Кіріспе
Польша ақсұлы және саясаткер Кшиштоф Опалинский (21 қаңтар 1611 жыл - 6 желтоқсан 1655 жыл) - поляк шляхтасы (ақсұлы), саясаткер, жазушы, сатирик және Познань воеводасы (әкімі). Швед шапқыншылығы кезінде танымал болған Опалинский король Ян II Казимирге қарсылық көрсеткен, шебер дипломат болды және Польша-Литва мемлекетінің күнделікті саяси және әлеуметтік мәселелеріне арналған көптеген еңбектерін жариялады.
Krzysztof Opaliński (21 January 1611 – 6 December 1655) was a Polish szlachta (nobleman), politician, writer, satirist, and Voivode (Governor) of Poznań. A notable figure during the Swedish Deluge, Opaliński was a skilled diplomat who opposed King John II Casimir and published many of his works concerning the daily political or social matters in the Polish–Lithuanian Commonwealth.
Өмірбаян
Ол Пётр Опалинскийдің ұлы болды және 1634 жылғы 28 мамырда Тереза Черновскаяға үйленді, одан екі ұлы – Пётр Адам Опалинский II және Ян Карол Опалинский, сондай-ақ төрт қызы дүниеге келді. Ол ағасы Лукаш Опалинскиймен бірге Познаньдегі Любранский академиясында (1620–1625) оқыды, кейін Лувенде (1626–1629), Орлеанда (1629) және Падуада (1630) білім алды. Польша-Литва одағына староста лауазымында оралғаннан кейін саяси аренада белсенділік танытты. 1632 жылғы ақпанда Владыслав IV Вазаны сайлаған сайлау сеймінде депутат болып сайланды. 1637 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Познань воеводасы болды. Опалинский Владыславтың көптеген әскери ұсыныстарына (армияны күшейтуден бастап Осман империясына қарсы соғысқа дейін) қарсы болды, бірақ оның теңіз тарифтері туралы идеясын қолдады. 1645 жылы Парижге дипломатиялық миссияны жетекшілік етті, онда король Владыслав IV-тің Мария Луиза Гонзагамен некесі кезінде өкілі болды және кейін оны Польшаға эскорттап әкелді. 1647 жылы ағасы Лукастан Сиераков қаласын сатып алды және 1650 жылы Ян Амос Коменский (Коменский, Коменский) дайындаған оқулық материалдарын пайдалана отырып, Польшадағы алғашқы заманауи мектепті ашты. Католик болғанымен, Опалинский Иса қоғамын сынап, діни төзімділікті жақтады. Ол жазушылар, ғалымдар мен кітап сүйгіштердің меценаты болды. Опалинский Ұлы Польшадағы староста Богуслав Лесчинскиймен өмір бойы саяси бәсекелестікке түсті. 1648 жылы Польша Иоанн II Казимирді патша етіп сайлағанда, Опалинский оппозицияға қосылды. Корольдің Польша аристократиясы арасында аз ғана достары болды, себебі ол Австриямен ашық түрде жақтастық танытты және польша мәдениетінің бір бөлігіне айналған сарматизмді сыйламай, немқұрайдылық танытты. Осы себепті, Иоанн Казимирдің тым әлсіз деп ойлап, немесе басқа да себептермен, ол Швеция королі Карл X Густавты Польша тағына талап етуге ынталандырды. Швецияның басып кіру кезінде (Ұлы су тасқыны) Кшиштоф Опалинский мен Богуслав Лесчинскийге Ұлы Польша провинциясын қорғау міндеті жүктелді. Иоанн Казимирдің саясатына наразы болған олар 25 шілдеде Уйстеде Карл Густавқа өздерінің жасақтарымен бірге бас иді. Басқа воеводалар да солардың үлгісін ұстанды, әсіресе Литваның Ұлы Герцогтігіндегі князь Януш Радзивилл (дегенмен Кшиштофтың ағасы Лукаш Опалинский Польша патшасына адал болды). Швеция әскері елдің көбін басып алды, бірақ Ясна-Гурадағы қарсылық және Тышовец конфедерациясы шведтерге қарсы күресті жаңартты. Опалинский 1655 жылы Влошаковицеде 44 жасында қайтыс болды. Ол әкесімен бірге Сиераковтағы жергілікті шіркеудің катакомбасына жерленді.
Шығармалары
Ол көптеген еңбектердің авторы болды, соның ішінде 1650 жылы жарық көрген «Сатирик, немесе Польшадағы үкімет пен әдет-ғұрыптарды жақсарту туралы ескертулер» (Satyry, albo Przestrogi do naprawy rządu i obyczajów w Polszcze należące) еңбегі, ол Хмельницкий көтерілісінен кейін жазылып, мемлекеттің алтын ғасырының аяқталуын білдірді. Ювеналдың сатиралары үлгісінде жазылған, рифмасыз буындық өлеңмен құрастырылған сатиралар – оның ең танымал туындысы. Опалинский өзінің шығармаларында шаруаларға жасалған қысымды (күшейіп келе жатқан жеке тәуелділік) және саяси өмірде байқалатын анархияның өсуімен байланысты Алтын бостандықтардың жемқорлығын айыптады. Ол сондай-ақ бір сатирасында сиқыршылық туралы жазды, бұл сиқыршылыққа қарсы қуғын-сүргіннің себептерін дұрыс анықтап, оларды айыптаған аз ғана замандас дауыстардың бірі болды. Ол комедиялар мен трагедиялар да жазды, алайда олар уақыт өте келе жоғалып кетті.