Кіріспе

АҚШ-тың репродуктивті денсаулық клиникаларына қол жеткізуді қорғайтын заңнамасы – Клиникаға кіру еркіндігі туралы заң (FACE немесе Access Act, Pub. L. No. 103 259, 108 Stat. 694) (1994 жылғы 26 мамыр) – АҚШ президенті Билл Клинтонның 1994 жылғы мамыр айында қол қойған заңы. Бұл заң мына үш қылыққа тыйым салады: 1) аборт жасауға келген адамға қасақана түрде дене күші қолдану, дене күшімен қорқыту немесе кедергі келтіру арқылы жарақаттау, қорқыту, араласу немесе жарақаттауға, қорқытуға, араласуға талпыну; 2) діни құқығын пайдалануға тырысып жатқан немесе діни орында осы құқықты жүзеге асырып жатқан адамға қасақана түрде дене күші қолдану, дене күшімен қорқыту немесе кедергі келтіру арқылы жарақаттау, қорқыту, араласу немесе араласуға талпыну; 3) репродуктивті денсаулық сақтау мекемесіне немесе діни орынға қасақана зақым келтіру немесе оларды жою.

Өмірбаян

1978-1993 жылдар аралығында аборт қызметтерін ұсынатын мекемелер мен клиникаларға қарсы жасалған қылмыстардың саны артты. Абортпен айналысатын мамандардың ұйымы – Ұлттық аборт федерациясының (NAF) жинаған мәліметтеріне сәйкес, 1977 жылдан бері АҚШ және Канадада кем дегенде 9 адам өлтірілді, 17 адам өлтіруге талпыныс жасады, 406 адам өліммен қорқытылды, 179 адамға шабуыл жасалды немесе дене күші қолданылды, 5 адам ұрланды. Сонымен қатар, 1977 жылдан бері АҚШ және Канадада аборт қызметтерін ұсынатын мамандарға қарсы жасалған мүліктік қылмыстардың ішінде 41 бомбалау, 175 өрт сөндіру, 96 бомбалау немесе өрт сөндіру әрекеті, 692 бомбалық қауіп туралы хабарлама, 1993 жағдайда заңсыз кіру, 1400 вандализм оқиғасы және 100 шабуыл май қышқылымен ("сасық бомбалар") жасалды. 1992 жылдың сәуір айында мыңдаған "дұға оқушылар" және абортқа қарсы наразылар Буффалодағы аборт клиникаларының кіреберісінде жиналып, әйелдерді жүктілігін тоқтатудан бас тартуға үгіп, бір айға жоспарланған пикетке және блокадаға қатысты. Жеті күнге созылған наразылықтан кейін, "Құтқару операциясы" аясында 400-ден астам наразы ұсталды. "Құдай армиясы" деп танылатын абортқа қарсы топ осы зорлық қылмыстарын жасауда ерекше белсенділік танытты. Бұл топ 1994 жылға дейін жүзден астам клиниканы бомбалауға және өртеп жіберуге жауапты болды. Олар сондай-ақ 300-ден астам клиникаға басып кірді және 400-ден астам клиниканы вандализмдеді. 1993 жылы шенеуніктер "Құдай армиясының нұсқаулығын" тапты, ол өрт сөндіру, химиялық шабуылдар, басып кіру және бомбалау бойынша тактикалық нұсқаулық болатын. Бұл нұсқаулық "Құдай армиясының" белсендісі Шелли Шеннонның үйінің ауласынан табылды. Шелли Шеннон сол жылы дәрігер Джордж Тиллерді өлтіруге талпынғаны үшін кінәлі деп танылды. Зорлық-зомбылық әрекеттерінен басқа, кейбір абортқа қарсы белсенділер медициналық қызметкерлерді қадағалап, олардың суреттерін "Қылмыс үшін іздеуде" плакаттарында пайдаланған. Кейбір сенаторлар мен өкілдер мұндай заңсыз әрекеттер әйелдердің репродуктивті денсаулық сақтау қызметтерін алуға (әсіресе абортты) конституциялық құқығына кедергі келтіреді деп сенді. Бұл құқық 1973 жылы Роу мен Уэйд ісі бойынша Жоғарғы Сот шешімімен кепілдік берілген, бірақ 2022 жылы Доббс пен Джексон әйелдер денсаулығы ұйымы ісі бойынша шешімнен кейін күшін жойды.

Заңнамалық тарихы

Заң 1992 жылдың сәуір айында Буффалодағы аборт клиникаларында болған «Өмір көктемі» атты оқиғаға дейін, абортқа қарсы белсенділердің зорлық-зомбылық тактикасын күшейтуге тікелей жауап ретінде қабылданды. Оны негізінен өкіл Чак Шумер (Д-Нью-Йорк) демеушілік етті, ал өкіл Констанс Морелла (Р-Мэриленд) бас демеуші болды. Заң жобасының бір нұсқасы 1993 жылдың наурыз айында Сенатта сенатор Эдвард Кеннеди (Д-Массачусетс) демеушілігімен ұсынылды. Бірлескен комитет Палата мен Сенат арасында екі заң жобасын біріктірді, содан кейін президент Билл Клинтон заңға қол қойды, ол 1994 жылдың мамырында күшіне енді. «Мекеме» термині – аурухана, клиника, дәрігердің кабинеті немесе репродуктивті денсаулық қызметтерін ұсынатын басқа да мекеме, сондай-ақ мекеме орналасқан ғимарат немесе құрылысты қамтиды. «Кедері келтіру» термині – адамның еркін қозғалуын шектеуді білдіреді. «Қорқыту» термині – адамға өзіне немесе басқа біреуге дене зияны тигізілуі мүмкін деген негізді қорқыныш сезімін тудыруды білдіреді. «Физикалық кедергі» термині – репродуктивті денсаулық қызметтерін ұсынатын мекемеге немесе діни құлшыныс орынына кіруге немесе одан шығуға тосқауыл қоюды, немесе мұндай мекемеге немесе діни құлшыныс орынына жолдың қиынға соғуына немесе қауіпті болуына себеп болуды білдіреді. «Репродуктивті денсаулық қызметтері» термині – ауруханада, клиникада, дәрігердің кабинетінде немесе басқа да мекемеде ұсынылатын репродуктивті денсаулық қызметтерін, соның ішінде адамның репродуктивті жүйесіне қатысты медициналық, хирургиялық, кеңес беру немесе бағыт беру қызметтерін, жүктілікке немесе жүктілікті тоқтатуға қатысты қызметтерді қамтиды.

Соттың бақылауы

1995 жылы American Life League американдық ұйымы Вирджиния штатының шығыс округінің АҚШ округтік сотында FACE Act заңын күштен шығаруға тырысты, іс American Life League, Inc. v. Reno деп аталды, бірақ сот FACE Act заңын қолдағандықтан іс қозғалмай қалды. Клиникаға кіру еркіндігі туралы заң қабылданғаннан кейін бірнеше штаттар ұқсас заңдарды қабылдады. Массачусетс штатының заңы Репродуктивті денсаулық сақтау мекемелері туралы заң болды, ол федералды сотта күштен шығарылды және ақырында McCullen v. Coakley ісінде жойылды. Алайда, бұл шешім FACE Act және басқа да штаттық деңгейдегі заңдарды жоюға бағытталмады, яғни шешімнің ауқымы тар болды.