Рим мен Визиготтардың 402 жылғы шайқасы: Полленция шайқасы

Кіріспе

402 жылы римдіктер мен вестготтар арасындағы шайқас

Полентия шайқасы 402 жылдың 6 сәуірінде (Пасха) Стилихон басқаратын римдіктер мен Аларик I басқаратын вестготтар арасында Италияға готтардың алғашқы жорылысы кезінде (401–403) өтті. Римдіктер жеңіске жетіп, Аларикті шегінуге мәжбүр етті, бірақ ол келесі жылы Верона шайқасында қайтадан күш жинап шайқасты, онда тағы да жеңілді. Осыдан кейін Аларик Италиядан шегініп, провинцияны Стилихонның өлімінен кейін 409 жылға дейін бейбіт күйде қалдырды.

Өмірбаян

395 жылы Рим империясының шығыс және батыс жартысының соңғы императоры Феодосий I қайтыс болды, және ұлдары Аркадий мен Гонорийді тиісінше Шығыс және Батыс императорлары етіп қалдырды. Алайда, екі бауырдың мінез-құлқының нашарлығы және таққа отырғандағы жас жасы, империяның тиімді басқаруын амбициялық және кейде адал емес министрлерге мүмкіншілік берді. Батыста, қабілетті әскери магистр Стилихон басқаруды қолға алды. Вандалдық тегіне қарамастан, Стилихон Феодосийдің құрметіне ие болды, сондықтан оны өзінің немере қызы Серенаға үйлендіріп, императорлық отбасымен байланыстырды. Феодосий өлгеннен кейін Стилихонды ұлдарының кәмелетке толмаған кезінде империяны басқаруға тағайындады. Руфин Шығыс префектурасына көтеріліп, Аркадий атынан Шығыс империясын басып алды және Гонорийға ашық жаулық көрсетті, нәтижесінде Феодосийдің ұлдарының шығыс және батыстағы сарайлары арасында тұрақты бөлініс орнады. V ғасырдың византиялық тарихшысы Зосим, Феодосийдің өлімінен кейін империяның жай-күйін былай сипаттады: «Империя енді Аркадий мен Гонорийге тиесілі болды, олар билеушілер болғанымен, тек атымен ғана биледі: шығыста Руфин, ал батыста Стилихон толық бақылауды жүзеге асырды». Гонорий өскен сайын (оның билікке келуі он жасында, ал Полентия шайқасында он жетіде болды), ол «әлсіз және маңызсыз» еді. Стилихон Руфинодан империяны құтқарып, Феодосийдің барлық мұрасын толығымен өзі басқаруды көздеді, императордың тікелей бұйрығына сәйкес, гот генералы Гайнасты өркөк префектті жоюға жіберді. Гайнас тапсырманы орындады, бірақ ол айқын сатқындыққа ұшырады. Бірақ, кейіннен ол өзінің қамқоршысы Стилихонға қарсы шықты, евнух Евтропиймен бірігіп, вандал министрінің Аркадийге ықпалын жойды; кейін олар Стилихонды халық жауы деп жариялады. Шығыс және батыс әкімшіліктері 476 жылға дейін бөлініп тұрды, содан кейін батыс империясы құлады. Осы уақытта, Руфин құлаған кезде, Аларик бастаған вестготтар, римдік және федераттық титулдарынан бас тартып, көтеріліс жасады. Олардың себебі императорлық сарайдың оларға уәде етілген сыйлықты беруден бас тартуы болды, бірақ бұл көтеріліске Руфинның Гонорийға қарсы Стилихонды алаңдату үшін готтарды қоздырғаны туралы күмәндер тудырды. Олар Константинопольге жақын жерлерде қиратушылық әрекеттер жасады, және ирониялық түрде, қала осы қауіп-қатерді жою үшін вестготтарды сатып алуға мәжбүр болды. Бұл көзсіз пара беру саясаты кері әсер етті, өйткені Аларик Тракияның ресурстарын тонап, келесі жылы Грецияға шабуыл жасады. Стилихон Грецияны варварлардан қорғау үшін күшпен келді, Аларикті Аркадия тауларына қамап, варварларды толығымен жоюға жақын болды, бірақ Аларик қашып, Коринф шығанағы арқылы Эпирге өтті; онда ол Аркадиймен (немесе Евтропиймен) келісім жасасты, ол арқылы Аларик шығыс Ильриктің бақылауын алады, және шығыс империясының қызметінде әскери магистр атағын иеленді. Константинополь сарайы Стилихонға дереу Грециядан кетуді бұйырды; азаматтық соғыстан қашу үшін Стилихон өкінішпен Италияға қайтып оралды. Жаңа Ильриондық басшылығымен Аларик енді батыс империясына көз тікті. Әскері оның жетістіктері үшін оны готтардың патшасы етіп жариялады, және ол империялық қару-жарақ қоймаларынан қару-жарақпен қамтамасыз етіп, әскерін жабдықтау үшін жеткілікті уақыт күтті, содан кейін 401 жылдың соңында немесе 402 жылдың басында Италияға шабуыл жасады. Миландағы императорлық сарай шабуылға байланысты бірден қауіпке ұшырады, бірақ императордың қашуы оның азаматтарын батылсыздандырады деп ойлаған Стилихон, Гонорийді сол жерде қалуға көндірді, ал өзі Галлиядан және Германияның варварларынан күш жинау үшін Альп тауларынан солтүстікке өтті. Италияда готтарға қарсы тұруға жеткілікті күш болған жоқ. Рхаетияға шабуыл жасаған алеманндар Стилихонның ықпалына ілігіп, императорды құтқару үшін галл легиондарымен бірікті.

