Кіріспе

Гердонияның екінші шайқасы б.з.д. 210 жылы Екінші Пун соғысы кезінде болды. Карфагендіктердің басшысы Ганнибал, Италияға сегіз жыл бұрын шапқан Рим армиясын қоршап алып, жойды, ол оның Апулиядағы одақтастарына қарсы әрекет етіп жатқан еді. Бұл ауыр жеңіліс Римге соғыстың салмағын арттырды және бұрынғы әскери апаттармен (Тразимен көлі, Канна және басқалары) бірге, Римнің шаршаған итальяндық одақтастарымен қарым-қатынасын нашарлатты. Ганнибал үшін шайқас тактикалық жеңіс болды, бірақ римдіктердің ілгерілеуін ұзаққа тоқтата алмады. Келесі үш жылдың ішінде римдіктер соғыстың басында жоғалтқан көптеген аймақтар мен қалаларды қайта басып алды және Карфаген генералын Апеннин түбегінің оңтүстік-батыс жағына ығыстырды. Бұл шайқас Карфагеннің соғыстағы соңғы жеңісі болды; одан кейін болған барлық шайқастар нәтижесіз немесе римдіктердің жеңісімен аяқталды.

Тарихшылар арасындағы дау

Қазіргі тарихшылар арасында осы оқиғаның негізгі көзі – Тит Ливийдің баяндамасынан туындаған дау бар. Ол Ганнибал мен ұқсас есімді римдік қолбасшылар (Гней Фульвий Флакк және Гней Фульвий Центумал) арасында екі жылдың ішінде (б.з.д. 212 және 210 жылдары) бір жерде (Гердонияда) өткен екі шайқасты сипаттайды. Кейбіреулер шындығында бір ғана шайқас болғанын айтады, бірақ бұл мәселеде пікір білдірушілердің арасында жалпы келісім жоқ.

210 жылға дейін оңтүстік Италияда болған оқиғалар

217 жылы Оңтүстік Италияға шабуыл жасағаннан кейін Ганнибал Канна шайқасында (б.з.д. 216 ж.) рим әскерін жеңді. Бұл жеңісі оған Кампания, Самний, Апулия, Лукания, Бруттий және Магна Грециядан көптеген жаңа одақтастарды әкелді, олар римдіктердің зорлық-зомбылығы туралы Ганнибалдың айтқандарына сеніп, Римге қарсы көтерілді. Осы одақтастардың бірі – Апулияның солтүстігіндегі Хердония қаласы еді. 212 жылы б.з.д. (Herdonia шайқасының біріншісін қараңыз) осы қалада Ганнибал мен римдіктер арасында ірі шайқас болды, себебі майдандағы ауыр жеңілістерге қарамастан, Рим Италиядағы одақтар жүйесінің негізін сақтап алып, баяу, бірақ тұрақты қарсы шабуылдар жасады. Хердония шайқасының біріншісі претор Гней Фулвий Флакк басқарған әскерлердің дерлік толық құрылуымен аяқталды. Дегенмен, Флакк әскері – Римнің барлық күштерінің шағын бөлігі ғана еді. Бірнеше жыл бұрын басталған Капуя қаласын қоршау 211 жылы б.з.д. Канна шайқасынан кейін Ганнибалдың жағына шыққан ең ірі қаланың түсуімен аяқталды. Карфагендіктердің Капуяны қорғай алмауы оның көптеген одақтастарының көңіл-күйін өзгертті және Ганнибалдың жағдайы нашарлай бастады.

Марцелдің табыстары мен Центумалдың жойылуы

Римдіктердің оңтүстік Италияға басып кіруі б.з.д. 210 жылы жалғасты. Апулияда Ганнибалға қарсы екі әскер тұрды. Бірі консул Марк Клавдий Марцелл басқарды. Екіншісін проконсул Гней Фулвий Центумал басқарды. Олардың жалпы күші төрт римдік легионнан және шамамен бірдей одақтас жасақтан тұрды. Олар бір-біріне жақын орналасқандықтан, Ганнибал оларға қарсы тұруға батылы бармады. Бұл Марцеллге қала тұрғындарының бір бөлігі сатқан Салапия қаласын (картаны қараңыз) басып алуға және карфагендік гарнизонды жоюға мүмкіндік берді. Осы жеңілістен кейін Ганнибал шегінді және ол Бруттийге бара жатыр деген қауесет тарады. Бұл туралы білген Марцелл Самниумға көшіп, осы аймақта карфагендіктердің базасы болған тағы екі қаланы алды. Сонымен қатар, Ганнибал Солтүстік Апулияға жылдамдықпен шеру жасап оралды және Хердонияны қоршаған Центумалды күтпеген жерден шабуылдады. Карфагендіктердің сандық артықшылығына қарамастан, проконсул шайқастан бас тартпады. Ол әскерін екі қатарға орналастырып, карфагендік жаяу әскермен шайқасты. Ганнибал римдіктер мен олардың одақтастары толыққанды шайқасқа түскенше күтті де, оларды қоршау үшін нумидиялық атты әскерін жіберді. Нумидиялықтардың бір бөлігі нашар қорғалған римдік лагеріне шабуыл жасады. Ал қалғандары артқы легионға шабуылдап, оны шашыратты. Осылайша, алдыңғы қатардағы римдіктер де шайқасқа түсті. Центумал, он бір (он екіден) әскери трибун және 7000–13000 сарбаз қаза тапты. Қалғандары шашырап кетті, ал кейбіреулері Самниумдағы Марцеллге қашып үлкерді. Одан бұрын ол Гердонияны Центумалусқа сатуға құлықтанған бірнеше көрнекті азаматтарды жазалап, болашақта сатқындық жасауға ниеттенгендерге үлгі көрсетті. Бірақ Ганнибал жорыстың басында жоғалтқан бейімділіктерін қайтара алмады. Гердониядағы екінші жеңіліс римдік Сенаттың соғысқа қатысты саясатын өзгерте қоймады. Канна шайқасынан кейін болғандай, сенаторлар жеңілген әскердің қалдықтарына қарсы жазалау шараларын қолданды. 4344 сарбаз тұтқындалып, Сицилияға жіберілді, онда олар Каннадан аман қалғандармен бірге соғыс аяқталғанға дейін аралда қызмет етуге міндеттелді. Бұл күтілмеген салдарға әкелді. Көпшілігі латындықтар болған сарбаздардың жер аударылуы латын колонияларында наразылық тудырды, олар итальяндық топырақтағы он жылдық соғыстан қатты шаршаған еді. Қосымша жұмыс күші мен қаржылық ресурстардың қажеттігіне байланысты, отыз колонияның он екісі Римге тағы да салықтар мен ақша жіберуден бас тартты. Бұл дағдарыс бес жылға созылды және римдік соғыс күшін қатты қиын жағдайға түсірді.