Түрдетан тайпасы: ежелгі Иберия халықтарының тарихы
Turdetani
Түрдетандықтар – ежелгі Иберия халықтары, Римге дейінгі Испанияның оңтүстігінде өмір сүрген. Тартесс мәдениетінің мұрагерлері, гректермен және карфагендіктермен байланыста болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Этностық топ
Ethnic group
Турдетандар – Гуадалкивир өзенінің аңғарында (Турдетандар осы өзенді екі атаумен атаған: Кертис және Реркес (Ῥέρκης), ал римдіктер оны кейін Бетис деп білген) өмір сүрген, Иберия түбегінің ежелгі римге дейінгі халқы. Страбон оларды Тартесс халқының жалғасы деп санайды және олар Тартесс тіліне жақын тілде сөйлегенін айтады.
The Turdetani were an ancient pre Roman people of the Iberian Peninsula, living in the valley of the Guadalquivir (the river that the Turdetani called by two names: Kertis and Rérkēs (Ῥέρκης) and which was later known to the Romans as Baetis), in what was to become the Roman Province of Hispania Baetica (modern south of Spain). Strabo considers them to have been the successors to the people of Tartessos and to have spoken a language closely related to the Tartessian language.
Тарих
Түрдетандар көрші гректермен және карфагендіктермен үнемі байланыста болды. Геродот оларды б.з.б. V ғасырда фокейлік отаршылдарды қабылдаған Аргантоний патшаның тұсында өркениетті билікпен қамтылғандығын айтады. Турдетандықтардың жазба заң кодексі болған және олар Римге қарсы соғыстарында Ибериядан жалдамалы әскерлерді пайдаланған. Страбон Турдетандықтарды Ибериядағы ең өркениетті халық деп атап көрсетті, олардың реттелген, қалалық мәдениеті грек-римдік үлгілерге ең сәйкес келгенін білдіреді. Екінші Пуникалық соғысы аяқталғаннан кейін, 197 жылы түрдетандар римдік губернаторға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. 195 жылы Катон ақсақал консул болғанда, оған бүкіл Испанияны басқару құқығы берілді. Катон алдымен солтүстік-шығыстағы көтерілісті басып, содан кейін оңтүстікке қарай жорық жасап, "барлық испандық тайпалардың арасындағы ең соғысқа бейім емесі" түрдетандардың көтерілісін жандырды. Катон 194 жылы Римге қайтып, екі провинцияны басқаруды екі преторға тапсырды. Плауттың "Құлдар" комедиясындағы түрдетандарға жасалған сілтеме (I акт, II көрініс) олардың Испания Баэтикадағы аймағының Рим үстелдерін қамтамасыз еткен торғайлар мен басқа да ұсақ құстарға байланысты кеңінен танылғанын әжуалай көрсетеді (Турдус – торғайлар туысы).
The Turdetani were in constant contact with their Greek and Carthaginian neighbors. Herodotus describes them as enjoying a civilized rule under a king, Arganthonios, who welcomed Phocaean colonists in the fifth century BC. The Turdetani are said to have possessed a written legal code and to have employed Iberian mercenaries to carry on their wars against Rome. Strabo notes that the Turdetani were the most civilized people in Iberia, with the implication that their ordered, urbanized culture was most in accord with Greco Roman models. After the end of the Second Punic War, the Turdetani rose against their Roman governor in 197 BC. When Cato the Elder became consul in 195 BC, he was given the command of the whole of Hispania. Cato first put down the rebellion in the northeast, then marched south and put down the revolt by the Turdetani, "the least warlike of all the Hispanic tribes". Cato was able to return to Rome in 194, leaving two praetors in charge of the two provinces. In Plautus' comedy The Captives, a reference to the Turdetani (Act i, Scene ii) amusingly purports to show that their district in Hispania Baetica had become proverbially famous for the thrushes and other small birds which it supplied to Roman tables (Turdus being the thrush genus).