Кіріспе

Пежар бөгеті – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Оңтүстік үстірт аймағында, Воллондилли өзені арқылы салынған, бақылаусыз су төгішпен жабдықталған топырақ және тас толтырылған бөгет. Бөгеттің басты мақсаты – қала халқын ішуге жарамды сумен қамтамасыз ету. Су жиналатын суқойма да Пежар бөгеті деп аталады.

Орналасуы және ерекшеліктері

Сумен жабдықтауды арттыру мақсатында бөгет 1979 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс Жұмыс департаментімен Гоулберн қалалық кеңесі үшін аяқталды. Бөгет қабырғасының биіктігі - , ал ұзындығы - . Жер және тас толтырылған бөгет қабырғасының көлемі - . Су қоймасының максималды сыйымдылығы - , - алақаннан жиналған су көлемінен аспайды. Бұл қалаға сумен қызмет ететін үш су қоймасының бірі және Сули бөгеті Росси тоғанында жеткілікті су деңгейін сақтай алмағанда сумен жабдықтауды арттыру үшін пайдаланылады, ал Гоулберннің су тазарту станциясы осы Росси тоғанынан су алады. Су бөгеттен Воллондилли өзені арқылы ағып түседі, бірақ жоғалу мәселелеріне байланысты Гоулберннің жоғары жағында орналасқан Росси тоғанына жетпейді. Шындығында, су Соули бөгетінен сорғыланып, Росси тоғанына жеткізіліп, содан қаланың су тазарту станциясына сорғыланады және тұтыну үшін Гоулберннің тарату желісіне жіберіледі.

Демалыс

Пежар бөгетінде көкбалық және қоңыр алабұғалар өсіріледі, ол алабұға аулаушылар үшін танымал орын. Су қоймасында моторлы және моторсыз қайықпен жүруге рұқсат етіледі; киік шолақтан басталатын пандус арқылы кіруге болады. Су қоймасы каяктер мен каноэлер үшін қолайлы. Мұнда барбекю жасауға арналған орындар, пикникке арналған жабық тұрақтар, емделмеген су және қоқыс жәшіктері қарастырылған. Суда жүзуге рұқсат жоқ. Пежар бөгетінде кемпинг жасауға да рұқсат етілмейді.

Сын

Теориялық тұрғыдан алғанда, Педжар бөгеті Гулберннің су қорының 60% құрайды, себебі оның көлемі жалпы сақталымына пропорционалды. Бірақ іс жүзінде Педжар бөгеті осы деңгейге жақын нәтиже көрсетпейді, өйткені ол осы мөлшерде суды жинап алып, Гулбернге жеткізе алмайды. Бұл себебі Педжар бөгетінің қаламен де, өзенмен де инженерлік байланысы жоқ. 2005 жылдың мамыр айында Гулберн қалалық кеңесі ұзаққа созылған құрғақшылық салдарынан су қорының деңгейі сыни жағдайға жеткенін, яғни бөгеттің деңгейі сыйымдылығының 10% дейін төмендегенін хабарлады. 2004 жылдың желтоқсанынан бері маңызды жауын-шашын болмаса да, Сули бөгеті 70% сыйымдылығын сақтап тұрды. Осыған қарамастан, кеңес суды пайдалануға қатаң шектеулер енгізіп, 2006 жылдың басында қалада судың бітуі мүмкін деген саяси мақсаттағы мәлімдеме жасады. 2005 жылдың қарашасында, аймақты қоршаған аудандарда құрғақшылық аяқталса да, бөгет әлі де 11% толы болды. 2006 жылдың наурыз айында, құрғақшылық кезінде және Сули бөгеті толы болғанда, кеңес Педжар бөгетіндегі қалған судың барлығын босатып, оның сақталымының шамамен 10% құрамын құйды. Бұл бөгетті пайдалану ережелерін бұзу болды. Кеңес деректеріне сәйкес, бөгеттен су босатылған кезеңде қала тарихында ең көп су жоғалған. Судың шамамен белгілі бір мөлшері есепке алынбады, бұл сол кездегі 4 айлық су қорына тең болды. Бұл Пежардағы жоғалған судың 70% құрады. 2006 жылдың сәуір айына қарай бұл көрсеткіш сыйымдылығының 0,1% дейін төмендеді. 2006 жылдың 21 сәуірінде жергілікті су шаруашылығы органы бөгетті босатып алғаннан кейін Педжар бөгеті ресми түрде бос деп жарияланды.

Гидрологиялық зерттеулер

2007 жылғы гидрологиялық зерттеулер көрсеткендей, Пежар бөгеті бастапқыда күтілгендей көп су бермейді, әсіресе құрғақшылық жылдары. Пежар бөгеті соңғы рет 2000 жылдың қараша айында толып, бес жыл өткен соң, 2006 жылдың мамырында толығымен тартылды. 2007 жылдың маусым айындағы ауыр, қарқынды жаңбырға дейін бөгет бос күйінде болды. 2008 жылға қарай Пежар бөгетінің толу деңгейі шамамен 50% құрады. Осы кезеңде Сулей бөгетінің су қоры 70%-дан төмен түспеді. Сулейдің су жинау алабының орналасуы және тасқын суын өзеннен кері қайтарып сақтау қабілетінің арқасында Пежарға қарағанда су беру көрсеткіштері жақсырақ. Бұған қоса, Сулей бөгетінің құбыр желісі және Гулбернге су жеткізудің қысқа болуы да оның жақсы жабдықталуына әсер етеді.