Римді азат етуге бастаған операция "Диадем"

Кіріспе

Италиядағы науқандағы шешуші шайқас, Римді азат етуге әкелген.

Диадем операциясы, сондай-ақ Монте-Кассиноның төртінші шайқасы немесе Канадада Лири аңғарының шайқасы деп те аталады, 1944 жылдың мамыр айында Екінші дүниежүзілік соғыстың одақтастары (АҚШ-тың 5-армиясы және Ұлыбританияның 8-армиясы) тарапынан Екінші дүниежүзілік соғыстың Италиялық науқаны аясында жүргізілген шабуылдық операция болды. Диадем операциясын «Қосу» операциясы деп аталған әуе шабуылдары қолдады. Қарсылас күш – Германияның 10-армиясы. Диадемнің мақсаты – Густав сызығындағы (Қысқы сызықтың батыс бөлігі) неміс қорғанысын бұзу және Римге апаратын басты жол – Лири аңғарын ашу болды. Италиядағы одақтас әскерлердің бас қолбасшысы, генерал сэр Гарольд Александр, Диадемді Нормандияға шабуылмен синхронды етуді жоспарлады, осылайша неміс күштерін Италияда ұстап, Францияға қайта орналастыруға мүмкіндік бермеуді көздеді. Шабуылға төрт корпус жұмылдырылды. Оңнан солға қарай: Польшаның 2-корпусы және 8-армияның британдық 13-корпусы, сондай-ақ француз корпусы (марокколық гумиерлерді қоса) және 5-армияның АҚШ 2-корпусы. 5-армия сонымен қатар Анцио плацдармындағы АҚШ 6-корпусын басқарды, ол солтүстік-батысқа қарай 60 мильдей жерде орналасқан. Диадем 1944 жылдың 11 мамырында сағат 23:00-де Ұлыбританияның 4-жаяу әскер дивизиясы мен 8-үнді жаяу әскер дивизиясының бөлімдері, 1-канадтық бронетанкті бригаданың қолдауымен басталды. Олар Гарлильяно және Рапидо өзендерін қарсыласуға қарамастан, сәтті кешіп өтті. Бұл Лири аңғарындағы неміс қорғанысының ортасына енуге және неміс резервтерін тартуға, Анцио плацдармына жасалған қысымды азайтуға мүмкіндік берді. Француз корпусы 14 мамырда АҚШ 2-корпусының жағалау бойындағы қолдауымен таулар арқылы солға қарай жылжыды. 17 мамырда оң жақтағы Польшаның 2-корпусы Монте-Кассиноға шабуыл жасады. Олардың позициясы құлағаннан кейін немістер Густав сызығынан Гитлер сызығына, 10 мильдей артқа шегінді. 23 мамырда төрт корпус Гитлер сызығына шабуыл жасады. Сол күні АҚШ 6-корпусы Анцио плацдармынан шабуылға шықты. Гитлер сызығын 1-канадтық жаяу әскер дивизиясының 4-принцесса Луиза драгун гвардиясы 23 мамырда Понтекорвода бұзды. Германияның 10-армиясы солтүстік-батысқа қарай шегінуге мәжбүр болды. Анциодан солтүстік-шығысқа қарай жылжыған АҚШ 6-корпусы неміс әскерлерінің шегіну жолын кесіп тастауға жақын еді, бірақ 5-армияның қолбасшысы, генерал-лейтенант Марк У. Кларк, түсініксіз себептермен оларға солтүстік-батысқа бұрылып, Римге қарай жылжуға бұйрық берді. Бұл оның 5-армиясының Лири аңғарынан 8-армиядан бұрын Римді басып алуы үшін жасалған деп болжам жасалды. Осылайша Германияның 10-армиясы қоршаудан құтылды. Немістер бірнеше кешіктіру шараларын жүргізіп, Трасимен сызығына, содан кейін Готика сызығына (неміс карталарында «Жасыл» сызық деп белгіленген) Арно өзенінің солтүстігіне шегінді.

