Кіріспе

Күміс дәуір (Сере́бряный век) – орыс филологтарының дәстүрлі түрде 19-шы ғасырдың соңғы онжылдығы мен 20-шы ғасырдың алғашқы екі-үш онжылдығына қолданған термині. Бұл орыс поэзиясы тарихындағы өте шығармашылық кезең болды, ол бір ғасыр бұрынғы Алтын дәуірмен тең деңгейде. Күміс дәуір терминін алғаш рет философ Николай Бердяев ұсынған, бірақ бұл дәуірді әдебиетте осылай атау 1960 жылдары ғана кеңінен қолданыс тапты. Батыс әлемінде Fin de siècle және Belle Époque сияқты басқа терминдер де жиі қолданылады. Алтын дәуірден өзгешелігі, осы дәуірде әйел ақындар мен жазушылар қозғалысқа зор ықпал етті, және Күміс дәуір орыс әдебиеті саласына әйел жазушыларды ресми түрде академиялық және қоғамдық тұрғыдан қабылдаудың бастауы болды деп есептеледі.

Тарих

Күміс дәуір Александр Блоктың "Сұлу әйел туралы өлеңдері" шығармасының пайда болуымен басталды деуге болады, бірақ көптеген ғалымдар оның хронологиялық шеңберін 1890 жылдардағы туындыларды қамтуға кеңейтті, осылайша Николай Минскийдің "Күңіл-күйдің нұрымен" (1890) манифестімен, Дмитрий Мережковскийдің "Қазіргі орыс әдебиетінің төмендеу себептері туралы" (1893) трактатымен, Валерий Брюсовтың "Орыс символисттері" (1894) альманахымен және Константин Балмонт пен Мирра Лохвицкаяның поэзиясымен басталады. ХХ ғасырдың басы – әлеуметтік және мәдени құлшыныстар мен өзгерістердің кезеңі болды. Авторларды өмірді реалистік бейнелеу енді қанағаттандырмады, ал олардың XIX ғасыр классиктерімен пікір таласы жаңа әдеби бағыттардың туындауына әкелді. Күміс дәуірде орыс символизмі, акмеизмі және орыс футуризмі басым болғанымен, көптеген поэзия мектептері гүлденді, соның ішінде символистік қозғалыстағы Мистикалық анархизм ағымы да бар еді. Сондай-ақ, Иван Бунин мен Марина Цветаева сияқты ешқандай бағытқа жатпаған ақындар да болды. Александр Блок барлық жақтан құрмет көрген, жетекші ақын ретінде көзге түсті. Анна Ахматова, Борис Пастернак және Осип Мандельштамның поэзиялық жолдары, олардың барлығы көп жылдарға созылды, осы кезеңде басталды. Күміс дәуір Ресей азамат соғысынан кейін аяқталды. Блоктың қазасы және Николай Гумилевтің 1921 жылы атылуы, сондай-ақ өте ықпалды Пастернак жинағының – "Менің қарындасым – өмір" (1922) жарық көргені осы дәуірдің аяқталуын білдірді. Күміс дәуір эмигрант ақындары, оның ішінде Париждегі Георгий Иванов пен Берлиндегі Владислав Ходасевич тарапынан сағынышпен еске алынды.