Кіріспе

Талмуд және Мишна трактаты Бава Батра (Баба Батра;) – Талмудтағы Незикин тәртібіндегі үш Талмуд трактатының үшіншісі; ол адамның мүлік иесі ретіндегі міндеттері мен құқықтарын қарастырады. Бұл яһуди дінінің ауызша заңдарының бір бөлігі. Алғашқыда ол Бава Камма мен Бава Мецзямен бірге «Незикин» (азаматтық талаптар немесе зиян келтіру) деп аталатын жалғыз трактатты құрады. Бава Камма мен Бава Мецзядан өзгеше, бұл трактат Тораның нақты бір бөлігін түсіндірмейді.

Бірлескен меншік

1-тарау: Мүліктің ортақ иелері, егер тараптар келісім берсе, серіктестікті бұза алады және мүлікті бөлісуге болады, бірақ Киелі кітаптың томына қатысты жағдайды қоспағанда, ол ешқандай жағдайда бөлінбеуі керек (сөзбе-сөз, екіге бөлінбеуі керек). Бөліну кезінде құндылығын жоғалтатын заттарды барлық иелері келіскен жағдайда ғана бөлісуге болады. Осы жағдайларды қоспағанда, тараптардың әрқайсысы мүлікті бөлуді талап етуге құқылы. Аула (хацер) бірнеше серіктеске тиесілі болған жағдайда, олардың әрқайсысы сотқа қажетті әдеттегі шығындарға үлес қосуы керек; егер олар оны бөліп алса, белгілі бір ережелерге сәйкес бөлік қабырғасы немесе қоршау орнатылуы керек. Бұрынғы серіктестер қазір көршілес, ал олардың қарым-қатынастары 2-тарауда сипатталған. Ауланың көлемі 8 амоттан кем (шамамен 18 дюйм × 8 = 12 фут) болса, екі жақ келіскен жағдайда ғана бөлінеді. Мишнаны қалай оқығанына байланысты, бұл бөліну төменгі қатардағы ағаш тіректермен (көрнекі түрде басып кіру зиян келтірмейтінін көрсетеді) немесе төрт амот (шамамен 72 дюйм) биік тас қабырғамен (көрнекі түрде басып кіру зиянды деп саналатынын көрсетеді) жасалуы мүмкін. Егер екі жақ та тас қабырғаға келіссе, ол ортаға салынады. Мұндағы сабақ: егер бір серіктестің мүлігі көп болса, қабырғаға арналған тастарға одан көп орын қосудың қажеті жоқ.

Қиындықтар

2-тарау: Көршілес меншікке қатысты негізгі ереже – үй іргесіндегі меншіктің иесі көршіге ыңғайсыздық туғызатын немесе көршінің меншігіне зиян келтіруге әкелетін кез келген нәрседен сақтануы керек. "Төңіршінің, диірменнің немесе мектептегі балалардың шуы ыңғайсыздық деп есептелмейді" (2:3). Зиян келтіру немесе ыңғайсыздыққа қатысты даулар көбінесе бұрынғы немесе орнатылған құқықтардың болуымен шешіледі (Шариғат).

Шазақа

3-тарау: Хазака (презумптивтік құқық, де-факто иелік) белгілі бір кезеңде (үш жыл) осындай құқықтың бұзылмайтын пайдалануы арқылы дәлелденеді, мысалы, мүліктің узурпациясы сияқты, сол "ауданда" қарсы талапкердің болуына қарамастан. Осы тұрғыда Израиль үш "ауданына" (3: 2) бөлінді: Яһуда, Ғалилея және Перея.

