Ерсеке: Мың жылдық тарихы бар теңіз ауылдарының бірі
Yerseke
Ерсеке – теңіз өнімдерімен (остра, мидия) әйгілі голланд ауылы. Тарихы мың жылдан асып, NIOZ зерттеу орталығы орналасқан. Туристік саяхаттарға қолайлы!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балықшылар ауылы аквакультурасымен әйгілі. Туристер қаладағы устрица шағатын орындарға, порстарға, балық аулау және балық шаруашылығы мұражайына, сондай-ақ тамызда жыл сайын өткізілетін шабдалы жинау мерекесіне (Моссельдаг) келеді. Бұған қоса, ауыл Нидерландының Теңіз зерттеулерi жөнiндегi Королдiк институтының (NIOZ) орналасқан жері болып табылады.
The fishing village is well known for its aquaculture. Tourists visit the oyster pits, harbors and museum of the town and fishing industry, as well as the annual celebration of the mussel harvest (Mosseldag) in August. The village furthermore plays host to the Royal Netherlands Institute for Sea Research (NIOZ).
Тарих
Ерсеке жерінде мың жылдан астам уақыт бойы, мүмкін ерте орта ғасырдан бұрын адамдар тұрған болуы мүмкін. 1923 жылы археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған сүйек қалдықтары Каролинг дәуіріне (7-ден 9-ға дейінгі ғасырларға) жатқызылды. Дегенмен, Ерсеке туралы алғашқы тарихи дерек, ең болмаса, 966 жылдың 24 қаңтарында Рим императоры Отто I (Ұлы) «Герсика» деген атпен шығарған құжатқа (немесе жарлыққа) жатады. Бұл аймақ бастапқыда Фландриядағы аббаттықтардың меншігі болған. Қала бір қырқаға (сол дәуірдегі көптеген елді мекендер сияқты) орналасқан, себебі бөгеттерді тек 13 ғасырда монахтар салған. Алғашқы тұрғындар қой шаруашылығымен айналысып, кейіннен бөгеттер салынғаннан кейін маңындағы батпақтардан торф өндірген. Ауыл шаруашылығы 16 ғасырға дейін қаланың басты қызметі болып келді, сол кезде Сент-Феликс су тасқыны шығысқа қарай орналасқан, қазір жоғалған Реймерсваал сауда қаласының айналасындағы кең аумақты суға батырды. Осының нәтижесінде Ерсеке құрлықтағы ауылдан Шығыс Шелттың жағалауындағы ауылға айналды, бұл оның болашағының көп бөлігін анықтады. Бастапқыда Ерсеке экономикасы көп өзгермеді, бірақ 19 ғасырдан бастап балық аулау және аквакультура халық санының өсуімен бірге маңыздылыққа ие болды. Бұл саланың бастауы жақын маңдағы шағын порты бар Ерсекендам ауылында болды, ол қазір Ерсеке қаласымен біріктірілген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыл көп зардап шекті. 1940 жылдың мамыр айында нацистік Германия басып кірген кезде, көптеген ауыл тұрғындары күтілетін шайқастардан қашып, оңтүстікке қарай Хансвертке қарай созылған Занддийк қорғаныс желісі бойымен эвакуацияланды. Француз теңіз күштерінің батыс Шелттан неміс позицияларына және Zuid Beveland арқылы өтетін каналға жасаған бомбалау шабуылдары қалаға ауыр зақым келтірді. Басты шіркеу, қала орталығымен бірге, дерлік толығымен қирады. Шіркеуден басқа, жиырма бес ғимарат толығымен қиратылды, ал тағы 36-сы ауыр зақымдарға ұшырады, нәтижесінде жетпіс отбасы үйсіз қалды. 1944 жылы ауылды Канада әскерлері азат еткенімен, 1945 жылдың наурыз айында нацистік V 1 зымырандары ауылға түсті. Оккупация кезінде ауылдың еркектері неміс өнеркәсібі үшін Германияға мәжбүрлі еңбекке алынды. 1953 жылғы Солтүстік теңіз су тасқыны қала ішінде су баспады. Алайда, қаланың балық аулау кемелерінің көпшілігі су тасқынына ұшыраған аймақтарға көмек көрсетті.
