Кіріспе

Кітаптарды адам терісіне байлау практикасы. Антроподермиялық библиопегия – кітаптарды адам терісімен жабу практикасы. 2022 жылға дейін "Антроподермиялық кітаптар жобасы" мемлекеттік мекемелердегі антроподермиялық мұқабасы бар деген 50 кітаптың 31-ін қарап шықты, олардың 18-і адам терісі екені расталды, ал 13-і жануар терісі екені анықталды.

Қылмыскерлер

Адам терісімен жасалған кітаптардың сақталған мысалдары көбінесе медициналық дәрігерлердің тапсырысымен, орындалуымен немесе жиналуымен байланысты, олар өліктерге, кейде өлім жазасына кесілген қылмыскерлерге қол жеткізе алады, мысалы, 1821 жылғы Джон Хорвуд және 1828 жылғы Уильям Кордер сияқты. Эдинбургтағы Хирургтар Корольдік колледжі 1829 жылы профессор Александр Монро оны өлімге кесіп, содан кейін көпшілік алдында көрсеткеннен кейін, қастандық жасаған Уильям Берктің терісімен байланған жазба кітапшасын сақтайды. Лоуренс Томпсон "барлық антроподермиялық кітаптардың ең танымалсы" деп атаған кітап Бостон Афинаеумында "Жол тонаушы: Джеймс Алленнің өмірбаяны" деген атпен қойылған. Ол Джеймс Алленнің өзі, 1837 жылы түрмеде өлім төсегінде мойындап, бір кезде тонауға тырысқан және батылдығы үшін құрметтеген адамға, сондай-ақ дәрігеріне өзінің терісімен байланған бір данасын беруді өтінген. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның арқасының бір бөлігі тері өңдеушілікке жіберіліп, кітап жасау үшін пайдаланылды.

Өлім биі

1903 жылы Грольер клубында өткен көркем буып-түйюлер көрмесінде "ерекше материалдардағы буып-түйюлер" бөлімінде Холбейннің "Өлім биі" шығармасының 19 ғасырдағы адам терісімен тілінген үш басылымы қойылды; олардың екеуі қазір Браун университетінің Джон Хей кітапханасына тиесілі. "Өлім биі" шығармасының басқа мысалдарының ішінде 1895 жылы Леонард Смитерс аукционында ұсынған 1856 жылғы басылымы және Флорин Абелестің жеке кітапханасынан алынған 1842 жылғы басылымы 2006 жылы Париждің Piasa аукционында сатылды. Кітап байлаушы Эдвард Герцберг Монстери Хилл шеберханасына бір армиялық хирургтің Холбейннің "Өлім биі" атты кітабымен келіп, оны адам терісінен жасалған бір бөлігімен байлап беруді сұрағанын айтады.

Басқа мысалдар

Тағы бір дәстүр, дәлелдері аз, эротикалық кітаптар адам терісіне байланған деген пікір бар. Француз астрономы Камиль Фламмарионның бір әйел жанкүйері оның кітабын баулап алу үшін өзінің терісін сыйлаған дегенді айтады. Фламмарион обсерваториясында оның "Жарамды әлемдердің көптігі" атты еңбегінің бір данасы бар, онда "reliure en peau humaine 1880" ("адам терісімен байлау, 1880") деген мөр басылған. Кейде бұл оқиға "Les terres du ciel" кітабы туралы айтылады, ал доноры Countess de Saint Ange деп аталады. Чикагодағы Ньюберри кітапханасы 1848 жылы жазылған арабша қолжазбаға ие, онда кітаптың адам терісімен байланғаны туралы қолмен жазылған ескерту бар, бірақ "реставраторлардың пікірінше, байлау материалы адам терісі емес, едәуір жылтыратылған ешкі терісі". Бұл кітап "Уақыт саяхатшысының әйелі" романында еске алынады, оның көп бөлігі Ньюберриде өтеді. Австралия Ұлттық кітапханасында XIX ғасырға жататын, алғашқы бетінде "Адам терісімен байланған" деген жазуы бар поэзия жинағы сақталады. Байлау 1890 жылға дейін жасалған, ал 1992 жылы патологтар оны адам терісі деп растаған. Темпл университетінің Чарльз Л. Блоксон коллекциясындағы Дейл Карнегидің "Белгісіз Линкольн" кітабының бір данасы "Балтимор ауруханасындағы афроамерикалықтың терісінен алынып, Jewell Belting Company компаниясымен өңделген".