Operation Diadem, also referred to as the Fourth Battle of Monte Cassino or, in Canada, the Battle of the Liri Valley, was an offensive operation undertaken by the Allies of World War II (U. S. Fifth Army and British Eighth Army) in May 1944, as part of the Italian Campaign of World War II. Diadem was supported by air attacks called Operation Strangle. The opposing force was the German 10th Army. The object of Diadem was to break the German defenses on the Gustav Line (the western half of the Winter Line) and open up the Liri Valley, the main route to Rome. General Sir Harold Alexander, Commander in Chief of the Allied Armies in Italy, planned Diadem to coordinate roughly with the invasion of Normandy, so that German forces would be tied down in Italy, and could not be redeployed to France. Four corps were employed in the attack. From right to left these were the Polish II Corps and the British XIII Corps, of the Eighth Army, and the French Corps (including Moroccan Goumiers) and the U. S. II Corps, of the Fifth Army. The Fifth Army also controlled the U. S. VI Corps in the Anzio beachhead, some 60 miles northwest. Diadem was launched at 23:00 on 11 May 1944 by elements of the British 4th Infantry Division and 8th Indian Infantry Division, with supporting fire from the 1st Canadian Armoured Brigade. They made a successful strongly opposed night crossing of the Garigliano and Rapido rivers. This broke into the heart of the German defenses in the Liri valley against strong opposition and drew in German theater reserves, reducing pressure on the Anzio beachhead. The French Corps pushed through the mountains to the left on 14 May, supported by U. S. II Corps along the coast. On 17 May, Polish II Corps on the right attacked Monte Cassino. When their position collapsed, the Germans fell back from the Gustav Line to the Hitler Line some 10 miles to their rear. On 23 May, the four corps attacked the Hitler Line. On the same day, the U. S. VI Corps attacked out of the Anzio beachhead. The Hitler Line was breached by the 1st Canadian Infantry Division's 4th Princess Louise Dragoon Guards at Pontecorvo on 23 May. The German Tenth Army was forced to retire northwestward. The U. S. VI Corps, moving northeast from Anzio, was at the point of cutting off the German line of retreat when Lieutenant General Mark W. Clark, commander of the Fifth Army, inexplicably ordered them to turn northwest and advance on Rome instead. There is much speculation that he did this so that his Fifth Army would capture Rome ahead of the Eighth Army advancing up the Liri Valley. The German Tenth Army thus avoided being surrounded. The Germans fought a series of delaying actions, retired to the Trasimene Line, and then to the Gothic Line (identified on German maps as the "Green" Line), north of the Arno River.