The site of Yerseke may have been inhabited for more than a millennium, and possibly since before the early Middle Ages. Skeletal remains found in 1923 during an archaeological dig were dated to the Carolingian period (7th to 9th centuries). However, the first historical mention of Yerseke most likely dates to a deed, or charter, issued on January 24, 966 CE under the name of 'Gersika' by the Holy Roman Emperor Otto I (the Great). The area was originally property of abbeys in Flanders. The town was founded on a ridge (like many settlements of that era) as dikes were only built in the 13th century by monks. The earliest inhabitants practiced sheep farming and later extracted peat from surrounding moors when dikes were constructed. Agriculture remained the primary activity of the town until the 16th century, when the Saint Felix flood inundated large parts of land around the now lost trading city of Reimerswaal to the east. As a result, Yerseke turned from a landlocked village into one located along the shore of the Eastern Scheldt, which would shape much of its future. While initially the economy of Yerseke remained little changed, fishing and aquaculture rapidly acquired greater importance, along with a concurrent population increase, beginning in the 19th century. The industry had its origins in the nearby hamlet Yersekendam that had a small harbour, and is now amalgamated with the town of Yerseke itself. During World War II the village suffered heavy damage. When Nazi Germany invaded in May 1940, many villagers evacuated due to anticipated fighting along the defensive Zanddijk line, stretching from the village southwards towards Hansweert across Zuid Beveland. French naval bombardment from the Western Scheldt of German positions along the defensive line and Canal through Zuid Beveland resulted in severe damage to the town. The main church was, along with much of the town centre, almost entirely ruined. Besides the church, twenty five structures were completely destroyed while an additional 36 received heavy damage, causing seventy families to become homeless. Although the village was liberated by Canadian forces in 1944, Nazi V 1 rockets struck the village in March 1945. During the occupation, men from the village were taken to Germany as forced labourers for German industry. The North Sea flood of 1953 did not cause flooding within the town itself. However, many of the town's fishing vessels assisted inundated communities.
Аквакультура
Бұл аймақ өзінің аквакультура және балық шаруашылығымен аймақта және одан тыс жерлерде, әсіресе Бельгияда кеңінен танымал: әсіресе Шығыс Шелттен мидия, устрица, первинкл және лобстер өсірумен. Устрица және мидия өндірісінен туған экономикалық табыс пен байлыққа байланысты Ерсеке "Зеландтың Клондайк" деген лақап ат алды, ал мидия кейде "қара алтын" (zwart goud) деп аталады. Шамамен 1870 жылдан бастап ауыл устрицаны кең көлемде өсіруді бастады, бұл француздық жоғары сұранысқа жауап ретінде болды. Осы мақсатта, Шығыс Шелттегі учаскелер шаруашылыққа жалға берілді, ал бөгеттердің сыртындағы шұңқырлар устрица дернәсілін өсіру үшін черепица плиткаларын пайдаланды. Бұл шұңқырлар 20-шы ғасырда тасталып, портқа жақын бөгеттерде салынған шұңқырлармен ауыстырылды, онда черепица плиткаларының орнына заманауи сөрелер орнатылды. Шұңқырлар сонымен қатар сағалардан жиналған устрицаларды тазалауға да қолданылады және ескі, ерекше қоймалармен қоршалған. Устрица өнеркәсібі байлық әкелгенмен, көптеген кері кетулер мен құлпыраларға ұшырады, сондай-ақ әлеуметтік теңсіздіктерді тудырды. 1885 жылы кейбір устрица фермерлері үлкен мүмкіндіктер іздеп, Лонг-Айлендтегі Вест-Сейвиллге (Нью-Йорк) көшіп барды, онда жабайы устрицалар көп болған. 