Сәйкестендіру

Адам терісімен кітап байлауды анықтау үшін шаш түбірлерінің үлгісін зерттеуге тырысылды, бұл адам терісін кітап байлауға әдетте қолданылатын бұзау, қой, ешкі және шошқа сияқты басқа жануарлардың терісінен ажырату мақсатында жасалды. Бұл қажетті түрде субъективті тест, ал өңдеу процесіндегі бұрмалаулар оны одан да қиындатады. ДНҚ үлгісін тексеру принципінде мүмкін, бірақ тері күйдірілгенде ДНҚ жойылуы мүмкін, уақыт өте келе ыдырайды және адам оқырмандарымен қосымша ластануы мүмкін. Оның орнына, кітап байлау материалдарын анықтау үшін пептидтік массалық саусақ іздері (PMF) және матрицалық көмекпен лазерлік десорбция/иондау (MALDI) әдістері жақында қолданылды. Кітаптың қаптамасынан кішкентай үлгі алынып, коллаген түрлі түрлерге тән әртүрлі ақуыздарды анықтау үшін массалық спектрометрия арқылы талданады. PMF терінің приматқа жататындығын анықтай алады; маймылдар дерлік ешқашан кітап байлау үшін тері көзі ретінде қолданылмағандықтан, бұл адам терісін білдіреді. Филадельфия дәрігерлер колледжінің тарихи медициналық кітапханасында 2015 жылы пептидтік массалық саусақ іздерімен расталған бес антроподермиялық кітап сақталады, олардың үшеуі бір әйелдің терісінен жасалған. Бұл бір мекемеде осындай кітаптардың ең ірі жиынтығы болып табылады. Кітаптар Мюттер мұражайында қарауға қойылған. Браун университетіндегі Джон Хей кітапханасында төрт антроподермиялық кітап бар, олардың барлығы PMF арқылы расталған: Везалийдің «De Humani Corporis Fabrica», Хольбейннің «Өлім биі» атты екі 19 ғасырлық басылымы және «Мадемуазель Жиро, менің әйелім» (1891). Гарвард университетінің кітапханаларында үш кітаптың адам терісімен байланғаны туралы мәлімдемелер бар, бірақ пептидтік массалық саусақ іздері тек біреуін растады: Арсен Хаусайнның «Des destinées de l'ame», ол Хаугтон кітапханасында сақталады. Гарвардтағы қалған екі кітап қой терісімен байланғаны анықталды, біріншісі Овидийдің «Метаморфозалары», ол Контвей кітапханасында сақталады, екіншісі Гарвард құқық мектебінің кітапханасында сақталатын испан құқығына арналған трактат, «Practicarum quaestionum circa leges regias Hispaniae». 2024 жылы Гарвард университеті «Des destinées de l'ame» кітабынан адам терісін алып тастағанын және адам қалдықтарын құрметпен орналастыру бойынша жұмыс істеп жатқанын хабарлады. Гарвардтағы тері кітабы Страсбургтен келген доктор Людовик Буландқа (1932 жылы қайтыс болған) тиесілі болған, ол екінші кітапты, «De integritatis & corruptionis virginum notis» кітабын қайта байлаған, ол қазір Лондондағы Велком кітапханасында сақталады. Велком кітапханасында сондай-ақ «Тәуелсіздік соғысына себеп болған негрдің» терісімен байланған деп белгіленген дәптер бар, бұл шамамен Криспус Аттакс болуы мүмкін, бірақ кітапхана оның шынымен адам терісі екеніне күмән келтіреді.

Этикалық және құқықтық мәселелер

Адам дене қалдықтарын қамтығандықтан, адам терісіне мұқапталған кітаптар адам трофейлерін жинау, адам дене қалдықтарын қайтару және қайта жерлеу, сондай-ақ 2004 жылғы Ұлыбританияның Адам тіндері заңы сияқты мәселелер тұрғысынан мәселілі болып табылады. Кітапханашы Пол Нидхам оларды сақтауға қарсы ең белсенді жақтаушылардың бірі. 2024 жылы Гарвард университеті этикалық алаңдаушылықтарға байланысты, белгісіз аурухана науқасы әйелден өлімнен кейін ұрланған адам терісін Des destinées de l'âme кітабынан алып тастады.

Сақтықпен қолдану

(Абайсызда оқыңыз: Бұл жұмыстың көп бөлігі қазірде ескірген. Гаррисон сілтеме жасайтын, адам терісінен жасалған деген екі кітап мұқабасы (Мемфис университетінен Ричомның «L'Idolatrie Huguenote» және Берклиден «L'office de l'Eglise en françois») кейіннен PMF талдауы арқылы адамнан емес екені анықталды. «Жануар терісі деп расталған мысалдар» кестесін қараңыз.)