Густав желісі

Өзінің өмірбаянында генерал Марк У. Кларк француз экспедициялық корпусының (FEC) 1944 жылдың мамыр айында Густав сызығын қалай бұзғанын сипаттады. Осы аралықта француз әскерлері Гарильяно (өзенінен) өтіп, Лири өзенінің оңтүстігіндегі таулы аймаққа қарай жылжыды. Бұл оңай болған жоқ. Әдеттегідей, неміс әскерлері күшті қарсылық көрсетті және ащы шайқастар болды. Француздар жауды тосыннан шапты және Faito Cerasola таулары мен Кастельфорте маңындағы маңызды биік жерлерді, соның ішінде басты жерлерді жылдам басып алды. 1-ші моторизацияланған дивизия 2-ші марокколық жаяу әскер дивизиясына Гирофано тауын алуға көмектесті, содан кейін S. Apollinare және S. Ambrogio бағытына қарқынды жылдамдықпен ілгеріледі. Шамадан тыс қарсылыққа қарамастан, 2-ші марокколық дивизия екі күннен кем уақытта Густав сызығын бұзып өтті. Француз майданындағы келесі 48 сағат шешуші болды. Қанжарлы гумиерлер төбелерді, әсіресе түнгі уақытта басып алды, ал генерал Джуиннің бүкіл әскері сағат сайын немістердің төтеп бере алмайтын шабуылдық күшін көрсетті. Cerasola, San Giorgio, Mt. D'Oro, Ausonia және Esperia Италиядағы соғыстың ең керемет және батыл шабуылдарының бірінде басып алынды. 16 мамырға дейін француз экспедициялық корпусы сол қанатында Револе тауына қарай шамамен он шақырымға жылжыды, ал майданның қалған бөлігі британдық 8-ші армиямен байланыс сақтау үшін біршама артқа қарай бұрылды. Римге жасалған шабуылдың табысқа жетуіне кілт болған осы жетістігі үшін генерал Джуин мен оның тамаша FEC-іне әрдайым ризашылықпен қарадым. 8-ші армияның кешігуі Джуиннің міндетін қиындатты, өйткені ол соншалықты жылдам ілгерілегендіктен, оның оң қанаты британдықтарға қарсы шабуылдарға ұшырады. Болашақ маршал Джуинге жазған хатында генерал Марк Кларк CEF-тің Tirailleur бөлімшелері мен гумиерлеріне ерекше құрмет көрсетті: Мен үшін Бесінші армияның француз әскерлерінің ортақ жауға қарсы итальяндық науқанымыздағы маңызды рөлінің барлық елде мойындалғанын көру үлкен қуаныш болды. Осы ұзақ айлар бойы мен француз сарбаздарының ерекше қабілетін, француз армиясының қадірлі дәстүрлерінің мұрагерлерін өз көзіммен көру мүмкіндігіне ие болдым. Бірақ осыған қанағаттанбай, сіз бен сіздің халқыңыз Франция тарихына жаңа эпикалық тарау қостыңыз; сіздер өз отандастарыңыздың жүректерін қуантып, жек көрінетін жаудың ауыр және қорлаушы үстемдігінде қиын жағдайдағы оларға демеу және үміт сыйладыңыз. Біздің ортақ жеңістерімізге сіздің зор үлесіңіз үшін шынайы алғыс айтамын, құрметті генерал.

In his autobiography, General Mark W. Clark describes how the French Expeditionary Corps (FEC) broke through the Gustav Line in May 1944. Meantime, the French forces had crossed the Garigliano (River) and moved forward into the mountainous terrain lying south of the Liri River. It was not easy. As always, the German veterans reacted strongly and there was bitter fighting. The French surprised the enemy and quickly seized key terrain including Mounts Faito Cerasola and high ground near Castelforte. The 1st Motorized Division helped the 2nd Moroccan Infantry Division take key Mount Girofano and then advanced rapidly north to S. Apollinare and S. Ambrogio In spite of the stiffening enemy resistance, the 2nd Moroccan Division penetrated the Gustav Line in less than two days' fighting. The next 48 hours on the French front were decisive. The knife wielding Goumiers swarmed over the hills, particularly at night, and General Juin's entire force showed an aggressiveness hour after hour that the Germans could not withstand. Cerasola, San Giogrio, Mt. D'Oro, Ausonia and Esperia were seized in one of the most brilliant and daring advances of the war in Italy, and by May 16 the French Expeditionary Corps had thrust forward some ten miles on their left flank to Mount Revole, with the remainder of their front slanting back somewhat to keep contact with the British 8th Army. For this performance, which was to be a key to the success of the entire drive on Rome, I shall always be a grateful admirer of General Juin and his magnificent FEC The 8th Army's delay made Juin's task more difficult because he was moving forward so rapidly that his right flank adjacent to the British constantly was exposed to counter attacks. In a letter to future Marshal Juin, General Mark Clark paid tribute to the Tirailleur units and Goumiers of the CEF in particular:For me, it has been a deep source of satisfaction to see how the vital part played by the French troops of the Fifth Army throughout our Italian campaign against the common enemy has been universally acknowledged. During these long months, I have had the real privilege of seeing for myself the evidence of the outstanding calibre of the French soldiers, heirs of the noblest traditions of the French Army. Nevertheless, not satisfied with this, you and all your people have added a new epic chapter to the history of France; you have gladdened the hearts of your compatriots, giving them comfort and hope as they languish under the heavy and humiliating yoke of a hated invader. . With my deepest gratitude for the tremendous contribution that you have made to our joint victories, my dear General.