20-шы ғасырда, әсіресе 1963 жылы болған қатал қыстар және Шығыс Шелтті бөгетпен жабу қаупі устрица өнеркәсібінің құлдырауына әкелді. 1980 жылы Bonamia ostreae бактериясы таралған жалпақ устрицаларды жұқтырып, өнеркәсіпті қайтадан құртты. Бұл Тынық мұхиты устрицасының енгізілуіне әкелді, қазіргі устрицаның ең көп өсірілетін түрі, оны кейбіреулер инвазивті түр деп санайды. Мидия әрқашан жағалау бойындағы негізгі тағам болған, бірақ 19-шы ғасырдың соңында ғана өндірісті стандарттауға бағытталған күш-жігер жұмсалды. Соғыстан кейін мидия экономикалық маңыздылығын арттырып, устрицаны басып озды. Бұл ауылдағы әлемдегі жалғыз мидия аукционының болуымен көрінеді. Бұрын мидиялар шағын желкенді кемелермен, яғни "хугаар" және "хенгст" кемелерімен ауланып, жиналған. Бүгінде өте жетілген және үлкен кемелер пайдаланылады, олар тек Шығыс Шелттегі өнімді басқаруға ғана емес, сонымен қатар Уадден теңізіне де жетеді, онда 1950 жылдан бері мидиялар себіліп, жиналады, Шығыс Шелттегі өнімге зиян келтіретін паразит болғаннан кейін. Мидиялар теңізде өсіріледі және көбінесе табиғи жолмен жиналады. Ерсеке порты 19-шы ғасырдан бастап балық шаруашылығымен бірге үнемі кеңейіп келеді. Ерсекендамның бастапқы порты, бастапқыда Толен аралына баратын ауыл шаруашылығы өнімдерін тиеу док, балық аулау кемелерін орналастыру үшін кеңейтілді. 1965 жылы оған үлкен порт қосылды, ол сол кездегі Тақ ханшайымы Беатрикстің есімімен аталды. 1981 жылы ашылған, сол кездегі патшайым Джулиананың есімімен аталған әлдеқайда үлкен порт ең үлкен және ең заманауи кемелерді қабылдауға жеткілікті тереңдікте және техникалық қызмет көрсету үшін құрғақ докпен мақтана алады. Ескі "мидия шаруасының" мүсіні 18 маусымда 1981 жылы принцесса Джулиананың ашылуын еске алады. 1953 жылы Солтүстік теңіз су тасқынынан кейін болашақта су тасқынын болдырмау үшін Дельта жұмыстарының бір бөлігі ретінде Шығыс Шелттің бастапқыда ұсынылған жабық топырақ бөгеті ашық дауыл тоғысының кедергісіне өзгертілді. Бұл инженерлік жұмыс сағаның экологиясын (ішінара) қорғауға және оның үнемі су ағыны қозғалысына байланысты қаладағы маңызды балық шаруашылығына қызмет етті. Ерсеке мен оның балықшыларының, сондай-ақ экологиялық қорғаушылардың қарсылығы Шығыс Шелттің толық жабылуына жол бермеді. Жыл сайын тамыздың үшінші сенбісінде ауыл жыл сайынғы Моссельдагпен мидия жинаудың ресми басталуын атап өтеді, бірақ бұл күндері маусым ертерек басталады. Іс-шараға шамамен 50 000 келуші келеді, олар мидия жеп, мидия кемелерінде тегін круизге шығады және базарлар, сыра шатырлары, шерулер мен марш-арқалар, сондай-ақ аймақтық киімдермен қатар, дәстүрлі аймақтық іс-шаралар. Іс-шарадан бұрын жұма күні кешке би фестивалі ұйымдастырылады. Жыл сайынғы сауық-сауық сауытының орнына бірнеше жылдан кейін қайтадан белгілі Мосселрокке барады. Балық шаруашылығы көптеген кәсіпорындар мен ұйымдарға қолдау көрсетеді. Ерсекеде Эстуарлық және теңіз экологиясы орталығы (CEME, Centrum voor Estuariene en Mariene Ecologie) орналасқан, ол бұрын ГИДРОБИОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУДЫҢ ДЕЛТА МӘСІЛІМЕНДЕГІ НИОО, НИДЕРЛАНДИЯЛЫҚ ЭКОЛОГИЯ МӘСІЛІМЕНДЕГІ НИОО болып табылады. CEME Еуропа, Африка, Азия және полярлық аймақтардағы сағалар мен жағалау суларында зерттеулер жүргізеді, сондай-ақ бірнеше терең теңіз жобаларына қатысады. Негізгі шіркеуге жақын орналасқан мұражайда қаланың тарихы, балық шаруашылығы және Шығыс Шелттің табиғи ортасы туралы мәліметтер берілген. Ауылдағы бірнеше теңіз тағамдарына арналған мейрамханалар балық шаруашылығын көрсетеді, соның ішінде жақында жабылған Nolet het Reymerswale, көп жылдар бойы Мишлен жұлдызына ие болған (іргелес Nolet's Vistro ашық және бірдей асхананы бөліседі).