Theodosius I, the last emperor of both the eastern and western halves of the Roman Empire, died in 395, leaving his sons Arcadius and Honorius emperors of the East and West, respectively. However, the weakness of character of the two brothers, and their young age upon their accession to the throne, made it possible for ambitious and sometimes unscrupulous ministers to assume the effective rule of the Empire. In the west, the able Magister Militum, Stilicho, assumed the administration. In spite of his supposed Vandal extraction, Stilicho had earned Theodosius' favor, and consequently was married by him to his niece, Serena, thus uniting him to the imperial family. At his death, Theodosius nominated Stilicho to govern the Empire during the minority of his sons. Rufinus who had ascended to the prefecture of the East, usurped control of the Eastern Empire in the name of Arcadius, and demonstrated open hostility to Honorius, resulting in permanent division between the courts of Theodosius' sons in the east and west. Zosimus, the Byzantine historian of the 5th century, describes the state of the Empire after the death of Theodosius: "The empire now devolved upon Arcadius and Honorius, who, although apparently the rulers, were so in name only: complete control was exercised by Rufinus in the east and Stilicho in the west." Even as Honorius grew older (he was ten at his ascension and seventeen at the Battle of Pollentia) "[he] was a feeble nonentity." Stilicho, intending to rid the Empire of Rufinus and assume sole control over the whole of Theodosius' inheritance, in accordance with the latter's express orders, dispatched Gainas, a Gothic general, to destroy the haughty prefect. Gainas effected the commission, though he was reduced to flagrant treachery. Next, however, he turned on his patron Stilicho, joining with the Eunuch Eutropius to supplant the influence of the Vandal minister over Arcadius; later, they would declare Stilicho a public enemy. The eastern and western administrations would remain disunited till 476 when the western empire finally collapsed. Meanwhile, about the time of Rufinus' fall, the Visigoths, excited by Alaric (who would later be crowned king of the Visigoths), broke into rebellion, renouncing their titles as Romans and foederati. Their pretext was the failure of the Imperial court to supply them with the promised tribute, though it is speculated that Rufinus, who had failed to provide for resistance, was in fact originally guilty of inciting the Gothic insurrection, to distract Stilicho. They began wreaking havoc in land very close to Constantinople and ironically, the city had to buy off the Visigoths to end the threat. This short sighted policy of bribery only backfired as Alaric, when he had exhausted the resources of Thrace by his plundering, turned south west to invade Greece in the following year. Although Stilicho marched in force to succor Greece from the barbarians, and succeeded in penning Alaric up in the mountains of Arcadia, coming close to destroying the barbarians for good, Alaric managed to escape, crossing the Gulf of Corinth to Epirus; here, he negotiated a treaty with Arcadius (or Eutropius) by which Alaric would receive the control of eastern Illyricum, with the rank of Magister Militum, in the service of the eastern empire. In the meantime, Stilicho was ordered by the court of Constantinople to leave Greece immediately; wishing to avoid a civil war, Stilicho reluctantly complied, returning to Italy. Alaric, established in his new Illyrian command, now set his sights on the western empire. Crowned king of the Goths by his troops for his successes hitherto, Alaric only waited long enough to exploit the resources of the Imperial armories in the province to finally supply his troops with adequate weapons and armor, and then invaded Italy, in late 401 or early 402. The Imperial court at Milan was immediately threatened by the invasion, but Stilicho, thinking that the emperor's flight would demoralize his subjects, persuaded Honorius to stay put while he himself crossed the Alps north to recruit reinforcements from Gaul and the barbarians of Germany. Italy itself contained no forces with which to resist the Goths. The Alemanni, who were then invading Rhaetia, were won over by Stilicho, and joined the Gallic legions, whom they had been fighting, in Stilicho's effort to save the emperor.

