Кіріспе
Арабша сөзі "сүйіспеншілік" немесе "ұлы құмарлық" мағынасын білдіреді. Ishq (عشق) сөзі – араб тілінде "сүйіспеншілік" немесе "ұлы құмарлық" мағынасын береді, сондай-ақ мұсылман әлемі мен Үндістан субконтинентінің басқа тілдерінде де кеңінен қолданылады. Ишақ сөзі исламның басты діни кітабы – Құранда кездеспейді, оның орнына habba (حَبَّ) сөздік түбірінің туындылары қолданылады, мысалы, hubb (حُبّ) есімдігі. Бұл сөз дәстүрлі түрде "жабысу, берілу" деген мағынадағы ʿašaq түбірінен шыққан және "ашақ" деген есімшемен байланысты, ол бір түрлі өсімдік – сарыағашты білдіреді.
the word Ishq
Ishq (عشق) is an Arabic word meaning 'love' or 'passion', also widely used in other languages of the Muslim world and the Indian subcontinent. The word ishq does not appear in the central religious text of Islam, the Quran, which instead uses derivatives of the verbal root habba (حَبَّ), such as the noun hubb (حُبّ). The word is traditionally derived from the verbal root ʿašaq "to stick, to cleave to" and connected to the noun ʿašaqah, which denotes a kind of ivy.
Әр түрлі тілдердегі сөз ретінде
Көптеген тілдерде, мысалы, дари тілінде: eshq; сомали тілінде: caashaq немесе cishqi; пәрси тілінде: aşk және in, қазіргі парсы тілінде ešq немесе eshgh عشق, сөзбе-сөз "сүйіспеншілік" дегенді білдіреді. Ишк сөзі дәстүрлі ғазалдар мен индо-парсы әдеби мәдениетін білдіреді және суфизмнің ықпалымен көптеген тілдерге тарады. Бұл сөзді қамтитын ең танымал тілдердің кейбіреулері – парсы, хинди, урду, пушту, араб, синди, сараики: عشق, aşk, және . Парсы тілінде "ишк" етістіктерімен – "bākhtan باختن", "khāstan خواستن", "sanjīdan سنجیدن", "rūīdan روییدن", "nešāndan نشاندن" сияқты сөздер қолданылады. Парсы тілінде "Āšeq عاشق" – активті (сүйіп тұрған), "Ma'shūq معشوق" – пассивті (сүйіліп тұрған), ал "Ma'shūqe معشوقه" – осырақы мағынаны білдіреді, ал араб тілінде бұл "Mā'shūq معشوق" сөзінің әйелдік түрі. Урду тілінде "ишк" (عشق) – кез келген нысанға, адамға немесе Құдайға деген терең сүйіспеншілікті білдіреді. Алайда, ол көбінесе діни контексте қолданылады. Үрду тілінде үш кең таралған діни терминология "ишк" сөзінен туындаған. Бұл терминологиялар: "Ишқ е Хақиқи" (Ақиқатқа деген сүйіспеншілік), "Ишқ е Мажази" (Құдайдың жаратылысына деген сүйіспеншілік, яғни адам), және "Ишқ е Расул / Ишқ е Мухаммади" (Пайғамбарға деген сүйіспеншілік / Мұхаммедке деген сүйіспеншілік). Бұлардан басқа, діни емес контексте "ишк" – құштарлыққа толы махаббатқа тең. Түрік тілінде Aşk сөзі махаббат, құмарлық немесе құлшыныш білдіру үшін қолданылады. Түрік тілінде 'q' әрпі 'k' әрпімен алмастырылады, себебі түрік тілінде дауыссыз увулярлық дыбыс жоқ, ал 'ş' әрпінің үстіндегі шеңбер "ш" дыбысын білдіреді. Араб немесе урду тілдерімен (парсы тілі сияқты) салыстырғанда, бұл сөз шектеулі емес және махаббаттың түрлі формаларына немесе жай ғана романтикаға қолданылуы мүмкін. Ол түрік әндерінің мәтінінде жиі кездеседі. Ишк хинди тілінде, әсіресе Болливуд фильмдерінде (Хинди киносы) қолданылады, олар көбінесе парсы тілінен алынған формалды, поэтикалық және әдемі хинди сөздерін пайдаланады. Хинди тілінде сүйіспеншілікті білдіретін ең көп қолданылатын сөз – pyar. Хинди тілінде "Ишқ" (इश्क़) – құштарлықсыз махаббат дегенді білдіреді. Араб тілінде бұл есім. Алайда, хинди-урду тілінде ол етістік және есім ретінде қолданылады. Қазіргі араб тілінде романтикалық махаббатты білдіру үшін көбінесе habba және оның туындылары – hubb, habib, mahbub және т.б. қолданылады. Мұршидке деген сүйіспеншілік ақырында Мұхаммедке, содан кейін Аллаға деген сүйіспеншілікке жеткізеді, ал Ишқ е Хақиқиді түсінген адамның барлық "метафоралық махаббаттың" бастауы екені анық.