The locality is well known in the region and farther afield, especially in Belgium, for its aquaculture and fishing industry: particularly for the cultivation from the Eastern Scheldt of mussels, oysters, periwinkles, and lobster. Due to the economic success and wealth created by the oyster and mussel industries, Yerseke has received the nickname "Klondike of Zeeland", while mussels are sometimes referred to as "black gold" (zwart goud). Starting approximately in 1870, the village began large scale cultivation of oysters, partly in response to high French demand. For this purpose, parcels within the Eastern Scheldt were leased out by the government for farming, while pits outside the dikes employing roof tiles were constructed to cultivate oyster larvae. These pits were eventually abandoned in the 20th century, replaced by pits built within the dikes close to the harbour, where roof tiles have given way to modern racks. The pits also serve to flush oysters harvested from the estuaries, and are surrounded by old, characteristic warehouses. While the oyster industry created wealth, it also suffered many setbacks and upheavals, as well as creating social inequalities. In 1885, some oyster farmers sought greater opportunities by immigrating to West Sayville, New York on Long Island, where wild oysters were once abundant. During the 20th century, further setbacks in the form of harsh winters, especially in 1963, and the threatened closing of the Eastern Scheldt by a dam almost led to the collapse of the oyster industry. After moderate recovery, the bacterium Bonamia ostreae infected the prevalent flat oysters, again decimating the industry in 1980. This led to the introduction of the Pacific Oyster, now the most cultivated oyster species, which some consider an invasive species. Mussels have always been a staple along the coast, but only at the end of the 19th century were there concerted efforts at standardising production. Beginning approximately after the war, mussels have slowly gained ever greater economic significance and eclipsed the oyster in importance. This is manifest by the village hosting the only mussel auction in the world. In the past, mussels were caught and harvested with small sailing sloops, the so called hoogaars and hengst. Today, highly advanced and much larger ships are employed, able to not only manage the harvest on the Eastern Scheldt but sail longer distances, including to the Wadden Sea where mussels have been seeded and harvested since about 1950 when a parasite threatened the harvest in the Eastern Scheldt. The mussels are grown and harvested entirely at sea in a mostly natural process. The harbor of Yerseke has expanded continuously since the 19th century along with the fishing industry. The original harbor of Yersekendam, initially a loading dock for agricultural products bound for the island of Tholen, was expanded to accommodate fishing boats. This was supplemented with a larger harbour in 1965, named after then Crown Princess Beatrix. A much larger harbour, named after then Queen Juliana and opened in 1981, is deep enough to accommodate the largest and most modern vessels, and also boasts a dry dock for maintenance. A statue of an old "mussel man" commemorates the opening by Princess Juliana on 18 June 1981. As part of the Delta Works to prevent future flooding after the North Sea floods in 1953, the originally proposed closed earthen dam of the Eastern Scheldt was altered into an open storm surge barrier. This engineering work served to (partially) protect the ecology of the estuary and with it the vital fishing industry of the town that depends on regular tidal movements. Resistance from Yerseke and her fisherman, as well as environmentalists, prevented the complete closure of the Eastern Scheldt. During the third Saturday of August every year, the village celebrates the official start of the mussel harvest with the annual Mosseldag, although these days the season tends to begin earlier. The event attracts approximately 50,000 visitors who come to eat mussels, take free cruises on mussel ships, and enjoy flee markets, beer tents, parades and marching bands, as well as traditional regional activities including regional dress. The Friday evening before the event, a dance festival is organised. Instead of the yearly fireworks, they will keep after several years, again the well known Mosselrock. The fishing industry supports many businesses and organisations. Yerseke is host to the internationally top ranked Centre for Estuarine and Marine Ecology (CEME, Centrum voor Estuariene en Mariene Ecologie), formerly the Delta Institute for Hydrobiological Research and part of the Dutch Institute for Ecology (NIOO, Nederlands Instituut voor Ecologie). CEME conducts research in estuaries and coastal waters in Europe, Africa, Asia, and the Polar Regions, as well as participating in several deep sea projects. A museum close to the main church details the town's history, the fishing industry and the natural environment of the Eastern Scheldt. Several seafood restaurants in the village showcase the fishing industry, including the recently closed Nolet het Reymerswale that for years boasted a Michelin star (the adjacent restaurant Nolet's Vistro remains open and shares the same kitchen).
