Гердония шайқасы: Екінші Пун соғысының шешуші кезеңі
Battle of Herdonia (210 BC)
Екінші Гердония шайқасы (б.з.д. 210 ж.) – Екінші Пуника соғысының маңызды эпизоды. Ханнибал рим әскерін талқан етіп, Италиядағы жағдайды ушықтырды. Тарих, соғыс, Рим, Карфаген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гердонияның екінші шайқасы б.з.д. 210 жылы Екінші Пун соғысы кезінде болды. Карфагендіктердің басшысы Ганнибал, Италияға сегіз жыл бұрын шапқан Рим армиясын қоршап алып, жойды, ол оның Апулиядағы одақтастарына қарсы әрекет етіп жатқан еді. Бұл ауыр жеңіліс Римге соғыстың салмағын арттырды және бұрынғы әскери апаттармен (Тразимен көлі, Канна және басқалары) бірге, Римнің шаршаған итальяндық одақтастарымен қарым-қатынасын нашарлатты. Ганнибал үшін шайқас тактикалық жеңіс болды, бірақ римдіктердің ілгерілеуін ұзаққа тоқтата алмады. Келесі үш жылдың ішінде римдіктер соғыстың басында жоғалтқан көптеген аймақтар мен қалаларды қайта басып алды және Карфаген генералын Апеннин түбегінің оңтүстік-батыс жағына ығыстырды. Бұл шайқас Карфагеннің соғыстағы соңғы жеңісі болды; одан кейін болған барлық шайқастар нәтижесіз немесе римдіктердің жеңісімен аяқталды.
The second battle of Herdonia took place in 210 BC during the Second Punic War. Hannibal, leader of the Carthaginians, who had invaded Italy eight years earlier, encircled and destroyed a Roman army which was operating against his allies in Apulia. The heavy defeat increased the war's burden on Rome and, piled on previous military disasters (such as Lake Trasimene, Cannae, and others), aggravated the relations with her exhausted Italian allies. For Hannibal the battle was a tactical success, but did not halt for long the Roman advance. Within the next three years the Romans reconquered most of the territories and cities lost at the beginning of the war and pushed the Carthaginian general to the southwestern end of the Apennine peninsula. The battle was the last Carthaginian victory of the war; all battles which followed were either inconclusive or Roman victories.
Тарихшылар арасындағы дау
Қазіргі тарихшылар арасында осы оқиғаның негізгі көзі – Тит Ливийдің баяндамасынан туындаған дау бар. Ол Ганнибал мен ұқсас есімді римдік қолбасшылар (Гней Фульвий Флакк және Гней Фульвий Центумал) арасында екі жылдың ішінде (б.з.д. 212 және 210 жылдары) бір жерде (Гердонияда) өткен екі шайқасты сипаттайды. Кейбіреулер шындығында бір ғана шайқас болғанын айтады, бірақ бұл мәселеде пікір білдірушілердің арасында жалпы келісім жоқ.
There is a controversy among modern historians arising from the narrative of Titus Livius, the major source of this event, who describes two battles taking place in the span of two years (in 212 BC and 210 BC) at the same place (Herdonia) between Hannibal and Roman commanders with similar names (Gn. Fulvius Flaccus and Gn. Fulvius Centumalus). Some state that there was just one battle in fact, but there is no general agreement on this issue.
