Кіріспе

Румынияның Бухарест қаласында орналасқан мұражай Қайта туу мемориалы (румын тілінде Memorialul Renașterii) – 1989 жылғы Румыния революциясының күресі мен құрбандарын еске алатын Бухарест қаласындағы мемориал. Бұл революция коммунизмді құлатып жіберді. Мемориалдық кешен 2005 жылдың тамызында Революция алаңында ашылды, осы алаңда 1989 жылдың желтоқсанында Румынияның коммунистік диктаторы Николае Чаушеску биліктен құлатылған болатын. Александру Гилдуш жобалаған ескерткіштің орталық бөлігі – аспанға қарай көтерілетін 25 метрлік мәрмәр бағана, оның үстінде металл "тажы" орналасқан. Обелискіні мәрмәр мен гранитпен жабылған алаң қоршап тұр. Ескерткіштің құны 5,6 миллион лей (5,6 миллион лей, 56 миллиард рола, шамамен 1,2 миллион евро). Оның алғашқы атауы – "Желтоқсан 1989 жылғы Румыния революциясының батырларына мәңгілік даңқ" (Glorie Eternă Eroilor și Revoluției Române din Decembrie 1989). Мемориалдың атауы коммунизм құлағаннан кейін Румынияның қайта жаралуына сілтеме жасайды.

Дау

1989 жылғы Румыния революциясын еске алу үшін мемориал қажеттігі бәріне белгілі болғанымен, 2005 жылы ашылғанда ескерткіш күрт дау тудырды, негізінен оның дизайнына байланысты. Көптеген суретшілер мемориалдың, әсіресе орталық тірегінің, ешқандай символизмнен мүлдем айырылған, тым абстрактілі екенін және 1500-ге жуық адамның қазасына әкелген 1989 жылғы революцияның ауқымын мен қайғысын лайықты бейнелемейтінін айтты. Басқалары дизайнның эстетикасы ұнамайтынын білдірді; Бухарест мэрі Адриан Видеану: "Бұл таңдау мәселесі. Маған жеке ұнамайды. Оның символизмін түсінбеймін." Дау тудырған тағы бір жайт – ескерткіштің авторы Гилдуш мүсінші емес, орындықтар мен шамдар сияқты тұрмыстық заттарды жобалайтын қолданбалы суретші болды. Өнер сыншысы Михай Оровеану: "Александру Гилдуштің мұндай жұмысты атқаруға қабілеті жетпейді, себебі ол мүсінші емес, дизайнер." Жаңа өркеннің ескерткіші "шаңқаяққа қадалған картоп", "қазыққа ілінген картоп", "түйіршікке тістелген зәйтүн", "революцияның картопы" және "тажы бар вектор" деп аталып кетті. Ескерткіштің орналасқан жері де сынға ұшырады, 3-ші округ пен Бухарест қаласының қала құрылысы комитеттері жобаны мақұлдамады, бірақ олардың міндеті ресми түрде кеңес берумен ғана шектелді, сондықтан ескерткіш бәрібір орнатылды.

Вандализм

Ескерткіштің салыстырмалы түрде танымал болмауына байланысты, ол тәулік бойы күзетіледі. Оған қарамастан, 2006 жылдың 12 мамырында түнінде Ұлттық өнер мұражайына қараған жағына, ойдан шығарылған революционер "V" кейіпкерін бейнелейтін трафаретті граффитимен вандализм жасалды. Бұрын, 2005 жылы румыниялық заманауи суретші Влад Нанка ескерткішті және Бухарест қабырғаларын "қаһарман" (румын тілінде "eroi") емес, "қателер ескерткіші" (румын тілінде "erori") деп трафаретпен белгілеген. Ол обелискіні 1989 жылғы революцияның қаһармандарының құрбандығын кемсітетін "қорқынышты фалликалық гротеск нәрсе" деп атады. Қызыл бояу ескерткішті қан ағызып тұрғандай етіп көрсетеді. Бояу тым биік болғандықтан, оны салғаннан бері өз орнында қалып тұр.