Кіріспе

Роберт Мусилдің 1906 жылғы романы «Жас Төрлесс әрекетсіздігі» (Die Verwirrungen des Zöglings Törleß) немесе «Жас Төрлесс» – австриялық философ-жазушы және эссеші Роберт Мусилдің әдебиеттегі тұңғыш шығармасы, алғаш рет 1906 жылы жарық көрген.

Сюжетке кіріспе

Мусилдің романы сырттай алғанда, Bildungsroman – қоғамдағы моральдық құндылықтарды және олардың оған жеке мағынасын іздейтін, бағдарсыз жас адамның тарихы. Музилдің Границедегі (Австрия-Мажарстан, қазіргі Чехия) пансиондағы жеке тәжірибесіне негізделген экспрессионистік роман, Музилдің өзінің айтуынша, "жалыққандықтан" жазылған. Бірақ, кейінірек Музил романның өзінің жастық шағындағы оқиғаларын баяндайтынын жоққа шығарды. Романның ашық жыныстық мазмұнынан туындаған жанжал оқырмандардың және Австрия-Мажарстан билігінің арасында наразылық тудырды. Кейін, мәтінде фашизмнің алға басты белгілері анықталды, оның ішінде Бейнеберг және Рейтинг кейіпкерлері – күндіз үлгілі оқушылар болып көрінетін, бірақ түнде сыныптастарын психологиялық, физикалық және сексуалдық тұрғыдан аяусыз зорлайтын еді. 1966 жылы неміс режиссері Волкер Шлёндорф осы роман негізінде "Жас Тёрлес" фильмін түсірді.

Қысқаша мазмұны

Австриялық интернат-мектептің үш оқушысы Рейтинг, Бейнеберг және Тёрлес, сыныптастары Басинидің үштің біреуінен ақша ұрлағанын көріп, оны мектеп басшыларына берудің орнына өздері жазалауды шешеді. Олар оны алдымен физикалық, содан кейін психологиялық және жыныстық жағынан қорлаумен және қорлаумен бастайды, сонымен қатар оны айыптаумен қорқытып, шантаж жасайды. Олардың Басиниге жасаған қорлық-зомбылығы ашықтан-ашық жыныстық және өсе келе садистікке айналады; дегенмен, ол барлық азаптарға төтеп береді, тіпті қадір-қасиетінан айырылғаннан кейін оны бүкіл сынып қорлайды. Тёрлестің моральдық және жыныстық шатастығы оны Бейнеберг пен Рейтингтің Басиниді төмендетуге қосылуға итермелейді; ол Басини мен Бейнебергке жыныстық жағынан тартылған және оларды жек көреді. Ол өзінің ақылға қонымды мен қарапайым ақылсыз арасындағы алшақтықты түсінуге тырысатынын айтып, Басиниді азаптау мен зорлауға қатысады; ол өзінің санасының күйлерін мазасыз және үмітсіз бақылаушы. Басини Тёрлеске деген махаббатын білдіреді, ал Тёрлес оған біршама жауап қайтарады, бірақ ақыр соңында Басинидің өзін қорғауға дайын еместігінен бас тартады. Базинидің пассивтігіне деген жеккөрушілігі ақырында оны Бейнеберг пен Райтингке қарсы тұруға мәжбүр етеді. Азапқа төзу мүмкін емес болғанда, Тёрлессе Бассиниге жағдайдан шығудың жолы ретінде өзін директорға беруді кеңес береді. Тергеу басталды, бірақ кінәлі деп табылған жалғыз тарап - Басини. Тёрлесс мектеп басшыларына рационалдылық пен иррационалдылық арасындағы алшақтық туралы ("бәрібір, бәрі тек солай болады") таңғажайып экзистенциалдық баяндама жасайды, бұл билікті басқа нәрселерден гөрі таңғалдырады. Олар оның институтқа өте жақсы ақыл-ойға ие екенін шешеді және ата-анасына жеке білім алуды ұсынады, ол өздігінен шығатын қорытындыға келеді. Басқа сюжеттерге Тёрлестің жергілікті жезөкше Боженамен болған оқиғасы, математика мұғалімімен кездесуі және ата-анасының әлемге деген көзқарасын талдау жатады.

Басылымдар мен аудармалар

"Қысықтардың шатасуы". Вена/Лейпциг: Wiener Verlag, 1906 жыл. "Қысықтардың шатасуы". Мюнхен/Лейпциг: Georg Müller, 1911 жыл. "Қысықтардың шатасуы". 11-ші. 15-ші мың. Берлин: Ernst Rowohlt, 1931 [Қайта қаралып жаңартылған басылым; 1930 жылдың желтоқсанында жарық көрді]. "Қысықтардың шатасуы". Reinbek bei Hamburg: Rowohlt Taschenbuch Verlag, 1998 жыл. (rororo 10300.) "Қысықтардың шатасуы". 1930 жылғы қайта қаралып жаңартылған басылым негізінде; толық түсіндірмелермен. Ред.: Вернер Беллман. Эпилог: Филиппо Смерилли. Штутгарт: Reclam, 2013 жыл. Жас Торлесс. Аударған: Эйтн Уилкинс және Эрнст Кайзер. Pantheon Books, 1955 жыл. "Жас Торлестің шатасуы". Аударған: Шон Уайтсайд, кіріспе авторы: Дж. М. Кутзее. Penguin Classics, 2001 жыл. "Жас мырза Торлестің шатасуы". Аударған: Кристофер Монкрифф. Alma Classics, 2013 жыл. "Жас Торлестің шатасуы". Аударған: Майк Митчелл, кіріспесі мен түсіндірмелері: Ритчи Робертсон. Oxford University Press, 2014 жыл.