In Persian, Ishq construed with the verbs "bākhtan باختن", "khāstan خواستن", "sanjīdan سنجیدن", "rūīdan روییدن", "nešāndan نشاندن", etc. In Persian, "Āšeq عاشق" is the active participle (lover), "Ma'shūq معشوق" is the passive participle (beloved), and "Ma'shūqe معشوقه" conveys a vulgar meaning, whilst in Arabic it is the female passive participle of "Mā'shūq معشوق". In Urdu, Ishq (عشق) is used to refer to fervent love for any object, person or God. However, it is mostly used in its religious context. In Urdu, three very common religious terminologies have been derived from Ishq. These terminologies are Ishq e Haqīqi (love of Truth), Ishq e majāzi (love of God's creation i. e. a human), and ishq e rasūl / ishq e Muhammadi (love of the Messenger / love of Muhammad). Other than these, in non religious context, ‘ishq is a synonym for obsessive love. In Turkish, Aşk is commonly used to express love, passion or adoration. The Turkish version replaces the 'q' with a 'k', as Turkish lacks voiceless uvular plosive, and the letter 'ş' with the cedilla denotes the "sh" sound, In comparison with Arabic or Urdu, (like Persian) the word is less restrictive and can be applied to many forms of love, or simply romance. It is common in the lyrics of Turkish songs. Ishq is used in the Hindi language, especially in Bollywood movies (Hindi cinema), which often use formal, flowery and poetic Hindi loanwords derived from Persian. The more colloquial Hindi word for love is pyar. In Hindi, ʻIshq' (इश्क़) means lustless love. In Arabic, it is a noun. However, in Hindi Urdu it is used as both verb and noun. In Modern Arabic the usual terms used for romantic love are habba and its derived forms hubb, habib, mahbub, etc. This love for one's Murshid eventually leads to love for Muhammad and eventually for God, upon which one that understands Ishq e Haqeeqi is in fact the source of all 'metaphorical love'.
Ыстық Расул немесе Ыстық Мұхаммади
Ишк е Расул (عشق رسول) – «Мұхаммедке деген махаббат» деген мағынаны білдіреді, мұсылман болудың маңызды бөлігі. Дегенмен, суфизмде Ишк е Маджази Мұхаммедке деген терең махаббат арқылы Ишк е Расул формасына айналады. Барлық жаратылыс нысандары шын мәнінде Жаратқанның құлы (Оның құдіретіне бағыну тұрғысынан). Мұхаммед Аллаға ең жақын болғандықтан, нағыз ғашық «Пайғамбар оған өмірінен, әйелдерінен, балаларынан, үйінен, жұмысынан және барлық нәрседен де қымбат болады» дейтіндей Ишк е Расул сезімін басынан өткізеді. (Сахих Бухари және Муслим)
Иск-е Хақиқ
Ishq e Haqīqi (عشق حقیقی) сөзбе-сөз "нағыз махаббат" дегенді білдіреді, яғни "Алланың махаббаты". Бұл, тек Алла ғана махаббатқа лайық екендігіне және Ол ғана жаратылысының Өзіне деген махаббатына жауап бере алады деген сенімді білдіреді. Жүректе орналасқан ішкі нәзіктікті тек Алланы шын іздейтін адам ғана сезіне алады. Осы көзқарас бойынша, адамды жануардан ерекшелендіретін нәрсе – жануарлардың да сезімдері бар, бірақ ішкі көру – адамға тән қасиет. "Ал иман келтіргендер Алланы қатты сүйеді." (Бұқара 165)
Сикхизмде
"Ишк" (Пенджаби: ਇਸ਼ਕ) термині Гуру Грант Сахибте, сондай-ақ сикхтердің басқа да діни мәтіндерінде, мысалы, Баи Гурдас және Баи Нандлал жазған мәтіндерде көп рет қолданылған. Сикхизмдегі "Ишк" ұғымы суфизмдегі "Ишк е хақиқи" ұғымына ұқсас. Гуру Грант Сахибтің 37-бетінде былай делінген: "Ол Өзінің махаббатының түсімен бізді бояйды; Өзінің Шабад сөзі арқылы бізді Өзімен біріктіреді." (Сири Раг, Үшінші Мел)