210 жылға дейін оңтүстік Италияда болған оқиғалар
217 жылы Оңтүстік Италияға шабуыл жасағаннан кейін Ганнибал Канна шайқасында (б.з.д. 216 ж.) рим әскерін жеңді. Бұл жеңісі оған Кампания, Самний, Апулия, Лукания, Бруттий және Магна Грециядан көптеген жаңа одақтастарды әкелді, олар римдіктердің зорлық-зомбылығы туралы Ганнибалдың айтқандарына сеніп, Римге қарсы көтерілді. Осы одақтастардың бірі – Апулияның солтүстігіндегі Хердония қаласы еді. 212 жылы б.з.д. (Herdonia шайқасының біріншісін қараңыз) осы қалада Ганнибал мен римдіктер арасында ірі шайқас болды, себебі майдандағы ауыр жеңілістерге қарамастан, Рим Италиядағы одақтар жүйесінің негізін сақтап алып, баяу, бірақ тұрақты қарсы шабуылдар жасады. Хердония шайқасының біріншісі претор Гней Фулвий Флакк басқарған әскерлердің дерлік толық құрылуымен аяқталды. Дегенмен, Флакк әскері – Римнің барлық күштерінің шағын бөлігі ғана еді. Бірнеше жыл бұрын басталған Капуя қаласын қоршау 211 жылы б.з.д. Канна шайқасынан кейін Ганнибалдың жағына шыққан ең ірі қаланың түсуімен аяқталды. Карфагендіктердің Капуяны қорғай алмауы оның көптеген одақтастарының көңіл-күйін өзгертті және Ганнибалдың жағдайы нашарлай бастады.
Following his incursion into southern Italy in 217 BC, Hannibal defeated the Roman forces in the battle of Cannae (216 BC). This victory brought him a host of new allies from Campania, Samnium, Apulia, Lucania, Bruttium, and Magna Graecia, who revolted from Rome enticed by his narrative of Roman oppression. One of these allies was the city of Herdonia in northern Apulia. It was the site of a general engagement between Hannibal and the Romans already in 212 BC (see the first battle of Herdonia), because despite the severe defeats on the battlefield, Rome still managed to preserve intact the core of its system of alliances in Italy and continued to mount a slow but steady counter offensive. The first battle of Herdonia ended with the almost total annihilation of the troops led by the praetor Gnaeus Fulvius Flaccus. However Flaccus' army was just a fraction of the forces fielded by Rome. The siege of Capua, which had begun years before, ended in 211 BC with the fall of the largest city that had taken the side of Hannibal after Cannae. The Carthaginian's inability to defend Capua reversed the mood among many of his allies and Hannibal's position began to weaken.
Марцелдің табыстары мен Центумалдың жойылуы
Римдіктердің оңтүстік Италияға басып кіруі б.з.д. 210 жылы жалғасты. Апулияда Ганнибалға қарсы екі әскер тұрды. Бірі консул Марк Клавдий Марцелл басқарды. Екіншісін проконсул Гней Фулвий Центумал басқарды. Олардың жалпы күші төрт римдік легионнан және шамамен бірдей одақтас жасақтан тұрды. Олар бір-біріне жақын орналасқандықтан, Ганнибал оларға қарсы тұруға батылы бармады. Бұл Марцеллге қала тұрғындарының бір бөлігі сатқан Салапия қаласын (картаны қараңыз) басып алуға және карфагендік гарнизонды жоюға мүмкіндік берді. Осы жеңілістен кейін Ганнибал шегінді және ол Бруттийге бара жатыр деген қауесет тарады. Бұл туралы білген Марцелл Самниумға көшіп, осы аймақта карфагендіктердің базасы болған тағы екі қаланы алды. Сонымен қатар, Ганнибал Солтүстік Апулияға жылдамдықпен шеру жасап оралды және Хердонияны қоршаған Центумалды күтпеген жерден шабуылдады. Карфагендіктердің сандық артықшылығына қарамастан, проконсул шайқастан бас тартпады. Ол әскерін екі қатарға орналастырып, карфагендік жаяу әскермен шайқасты. Ганнибал римдіктер мен олардың одақтастары толыққанды шайқасқа түскенше күтті де, оларды қоршау үшін нумидиялық атты әскерін жіберді. Нумидиялықтардың бір бөлігі нашар қорғалған римдік лагеріне шабуыл жасады. Ал қалғандары артқы легионға шабуылдап, оны шашыратты. Осылайша, алдыңғы қатардағы римдіктер де шайқасқа түсті. Центумал, он бір (он екіден) әскери трибун және 7000–13000 сарбаз қаза тапты. Қалғандары шашырап кетті, ал кейбіреулері Самниумдағы Марцеллге қашып үлкерді. Одан бұрын ол Гердонияны Центумалусқа сатуға құлықтанған бірнеше көрнекті азаматтарды жазалап, болашақта сатқындық жасауға ниеттенгендерге үлгі көрсетті. Бірақ Ганнибал жорыстың басында жоғалтқан бейімділіктерін қайтара алмады. Гердониядағы екінші жеңіліс римдік Сенаттың соғысқа қатысты саясатын өзгерте қоймады. Канна шайқасынан кейін болғандай, сенаторлар жеңілген әскердің қалдықтарына қарсы жазалау шараларын қолданды. 