Шайқас

Стилихоның Хастаны қоршауға алу әрекетіне кедересі келген соң, варварлар батысқа қарай Pollentia қаласына шегінді. Әскерлерінің бір бөлігі шегінуді жалғастыруды қаласа да, Аларик мәселені күшпен шешуге бекінді және рим әскерімен шайқасуға дайындалды. Осыны ескере отырып, Стилихо Аларикті күтпеген жерден шабуылдап, оны ұстап алуды үміттенеді. Сондықтан, Ариялық готтар діни тойларда болып, қызығушылық танытып отырған Пасха күні, 6 сәуірде шабуылға өтті. (Стилихоның дінсіздігі кейбір христиан тарихшылары арасында қызу дау тудырды.) Соңынан болған шайқастың нәтижесі туралы әртүрлі пікірлер айтылды, римдік дереккөздердің көпшілігі толық жеңіске жеткендерін мәлімдесе, гот жазушылары керісінше айтты. Аларик өзінің әскерін, дайындықсыз болса да, шеберлік пен батылдықпен римдік шабуылға қарсы жинады, тіпті римдік көмекші атты әскерін жеңіп, олардың патшасын шайқаста қаза таптырды. Бірақ, ең сенімді жазушылардың сөзіне сүйенсек, готтар соңында қырғынға ұшырап, шайқас алаңынан ығыстырылды, ал олардың лагері жеңіске жеткен римдіктер тарапынан тоналып, өртке берілді. Алариктің әскерімен бірге келген Грекия мен Солтүстік Италиядан әкелінген олжаны қайтару Стилихоның үлкен жеңіске жеткенін дәлелдейтін себеп болуы мүмкін. Хонридің сарай ақыны Клавдианның сөзі, соғысқа қатысты римдіктердің көзқарасын жақсы көрсетеді: "Сенің даңқың, Полентия, мәңгілікке сақталады. Тағдыр сені біздің жеңісіміздің аренасы және варварлардың зираты етіп белгіледі." Стилихо визиготтарды Иллирияға қайтару шартымен тұтқындарды босатуды ұсынды, бірақ Веронаға жеткенде Аларик шегінуін тоқтатты және қаланы басып алуға тырысты. Көптеген сенаторлар Стилихоның император Гонорийге тым көп билік пен ықпалға ие болғанына наразы болды және оның шығыс империясын да бағындыруды көздегенін білді. Сенаторлар варвар патшасы Аларикпен жасалған келісім туралы естіген соң, 408 жылы Стилихоны халық жауы деп жариялады және мемлекетке опасыздық жасады деп айыптады. Ол көп ұзамай өлім жазасына кесілді.

Interrupted (as above) by Stilicho's arrival in the attempt to lay siege to Hasta, the barbarians retreated west to Pollentia. Although some of his soldiers wished to continue the retreat, Alaric remained resolved to force the issue, and prepared for a pitched battle with the Roman army. In view of this Stilicho, hoping to take Alaric by surprise, chose to attack on Easter Sunday, 6 April 402, when the Arian Goths would be occupied with religious celebration. (Stilicho's impiety is a subject of scandal amongst some Christian historians.) The result of the ensuing battle is a subject of partisan controversy, with most of the Roman sources claiming a clear victory, while the Gothic writers affirm the opposite result. Alaric rallied his unprepared army with skill and courage to meet the Roman attack, and even succeeded in routing the Roman auxiliary cavalry of the Alani, whose king fell in the battle. However, according to the most reliable writers, the Goths were ultimately driven from the field with slaughter, and their camp was stormed and plundered by the victorious Romans. The recapture of the spoils of Greece and northern Italy, which had followed in Alaric's baggage train through the campaign, might alone justify Stilicho's claim of a great victory. The conclusion of Claudian, Honorius' court poet, demonstrates fairly well at least the Roman view of the battle: "Thy glory, Pollentia, shall live for ever Fate pre ordained thee to be the scene of our victory and the burial place of the barbarians." Stilicho offered to return the prisoners in exchange for the Visigoths returning to Illyricum, but upon reaching Verona, Alaric stopped his retreat and endeavoured to capture the city. Many senators were already upset that Stilicho wielded so much power and influence over the emperor Honorius and they knew he had his sights on the eastern empire as well. When the senators heard of this treaty with the barbarian king Alaric, Stilicho was declared a public enemy and guilty of treason in 408. He was executed shortly after.