарациндер басып алуы тудырды. Арыстанжүрек Ричард патшаның кейіпкері әрекетке бел буған, бірақ ойлылығы аз адам. Иерусалимнен келген бір ғалым Еуропаға келіп, крест жорығына қолдау іздей бастайды. Ғалым еуропалық билеушілерді Иерусалимге барып, қасиетті қаланы христиан қолына қайтаруға көндіреді. Ричард Франция королінің қарындасы, Франция ханшайымы Алисаға жасалған некеден қашу үшін әскерге жазылады, бірақ оған крест жолында графша ілеседі. Ричардтың інісі, ханзада Джон мен Монферрат графы Конрад Ричардты өлтіруге қастандық жасайды. Соғыс жолында Ричард Наварра ханшайымы Беренгариямен кездеседі. Әскерлеріне азық-түлік алу үшін Ричард оның әкесінің мал-жаны мен астығына айырбастау үшін оған үйленеді. Беренгария Ричардты Киелі жерге ертіп баруға мәжбүр болады. Крестшілер Акра қабырғаларын басып өтуге тырысқанда одақтастар жиналып, кеңес өткізеді, бірақ қатарлы болмайды. Ричард інісі Джонның Англия тағына отырғанын естіп біледі. Ричардтың одақтасы, Франция патшасы Филипп II, Ричардтың қарындасы Алисаны қабылдамауына ашуланады, бірақ Ричард Филипптің және басқа да қиындыққа тап болған одақтастарының қарсылығына қарамастан Беренгарияны Англия патшайымы деп жариялайды. Христиан көшбасшылары мұсылман сұлтаны және басшы Саладинмен келіссөздер жүргізеді. Саладин Беренгарияның сұлулығы мен күйеуін қолдаған батылдығына тәнті болады. Алайда ол крестшілермен келісімге келмейді және Ричардтың "ешқашан Иерусалим қақпасынан өтпейтінін" мәлімдейді. Беренгария лагерьте оның болуы Ричардтың одақтастары арасында, әсіресе күшті француз королі Филипп арасында сенімсіздік тудырады және олардың қасиетті миссиясына зиян келтіреді деп қорқады. Өлімді іздеп, ол екі жақ арасындағы бейтарап аймаққа кіреді, бірақ жараланып, Саладиннің әскерлеріне тұтқынға түседі. Крест жорығын уағыздаған христиан ғалымы да тұтқынға алынады. Саладин қоршаудан қашып, жараланған Беренгарияны тауып, оны Иерусалимге алып келіп, күтім көрсетеді, оған құрметпен және сүйіспеншілікпен қарайды. Бұл туралы білмейтін Ричард және крестшілер Англия патшайымын құтқару үшін Акраны шабуылдайды. Ричардтың өміріне қарсы ішкі қастандықты Конрад пен адал емес сарбаздар жоспарлайды. Конрад Саладинге өз жоспарын айтады, сыйлық күтеді. Конрадтың сатқындығына таң қалған Саладин Конрадты дереу өлім жазасына кеседі. Беренгария Саладинге өзін ұсынды, егер ол Ричардтың өмірін сақтап қалса. Саладин бірнеше сарбазын Ричардты ескерту үшін жібереді, ол түнде досының денесін іздеп, майданды аралап жүр. Конрадтың адамдары Ричардқа шабуыл жасайды, бірақ Саладиннің сарбаздары жеңіске жетеді және ағылшын патшасын Саладинге алып кетеді. Ричард пен Саладин бітімге келіседі және Иерусалим қақпалары Ричардты қоспағанда барлық христиандарға ашылады, бұл Саладиннің бұрынғы уәдесіне сәйкес келеді. Патшалығын, әйелін және қасиетті қаланы көру мүмкіндігін жоғалтқан Ричард алғаш рет Құдайға дұға етеді, әйелімен қайта қосылуын тілейді. Ричард қасиетті қалаға бара жатқан Беренгариямен кездеседі. Ол қателіктерін мойындайды және Беренгария оған Саладиннің басқа христиан тұтқындарымен бірге оны босатып жібергенін айтады. Беренгария Иерусалимге барып, қасиетті қаланы аралап, оған қайта оралуға уәде береді.

Кассалық жинақ

1,376,260 долларлық бюджетпен Variety журналы да фильмді жоғары бағалап, «Бәлкім, ДеМилл ғана «Крестовые походы» сияқты фильм жасап, одан да құтыла алады. Фильм ұзақ, ал сюжеті оның бұрынғы фильмдерінің деңгейінде емес, бірақ қойылымның ауқымы мен көріктілігі зор» деп жазды. Film Daily оны «ДеМиллдің ең жақсы фильмдерінің бірі» деп мәлімдеді. The New Yorker журналынан Джон Мошер фильмді «бірқатар басқа көріністермен салыстырғанда әлдеқайда нашар» деп тапты. «Фильмде оның «Қызыл теңізден өтуі» сияқты таң қалдырарлық ештеңе жоқ, «Рим империясының ареналары» сияқты әсем безендірілген де ештеңе жоқ» деді ол. Мошер Уилкоксонның актерлік шеберлігін, әсіресе Янгпен бірге түскен сахналарда жоғары бағалады. The Spectator журналына жазған Грэм Грин де фильмді «сақал-мұрттың тығыз атмосферасымен» «өте ұзақ фильм» деп сипаттап, тарихи дәлдігін «Клио есебінен жасалған көңіл көтеру» деп сынады, сондай-ақ «Виктория дәуірінің кітаптарына ұқсас безендірілген» деп атады. Грин ДеМиллдің «детальдарға балаша қарауын» мақтап, атқышу шайқасы мен Акры шабуылы сияқты эпизодтарды «шынайы шеберлікпен жасалған сахналар» деп сипаттады. Фильмнің авторлық құқығы 1962 жылы жаңаланды.

Үй медиасы

Бұл фильм, «Крест белгісі», «Төрт қорқынышты адам», «Клеопатра» және «Union Pacific» фильмдерімен бірге 2006 жылы Universal Studios студиясы тарапынан «The Cecil B. DeMille Collection» жинағының бір бөлігі ретінде DVD форматында шығарылды.