Ерсеке Моер
Қаланың басты табиғи ерекшелігі – Моер (моор), қаланы ішінара қоршап, шығыс Шелда жағалауымен батысқа қарай, ал канал бойымен Влейк ауылына дейін оңтүстік-шығысқа қарай созылады. Бұл табиғи аймақ – бұрынғы тұзды сулы батпақ, шамамен 1200 жылы монахтар оны теңізден бөгеттермен бөліп, егін шаруашылығы және торф өндіру үшін пайдаланған. Ол кезде тұздың мөлшері жоғары болған (орта ғасырлардағы құнды тауар). Содан бері өндіріс есебінен қазіргі ерекше ландшафт қалыптасқан: қалың торф қабатының үстіндегі бай, көлемі аз шалғындықтар, ғасырлар бойында жолдар мен жолдар салынған құмды арналармен араласады. Топырақ пен құмның әртүрлілігіне байланысты, әртүрлі жануарлар дүниесі қалыптасты және бұл аймақ қорғалатын құс қорығына айналды. Моор арқылы жүретіндерге арналған жол көрсеткіш бар.
The main natural feature of the town is the Moer (moor) partially surrounding the town, extending westwards along the Eastern Scheldt shoreline, and southeast to the hamlet of Vlake along the canal. This natural area is a former salt water tidal marsh, separated by dikes from the sea around 1200 CE by monks for the purposes of farming and peat extraction, which boasted a high salt content (a lucrative commodity in the Middle Ages). Extraction has since formed the characteristic landscape today: rich, low lying meadows atop a thick peat layer are interspersed by sandy creek ridges along which roads and paths have developed over the centuries. Due to large variation in soils and sand, a great variety of fauna has developed and the area has become a protected bird sanctuary. A trail guides walkers through the moor.
Оқиғалар
Моссельдаг, тамыздың үшінші сенбісі: шабақ өнімін жыл сайын тойлау. Жыл сайын шарапқа 50 мыңға жуық адам келеді. Көбінесе келушілер Бельгия, Германия және Франциядан болады.
Mosseldag, third Saturday of August: annual celebration of the mussel harvest. Every year, around 50,000 people visit the event. Visitors mainly come from Belgium, Germany and France.
Көлік
Ауылға Голландия темір жолдары қызмет көрсетеді, Амстердам мен Влиссингенге жарты сағат сайын пойыздар қатынайды. Станция оңтүстікке қарай 4 шақырым қашықтықта, көршілес Круинген қаласының жанында орналасқан, және тұрақты автобус бағдарлары арқылы оған жетуге болады. А58 тас жолы, темір жол станциясына жақын шығу орындарымен, еліміздің тас жол желісіне қосылады. Ауылдың кішкентай болуы оны жаяу және велосипедпен оңай аралауға мүмкіндік береді.
The village is served by Dutch Railways with half hourly services to both Amsterdam and Vlissingen. The station is located 4 km to the south, close to the neighbouring town of Kruiningen, accessible by regular bus services. The A58 motorway, with access points close to the railway station, connects to the national motorway network. The small size of the village makes it easily walkable and traversable by bike.