Кіріспе

1944 жылы Анатоль Литвак пен Франк Капраның түсірген "Қытай шайқасы" (1944) фильмі – Франк Капраның "Неге біз күресеміз?" үгіт фильмдері сериясының алтыншы фильмі болды.

Қорытынды

Киноның кіріспелік титрлерінен кейін, Армия Әуе күштері оркестрінің "Ерлер маршы" әнінің нұсқасы көрсетіледі. Фильм Қытайға жапон басқыншылығының кадрларымен басталады, содан кейін Қытайдың тарихы, географиясы және халқы туралы қысқаша мәлімет беріледі. Сунь Ятсен басқарған Қытай Республикасының бейбіт дамуы мен Жапон империясының әскерилендірілген жаңғыруы салыстырылады. Жапонияның Қытайға жасаған шабуылдары Танака меморандумымен түсіндіріледі, кейіннен оның сенімділігі күмәнді болды: Жапония сыртқы араласудан аулақ болу үшін біртіндеп әрекет етті, бірақ Қытай Республикасының күшеюіне жауап ретінде шараларын жеделдетті. Соғыстың көптеген қазіргі уақыт штрих сызықтарына қайшы, фильм Маньчжуриядағы қытайлық қарсылықты азайтады және Марко Поло көпірі оқиғасын көбінесе бейбіт және алдын ала болжамды нәтиже ретінде көрсетеді. Шанхай шайқасы нақты қақтығыстың басталуы ретінде ұсынылады. "Қанды сенбі" суретін тудырған әуе шабуылы тарихта азаматтық адамдарға жасалған алғашқы шабуыл деп аталады. (Суреттің өзі қолданылмаса да, сол кезде танымал болған суретке баланың Шанхайдың оңтүстік теміржол вокзалының қираған жері арқылы көтерілгені бейнеленген.) Фильмде Нанкинге жасалған зорлық-зомбылықтың салдарының кадрлары бар, олардың аурухана қызметкерімен оккупацияланған Қытайдан шығарылған деген сөз бар. Өлім саны бес бұрынғыдан жоғары, бірақ 40 мың көрсеткіші қазіргі бағалаулардан әлдеқайда төмен. Қытай коммунистері фильмде тек Қытайдың бөлінуі мен фракциялары туралы жиі айтылуымен еске алынады. Сиань оқиғасы да ескерілмейді, бірақ ел Нанкиндегі қиындықтарға қарсы біріккен деп айтылады. Персонал мен ресурстарды Чунцзинге көшіру қарастырылады. Жерді өртеу саясаты, Чаншаның өртелуі сияқты, тек жанама түрде айтылады, бірақ Жапонияның Чунцзинге (бұрынғы "Чункин") жасаған бомбалауына тоқталады. Ұлттық революциялық армияның кеңеюі, олардың жаттығулары және жас қыздың автоматпен жаттығулары көрсетілген. "Ұшқан жолбарыстар" туралы, олардың жоғалған әрбір ұшаққа 20 ұшақты құлатқандығы туралы мәліметтерімен бірге, тек еріктілердің қолдау тобы ретінде және Қытайдың өзінің жұмылдыруы мен өзін-өзі қорғауға жасаған күш-жігерін азайтуға тырыспай айтылады. Жапондықтар, көбінесе "япондықтар" деп, сирек "нипстер" деп аталады, Қытай порттарын блокадалау және басып алу талқыланады, ал Қытайдың қираған теміржол жүйесін қайта құру "құлдық еңбегі" деп сипатталады. "Жаңа Қытай", яғни Чунцзиндегі республикалық үкімет, тек "тар теміржолмен" Индоқытай теміржолы және Гоби шөлі арқылы Кеңес Одағынан келген "түйе керуендері" арқылы сыртқы әлеммен байланысты. (Теміржол "шектеулі" және "жапон аумағына тым жақын, қауіпсіз емес" деп сипатталған, бірақ Жапония үшін желіні жабу туралы француз келісімі еске алынбаған.) Лашиодан Куньминге баратын жүк көлігі жолы арасындағы Бирма жолының құрылысы да сипатталған. Ең заманауи техникамен жеті жылға созылатын жұмыс қарапайым жұмысшылармен он екі айдың ішінде аяқталған. Жапонияның Пинхан және Лонгхай теміржолдарының Чжэнчжоудағы (бұрынғы "Ченчжоу") түйіскен жеріне жасаған шабуылы Сары өзенді су басу арқылы болдырмалды, бірақ осыған байланысты өлім саны жылдам түрде уақытпен сауда жасаудың тағы бір мысалы ретінде еске алынбады. Жапондықтардың артындағы партизандық соғыс осы соғыстағы ерекшелік ретінде мақталады. Германияның шабуылынан Советтер Одағының араласуынан уайымдамай, және Атлант шайқасына берілгенінен британдық араласудан босатылған Жапония, американдықтар жоспарланған екі мұхиттық флотын аяқтамас бұрын Перл-Харборға шабуыл жасады. (Голландиялық Шығыс Индияның мұнай кен орындарын бақылау қажеттілігі еске алынбады.) Фильм Малайзия, Сингапур, Гонконг және Коррегидордағы жеңілістердің Қытайды жаңа одақтастарынан оқшаулап қалдырғанын мойындайды, әсіресе Бирма жолынан айырылғаннан кейін. Жағдайдың нашарлауы 1942 жылы Чаншадағы қытай жеңісін фильмде кеңінен көрсетуді одан да әсерлі етеді. Фильм 1944 жылға көшеді, американдық әскерлер Тынық мұхит арқылы батысқа қарай Қытайды қорғауға барады. Британдық Үндістанда жиналған одақтас күштер қытай әскерлерін оңтүстік-батысқа жеткізіп, оларды заманауи қару-жарақпен және тактикамен жабдықтап, Ледо жолын салуға жұмыс істейді. "Хамп" әуе көпірінің кадрлары "Әскери әуе күштері" әнұранының әуенімен көрсетіледі. Американдық тудың алдында Сун Мэйлин, "Чжан Кайши ханымы" АҚШ Конгресіне ағылшын тілінде хабарлайды:

Біз, қытайлықтар, тек өзіміз үшін ғана емес, барлық адамзат үшін жақсы әлемді қалаймыз. Және біз оны міндетті түрде алуымыз керек. Конгресс тұрғылықты қол соғумен жауап береді. Қытай әскерлерінің марштары көрсетілген, ал қытай хоры "Ерлер маршы" әнін орындайды. Әнұранның соңында фильм, сериядағы басқа фильмдер сияқты, генерал Джордж Маршаллдың ескертуімен аяқталады: "Демократияның жеңісі Германия мен Жапонияның соғыс машиналарын толық жеңіске жеткенше толық болмайды." Соққан ғибадатхана қоңырауының үстінде үлкен V әрпі көрсетілген.

Карталар

Фильмде көрсетілген кіріспе карталар "Қытайды" "Қытайдың негізгі бөлігіне" және төрт сыртқы провинцияға – атап айтқанда "Манчжурияға", "Моңғолияға", "Синьцзянға" (Синьцзян) және "Тибетке" – бөлгендей көрсетеді. "Қытайдың негізгі бөлігі" деген түсінік – қазіргі кезде де, тарихи тұрғыдан да – қызу талқылауда. Маньчжуриядағы жапон құтбалық мемлекеті талқыланады, бірақ ол Қытайдан бөлек мемлекет ретінде қарастырылмайды. Сыртқы территориялардың шекаралары Қытай Республикасының талаптарына сәйкес келеді, яғни "Манчжурия" Ресей қазір басқаратын кейбір аумақтарды да қамтиды, ал фильмдегі "Моңғолия" – Үлкен Моңғолия, оның құрамына Цин және Республикалық Моңғолия провинциясы (қазіргі тәуелсіз Моңғолия мемлекеті) және Ресей қазір басқаратын Танну-Урянхай кіреді. Ауғанстан, Пәкістан және Үндістанның шағын шекаралық аймақтары, сондай-ақ Тажикстанның Горно-Бадахшан облысының, Үндістанның Аруначал-Прадеш штатының және Мьянманың Качин штатының кең аумақтары да талап етіледі. Бұдан өзге, фильмде Тайвань Қытайдың оккупацияланған аймағы емес, Жапон империясының құрамындағы территория ретінде көрсетіледі.

Халықаралық пайдалану

Австралияның қарулы күштері де американдық ақпараттық фильмді пайдаланды, фильмді "Австралияда не болуы мүмкін екені туралы әңгіме" деп сипаттайтын ұзаққа созылған мәтінмен аяқтады. Бұл тіл американдық нұсқадан күштірек, Жапонияны "сары ағын", "сиырқаз", "кішкентай сары адамдар"; немістерді "Гитлердің шабуылшылары"; ал Сабуро Курусуді "жағымсыз" деп атады.