Кіріспе

Варанасиде жасалған үнді сарысы

Банараси сарысы – Банарес (Банарас) деп те аталатын ежелгі қалада жасалған сары. Бұл сарылар Үндістандағы ең таңғажайып сарылардың қатарына жатады және алтын мен күміс тоқу (зари), жоғары сапалы жібек және әсем кестесімен әйгілі. Сарылар ұқыпты тоқылған жібектен жасалады және күрделі суреттермен безендіріледі, сондықтан олар салыстырмалы түрде ауыр болады. Олардың ерекше белгілері – гүл және жапырақ мотивтерінің күрделі өрілуі, калга мен бел, шекараның сыртқы жиегінде тік жапырақтардан құралған жалар деп аталатын тізбек. Сонымен қатар, алтынмен әшекейленген, тығыз тоқылған, ұсақ бөлшектері бар суреттер, металдық эффектілер, паллу, жаль (тор тәрізді өрнек) және мина жұмысы бар. Сарылар көбінесе үнді қалыңдық киімінің бір бөлігі болып табылады. Саридің дизайны мен өрнегінің күрделілігіне қарай, оны жасауға 15 күннен бір айға дейін, кейде алты айға дейін уақыт кетеді. Банараси сарысын үнді әйелдері әдетте маңызды шараларда, мысалы, үйлену тойына қатысқанда киеді және оны әйелдің ең қымбат зергерлік бұйымдарымен толықтыру қажет деп есептеледі.

Тарих

Ральф Фич (1583–1591) Банарасты мақта-тоқыма өнеркәсібінің дамыған бөлігі деп сипаттайды. Банарастың брокэті мен зари маталары туралы ең алғашқы мәліметтер 19 ғасырда кездеседі. 1603 жылғы ашаршылық кезінде Гуджараттан жібек тоқымашыларының көшіп келуіне байланысты, жібек брокет тоқу Банараста 17 ғасырда басталып, 18 және 19 ғасырларда дамыған болуы мүмкін. Моғол кезеңінде, шамамен 14 ғасырда, алтын және күміс жіптерді пайдаланып жасалған күрделі суреттермен брокет тоқу Банарастың арнайылығына айналды. Дәстүрлі Банараси сариі аймақтағы Варанаси, Горакхпур, Чандаули, Бхадохи, Джаунпур және Азамгарх аудандарының қолмен тоқылған жібек өнеркәсібімен тікелей немесе жанама байланысы бар шамамен 1,2 миллион адамның қатысуымен жасалады.

Географиялық көрсеткіш

Осы жылдар бойы Банараси жібек қолөнер саласы механикаландырылған өндірістердің бәсекесінен үлкен шығынға ұшырады, олар Варанаси жібек сарилерін жылдам және арзан бағада өндірді. Тағы бір бәсеке көзі – жібекке арзан синтетикалық баламалардан жасалған сарилер. 2009 жылы екі жыл күткеннен кейін, Уттар-Прадеш штатындағы тоқымашылар бірлестіктері «Банарас брокаттары мен сарилері» үшін Географиялық көрсеткіш (ГК) құқығын алды. ГК – бұл зияткерлік меншік құқығы, ол өнімнің белгілі бір сапасы, беделі немесе басқа да ерекшеліктері оның географиялық тегіне тікелей байланысты болатын белгілі бір аймақтан шыққан өнімді анықтайды. ГК сертификатына сәйкес, Банараси өнімдері төрт классқа (23–26) жатады: жібек брокаттар, тоқыма тауарлары, жібек сарилер, киімдік материалдар және жібек кестелері. Ең маңыздысы, бұл Уттар-Прадеш штатының алты анықталған ауданынан – яғни Варанаси, Мирзапур, Чандаули, Бхадохи, Джаунпур және Азамгарх аудандарынан тыс жерде жасалған ешқандай сари немесе брокатты Банарас сариі және брокаты деген атпен заңды түрде сатуға болмайды. Бұрын, 2007 жылдың шілдесінде, «Банарас Бункер Самити», «Адам аясындағы әлеуметтік көмек ассоциациясы» (HWA), индустрияның бірлескен директоры (шығыс аймағы), қолөнер және тоқыма өнеркәсібінің директоры, Уттар-Прадеш қолөнер тауарларын сату кооперативтік федерациясы, Шығыс ҰП экспорттаушылар қауымдастығы (EUPEA), «Банарас Вастра Удёг Сангх», «Банарас Хат Карга Викас Самити» және «Адарш Жібек Бункер Сахари Самити» сияқты тоғыз ұйым БҰҰ Сауда және даму конференциясының (UNCTAD) қолдауымен Үндістан үкіметінің Географиялық көрсеткіштер тізіліміне өтініш берген болатын.

Қоршаған ортаны қорғау

Жібекке бояу жасайтын көптеген мекемелер химиялық бояуларды қолданады, бұл Ганг өзенінің ластануына себеп болады. Сондықтан, табиғи бояуларға көшуге бағытталған жұмыс жүргізілуде. Үндістан Технология институтының (Банрас индуистік университеті, БХУ) зерттеу тобы еріткішпен және ферменттік экстракциялау әдістерін пайдаланып, аккация, бутеа (палаш), маддер, бархат гүл және анар сияқты өсімдіктерден, гүлдерден және жемістерден табиғи түстерді жасады.

Сари тоқушылардың дәстүріне қауіп төніп тұр

Электр қуатының күдіретсіздігі мен тұрақсыздығы, оның салдарынан электрмен жұмыс істейтін тоқыма станоктары күнінің көп бөлігінде бос тұруына себеп болып, тоқымашылардың сарилерді уақтылы тоқып бітіруін қиындатады; нәтижесінде олардың табысы төмендеп жатыр. Сонымен қатар, нағыз Банараси сарилеріне ұқсас, көптеген сарилер нарыққа шарықтап келіп жатыр. Бұл сарилер Қытайда ірі станоктарда көптеп өндіріледі де, сол себепті өте төмен бағамен сатылады.