Кіріспе

Сириялық жазушы Закария Тамер (زكريا تامر; 1931 жылдың 2 қаңтарында туған), сондай-ақ Закария Тамир деп те жазылады, – сириялық әңгімеші. Ол қазіргі сирия әдебиетінің ең көп оқылатын және аударылған әңгімешілерінің бірі, сонымен қатар араб тіліндегі балалар әңгімелерінің көрнекті авторларының бірі. Ол сонымен қатар араб газеттерінде сатирикалық мақалалар жазып, тілші болып жұмыс істеген. Оның әңгімелер жинағы көбінесе халық ертегілерін еске түсіреді және қарапайымдылығымен, бір жағынан, ал көптеген сілтемелерінің күрделілігімен, екінші жағынан танымал. Олар өткір болуы мүмкін және көбінесе саяси немесе әлеуметтік қысым мен қанаушылыққа қарсы сюрреалистік наразылық білдіреді. Закария Тамердің көптеген әңгімелері адамдардың бір-біріне қатысты адами емес мінез-құлқы, байлардың кедейлерді, күштілердің әлсіздерді қанауы туралы айтады. Оның өз елі, Сирия, және араб әлемінің саяси және әлеуметтік проблемалары оның жазу стиліне тән сатирикалық түрде көрінеді. Оның алғашқы әңгімелері 1957 жылы жарық көрді. Содан бері ол он бір әңгіме жинағын, екі сатирикалық мақалалар жинағын және көптеген балалар кітаптарын жариялады. Оның туындылары бірнеше тілге аударылған, ағылшын тілінде үш жинағы бар: «Тайгерлер оныншы күні», «Бүгілген тізелер» және «Қышқыл жүзім». Тамер өзінің еңбектері үшін бірнеше араб және халықаралық әдеби сыйлықтарға ие болды.

Ерте өмір

Закария Тамер 1931 жылы Дамаск қаласының Әл-Баша ауданында дүниеге келді. 1944 жылы, он үш жасында отбасын асырау үшін мектепке баруын тоқтатуға мәжбүр болды. Ол Дамаск қаласының Әл-Баша ауданындағы фабрикада шебердің шәкірті ретінде құлыпшылық жасады. Сонымен қатар, өзіндік білім алып, көптеген кітаптар оқыды, саясатқа қызығушылық танытты және зиялы адамдармен араласқанда кешкі мектепте оқуын жалғастыруға шақырылды. Ол жанып-жағып оқыды және кейін берген сұхбатында айтқандай, оқығандары оны "онда таба алмаған үн табуға" жетеледі. Оның ниеті – Сириядағы ең кедей адамдардың, олардың қуанышсыз және шектеулі өмірін жазу арқылы бейнелеу еді. Ол 1957 жылы әдеби мансабын бастады, сириялық журналдарда бірнеше әңгімелерін жариялады. Оның алғашқы қолжазбасын ақын, сыншы және «Шиғр» («Поэзия») журналының редакторы Юсуф әл-Хал байқады. Бұл журнал сол кезде қазіргі араб поэзиясының тууына көмектесіп, оның дамуына ықпал етіп жатқан еді. Бұл әңгімелердегі поэтикалық стиль сол кезде араб тілінде жазылған ешбір туындыға ұқсамайтындықтан, әл-Хал оны жариялауға шешім қабылдады. Осылайша, бұл оның алғашқы әңгімелер жинағы болды, ол «Ақ аттың ысылдауы» деп аталды. Жинақ оған көп назар аудартып, оқырмандар мен сыншылар арасында зор беделге ие болды.