4344 сарбаз тұтқындалып, Сицилияға жіберілді, онда олар Каннадан аман қалғандармен бірге соғыс аяқталғанға дейін аралда қызмет етуге міндеттелді. Бұл күтілмеген салдарға әкелді. Көпшілігі латындықтар болған сарбаздардың жер аударылуы латын колонияларында наразылық тудырды, олар итальяндық топырақтағы он жылдық соғыстан қатты шаршаған еді. Қосымша жұмыс күші мен қаржылық ресурстардың қажеттігіне байланысты, отыз колонияның он екісі Римге тағы да салықтар мен ақша жіберуден бас тартты. Бұл дағдарыс бес жылға созылды және римдік соғыс күшін қатты қиын жағдайға түсірді.
The Roman advance in southern Italy continued in 210 BC. Two armies stood against Hannibal in Apulia. One was under the consul Marcus Claudius Marcellus. The proconsul Gnaeus Fulvius Centumalus commanded the other. Their overall strength was four Roman legions, plus an approximately equal allied contingent. Since they operated not far from each other, Hannibal did not dare to challenge them. This allowed Marcellus to capture the city of Salapia (see the map), that was betrayed to him by a fraction of its citizens, and to destroy the Carthaginian garrison. Following this setback, Hannibal retreated and a rumour was spread that he was going away to Bruttium. Upon learning this, Marcellus moved to Samnium and reduced two more towns that served as Carthaginian bases in this region. Meanwhile, Hannibal returned to northern Apulia with forced marches and managed to catch Centumalus off guard when the latter was besieging Herdonia. Despite the Carthaginian numerical superiority the proconsul did not decline the battle. He arranged his army in two battle lines and clashed with the Carthaginian infantry. Hannibal waited until the Romans and their allies were fully engaged and sent his Numidian cavalry to surround them. Part of the Numidians attacked the Roman camp which was insufficiently protected. The others fell upon the rear legion and dispersed it. The same happened to the Romans fighting in the front line. Centumalus, eleven (out of twelve) military tribunes, and 7,000–13,000 soldiers were slain. The rest were scattered and some escaped to Marcellus in Samnium. Before that he set an example to other eventual traitors by executing some of the distinguished citizens who had conspired to betray Herdonia to Centumalus. and Hannibal was unable to regain the positions lost at the beginning of the campaign. The second defeat at Herdonia did not make the Roman Senate change its warlike stance. Once again, as in the aftermath of Cannae, the senators resorted to punitive actions against the remnants of the defeated army. 4,344 men were rounded up and sent to Sicily where they joined the survivors of Cannae and were sentenced to serve on the island until the end of the war. This had undesired repercussions. The deportation of the soldiers, most of whom were of Latin origin, caused considerable discontent among the Latin colonies which had already been drained by ten years of continuous warfare on Italian soil. Amidst great want of additional manpower and financial resources twelve out of thirty colonies refused to send any more levies and money to Rome. This crisis continued for five years and put severe strain on the Roman war effort.