Кіріспе

Жаңа Жұлфа (Now Jolfā, немесе Jolfâ ye Now; Nor Jugha) – Иранның Исфахан қаласындағы армян ауданы, ол Заяндеруд өзенінің оң жағасында орналасқан. 17 ғасырдың басында құрылған және бұрынғы Жұлфа қаласының атымен аталған (қазіргі Жольфа, Иран және Жулфа, Әзірбайжан), ол әлі де әлемдегі ең көне және ең ірі армян аудандарының бірі болып табылады.

Тарих

Жаңа Жұлфа 1606 жылы Сәфи әулеті сұлтаны Ұлы Аббастың жарлығымен армян кварталы ретінде құрылды. Оған 150 000-нан астам армян Ескі Жұлфадан (сондай-ақ Юга немесе Юла деп те аталады) (hy) күштеп көшірілді. Ирандық дереккөздер армяндардың Осман империясының қуғын-сүргінінен қашып Иранға келгенін мәлімдейді. Дегенмен, тарихи жазбалар Шах Аббастың Жұлфа тұрғындарына жақсы қарағанын көрсетеді, себебі олардың Исфаханға қоныс аударуы, жібек саудасы туралы білімдері арқасында Иран үшін пайдалы болады деп үміттенеді. Құрылғаннан бастап Жаңа Жұлфа Лазарян абыройлы әулетінің басқаруында болды, ол 1747 жылы Надир шах қайтыс болғаннан кейін Ресейге көшті. Олардың бірі, Иван Лазарев, Екатеринаның сарай банкирі болды және 1788 жылы императорлық граф титулы алды. Оның інісі Мәскеуде Лазарев институтын құрды. 1947 жылы тарихшы Фернан Бродель армяндардың Амстердамнан Филиппиндегі Манилаға дейін жететін сауда желісіне ие екенін жазды. Армениядағы көптеген ғалымдар 60-шы, 70-ші және 80-ші жылдары осы желіні зерттеуде маңызды жұмыстар жасады. Левон Хачикиян мен Сушаник Хачикиян бірнеше Жаңа Жұлфа есеп кітаптарын редакциялап, жариялады. Келесі ғасырларда Жаңа Жұлфа "жаңа заманның басындағы ең ірі сауда желілерінің бірінің" орталығына айналды, оның филиалдары шығыста Кантон, Сурабая және Манилаға, ал батыста Кадис, Лондон және Амстердамға дейін созылды, кейбір саудагерлер Атлант мұхиты мен Тынық мұхитын арқылы Акапулькоға немесе Мехико қаласына сапар шекті. Армян сауда отбасыларының көп бөлігі Жаңа Жұлфада орналасқан. Олардың таралуына байланысты, бастапқыда Ескі Жұлфа қаласынан шыққан көптеген отбасылар Бенгалияда негізгі қоныс құрып, Жаңа Жұлфадағы сауда желісін кеңейтті. Орталық Азия және Кавказ зерттеулері институтының қызметкері Дэвид Петросянның мәліметінше, 1998 жылы Жаңа Жұлфада 10 000–12 000 армян тұрды. Бүгінгі күні де ол әлемдегі ең ірі армян кварталдарының бірі болып табылады.