1960-1981 жылдар

Алғашқы жинағының жақсы қабылдануымен байланысты әдеби жетістіктерге ие болғаннан кейін, ол темірші жұмысын тастап, үкіметтік қызметкер ретінде және бірнеше журналдың редакторы ретінде жаңа мансапқа кірісті, оның ішінде «Ал Маукиф әл Адаби», «Әл Марифа» сияқты мәдени мерзімдік басылымдар мен «Усама» балалар журналы болды. 1968 жылы Сирияда Сирия жазушылар одағының құрылуына зор үлес қосты. Ол баспа және полиграфиялық істерге жауапты атқару бюросының мүшесі болып сайланды және төрт жыл бойы Одақтың вице-президенті қызметін атқарды. 1980 жылы Сирия Мәдениет министрлігі басып шығарған «Әл Марифа» журналының редакторы қызметінен босатылды. Бұл Абдул Рахман әл Кавакибидің (1849–1902) «Табай әл Истибад» («Деспотизмнің сипаттамалары, 1900») кітабынан үзінділер жарияланғаннан кейін болды, онда автор зұлымдыққа қарсы шығып, бостандыққа шақырды. Осы босатылудан кейін Тамер туған елі Сирияны тастап Лондонға кетіп қалуға шешім қабылдады.

1980 жылдардан бастап

1981 жылдан 1982 жылға дейін ол "Әл Дүстүр" журналының бас редакторы болды, кейін "Әл Тадхамон" журналының мәдениет редакторы (1983–1988) болды, содан кейін "Әл Нақид" журналының бас редакторы (1988–1993) болды, ал "Рияд Әл Раис" баспасында мәдениет редакторы қызметін атқарды. Ол сонымен қатар Лондоннан шығатын әртүрлі газеттер мен журналдарға, оның ішінде "Аль-Кудс Аль-Арабиге" материалдар жазды. 2012 жылдың қаңтар айында Закария Тамер Facebook-ке қадам басып, "المهماز (Al Mihmaz)" – "Жеңілдеткіш" деген атаумен парақша ашты. Бұл парақшада оның саяси және мәдени тұрғылары бар әдеби жолы туралы күнделікті жазбалар жарияланады. Соңғы кезде назар Сириядағы көтеріліске аударылды. 2023 жылы оның "Қышқыл жүзім" әңгімелер жинағы түпнұсқа араб тілінде жарық көргеннен кейін жиырма жыл өткен соң ағылшын тілінде жарыққа шықты.

Жазбаша тақырыптар

Оның шығармаларындағы ортақ тақырып – ең күштілеріміздің де билік иелерінің қамшысымен біртіндеп сындырылып, бағынышқа салынуы. Закария Тамердің айтуынша, билеушілер, өздеріне тән асыл қасиеттерден мүлдем айырылғанмен, «жеңгетай мен қамшы» әдісін қалай қолдану керектігін сезімталдықпен біледі. Белгілі араб сыншысы Мұхаммед әл-Магхут оны Чарльз Дарвинмен салыстырды: біреуі адамның маймылдан даму жолын көрсетсе, екіншісі адамның маймылға айналуы үшін қалай манипуляцияланатынын көрсетеді. "Ескі нан" және "Екі төсекті бөлме" сияқты әңгімелерде араб әлеміндегі жастардың сексуалдық құштарлығы және сексуалдық тыйымдар бұзылғанда, әсіресе әйелдерге тигізетін зиян тағы бір сүйікті тақырып болып табылады. Бұл әңгімелерде юмор болмаса да, автор кейде адамды билеушілердің, өзгелердің және жағдайлардың жасаған әділетсіздіктеріне ашуланып, сарказмға салынады. Закария Тамердің әлемі – Орвеллдік, бірақ арабтық екені анық. Жасырын полиция, олардың физикалық зорлық-зомбылықтары көптеген әңгімелерде кездеседі, мысалы, қараңғы юморлы "Мұхаммед әл-Махмудиге не болғанын қорытындылау" әңгімесінде, онда зиянсыз қарт кісі тіпті өлімнен кейін де олардың назарынан қашпайтынын түсінеді. Закария Тамердің тікелейлігі мен әшекейлеусіз жазу стилі – оның қайта-қайта оралатын негізгі тақырыптарын ерекше бейнелеудегі қуатты құрал.

Шығармалары

2005 жылға дейін Тамер он бір әңгіме жинағы, екі сатирикалық мақала жинағы және ондаған балалар кітабы жариялаған.