Кіріспе

Қытайлық соғыс лорды

Сунь Чуанфань (17 сәуір 1885 – 13 қараша 1935) – Чжили тобындағы қытай соғыс лорды және "Жаде маршал" У Пейфудың шәкірті.

Ерте өмір және білім

Сунь Чуанфан Шандун провинциясының Личен қаласында дүниеге келді. Бейяң армиясының қолбасшысы Юань Шикайдың қорғауындағы Бейяң армиясының дамып келе жатқан офицері Ван Инкай Суньның әпкесіне үйленді, ал Сунь еншісінің арқасында 1902 жылы оқу лагеріне қабылданды. Кейін Уанг Сунды оның ерекше қабілеттеріне байланысты Тяньцзинь әскери академиясына ұсынды; 1904 жылы оны Токиодағы Шибу Гакко әскери дайындық мектебінде білім алу үшін Жапонияға жіберді. Ол ақырында Жапон армиясы академиясының алтыншы тобын бітіріп, 1908 жылы Қытайға қайтып келді. Жапониядан келген соң Ван және оның саяси одақтасы Тхэ Лян жаңа түлектердің біліктілігін бағалау үшін емтиханды қадағалады. Сун емтиханды сәтті тапсырып, Бейяң армиясының офицері болды, ал кейіннен Ван Чжаньюань оны Синьхай революциясынан кейін Чжили тобына қабылдады, осылайша оның мансабы жылдам өрледі.

Мансап

1923 жылғы 20 наурызда Сунь Фуцзянь провинциясының әскери губернаторы болды. Ол Хубэй провинциясында орналасқан және 1920 жылғы Чжили-Аньхой соғысында қатысқан. 1924 жылы Бірінші Цзянсу-Чжэцзян соғысының бастапқы кезеңінде Сунь Фуцзянь провинциясындағы 4-ші армияға қолбасшылық етті. Оның алғашқы қадамдарының бірі – өзінің одақтасы Ци Сяюаньды қолдау болды, ол оңтүстіктен шабуыл жасап, қарсыласы Лу Юнсянды жеңіп, Шанхайды басып алуға жауапты болды. Содан кейін ол Шанхай Вусюн портының бас директоры болды. Кейіннен ол Чжэцзянның әскери губернаторы болып тағайындалды (1924 жылғы 20 қыркүйек – 1926 жылғы 19 желтоқсан). Алайда, оның солтүстіктегі Чжили одақтастары Екінші Чжили-Фэнтянь соғысында жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Чжили тобының барлық солтүстік провинциялары Чжан Цзолинь мен Фэн Юйсяңның Гоминьцзюньіне өткенімен аяқталды. 1925 жылы Гоминьцзюнь Чжан Цзунчан басшылығымен Аньхой-Фэнтянь жорығын бастады, қаңтарда Цзянсу мен Шанхайды қысқа мерзімге қайта басып алды. Сунь Чуанфаннан қолдау алмағандықтан, Ци Сяюань отставкаға кетіп, Жапонияға қашып кетті, бірақ бұрын өзінің әлсіреген және деморализацияланған армиясының қалдықтарын Сунь Чуанфанның басқаруына тапсырды. Чжан Цзунчан мен Сунь Чуанфан енді тек Шанхаймен шектелген ұрыс желісінде бір-біріне қарама-қарсы тұрды. Жыл бойы екі қарсы генерал уақыт күтті. 1925 жылдың күзінде мүмкіндік туды: Сунь қарсы шабуылға өтіп, Чжан Цзунчан мен оның күштерін Шанхайдың қытай аудандарынан ығыстырып шығарды. Келесі екі жыл ішінде Сунь өзінің билігін Цзянсу, Чжэцзян, Фуцзянь, Аньхой және Цзянси провинцияларының барлығына дейін кеңейтті. 1925 жылғы 25 қарашада ол Цзянсудың әскери губернаторы ретінде Нанкинде штаб-пәтерін құрды. Өзінің билігінің шыңында оның әскері 200 мыңнан астам адамды құрады. Солтүстік жорығы оның билігін аяқтады. Оның күштері екі рет жеңіліске ұшырады, содан кейін Лунтан шайқасында талқандалды, нәтижесінде оның билігі құлап кетті. 1927 жылғы наурыз айында Шанхайды Ұлттық революциялық армиямен одақтас коммунистік жұмысшылар одақтары басып алды, және Сунь Нанкиннен қашуға мәжбүр болды. Ол қысқа уақытқа Чжан Сюэлянның қолдауын іздеді, бірақ Чжанның ниетіне сенбегендіктен, Жапонның Квантун жалға алған аймағындағы Даляньға қашты. Ол 1930 жылға дейін Фэнтянь тобының Пекин үкіметінде қатысты, содан кейін 1931 жылғы Маньчжурия оқиғасынан кейін зейнетке шықты.

Өлім

Сунь Тяньцзиньдегі британдық концессияға көшіп, онда шаш қырқып, буддалық монах болу үшін дүниелік істерден бас тартқанын жариялады. Алайда, 1935 жылғы 13 қарашада Сунь Тяньцзиньде Ши Цзянцяо, Ши Конгбиннің қызының қолынан қаза тапты. Ши Конгбин он жыл бұрын Шаньдун провинциясындағы бөлімдердің командирі болған еді. 1925 жылғы қазан айында Жили және Фэнцян топтары арасындағы екінші соғыс кезінде Ши Конгбин Сунь Чуанфанға тұтқынға түсіп, ол оны дереу жазалап өлімге кесті және басын сүңгіге ілді. Кейіннен ол Гоминьдан үкіметімен кешірілді.