Мүлікті сатып алу

Үй, аула, жүзім қысымы, монша, қалашық немесе егістік жерді беру кезінде бұл терминдердің мағынасы маңызды, және олар 4-тарауда толық анықталған. Мысалы: "Зәйтүн қысымын сатқан адам, іс жүзінде, төменгі және жоғарғы тастарды да сатқан болады, және т.б.". Мишнада қайық, арба, жұптасқан өгіздер және осы сияқты нәрселердің анықтамалары да берілген (5:1–5). Егістік жердің өнімдерін сату кезінде сату шартының сапасы мен санына қатысты ешқандай бұрмалаушылық болмауына көңіл қойылу керек, әйтпесе сату жарамсыз деп жариялануы мүмкін (меках та'ут, 5:6–6:3). Мишнада (6:4–7) мүлік, үй немесе жер учаскесін сатудан туындайтын түрлі мәселелер талқыланады; соның ішінде отбасы үшін жерлеу орнына жер сату немесе жұмысшының оны дайындау жөніндегі міндеттеме (6:8). Жерлеу орны былай сипатталған: "Тасқа қазылған, 4 шынтақ ені және 6 шынтақ ұзындығы бар үңгір (немесе, Рабби Симеон айтуынша, 6 шынтақ 8 шынтақ); үңгірдің ұзындығы бойындағы әр жағында 4 шынтақ ұзындығы, 1 шынтақ ені және 7 қол ені ('ṭefaḥim') биіктігі бар үш қабір орналасқан; ал үңгірдің арт жағында осындай 2 қабір бар. Үңгірдің алдында 6х6 шынтақ аула ('хацер') болды, осылайша мәйіт пен жерлеуге келгендерге жеткілікті орын қарастырылды".

Мұрагерлік заңдар

Мұрагерлік заңдар дәстүр бойынша түсіндіріледі. Олардың бірі - күйеуінің қайтыс болған әйелінің мүлкін мұраға алуы, ал күйеуі қайтыс болған жағдайда оның талабы кетуада (ketubah) шешіледі. Тағы бір ереже бойынша, тұңғыш ұл қайтыс болған әкесінің мүлкінен екі есе үлес алады. Осылайша, Зелофехадтың қыздары әкесінің мүлігі ретінде Киелі жердің үш үлесін талап еткен (Мысырдан шығарылған 600 мың адам арасында бөлінген деп есептеледі); атап айтқанда, Зелофехадтың үлесі және Хефердің тұңғыш ұлы ретінде оның қайтыс болған әкесінің мүлігінен екі есе үлес (8:3). Бұл заңдар адамның өз мүлкін өз қалауынша сыйға беру құқығына кедергі келтірмейді (8:5). 9-тарауда күрделі жағдайлар қарастырылады; мысалы, мұрагерлердің, әйелдің және қайтыс болған адамның кредиторларының бірдей талаптары; немесе күйеу мен әйелдің мұрагерлерінің қарама-қайшы талаптары, егер күйеу мен әйел бір уақытта қайтыс болса; бірінші тараптың мұрагерлері ол бірінші қайтыс болды деп, оның өлімімен оның мүлігі күйеуіне тиесілі болды деп талас етеді, ал екінші тарап ол бірінші қайтыс болды деп, әйелдің мұрагерлері оның мүлігін мұраға алады деп мәлімдейді.

Құжаттар туралы ереже

Заңдық құжаттар үш Бабада талқыланатын мәселелерде маңызды рөл атқаратындықтан, 10-тарауда мұндай құжаттарды жазу ережелері келтірілген. Олардың бір ерекшелігі – get pashut, яғни жай, бүктемеген құжат пен get mekushar, бүктемелі құжат арасындағы айырмашылық. Екіншісі былай дайындалған: бір-екі жол жазылған соң парқын бүктеп, құжаттың артына бір куәгер қол қоятын. Бұл әрекет қатысушылар қалағанша қайталана беретін. Құжатты рәсімдеуге көбірек уақыт кететін бұл тәсіл бастапқыда асығыс және жарылқауға бейім ерлерге (әсіресе, заң бойынша ажырасқан әйелдеріне қайта үйленуге құқығы жоқ дін қызметкерлеріне) ажырасу туралы хат жазу үшін ойластырылған, оларға ойланып, басымалдануға мүмкіндік беру үшін. Үш Бабаның мазектасы азаматтық құқықты оқып-үйренудің тәрбиелік маңызы туралы жалпы қорытындымен аяқталады.

Комментарийлер

Рашидің Вавилон Талмудының Бава Батраға жасаған түсіндірмесі 3-тараудың басында аяқталады; оның орнына оның немересі Рашбам 3-тараудан бастап трактаттың соңына дейін түсіндірме жасайды.