Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Утус шайқасы 447 жылы Шығыс Рим империясының әскері мен Аттила бастаған ғұндар арасында Утус өзенінде, қазіргі Болгариядағы Вит өзені маңында болды. Бұл Шығыс Рим империясы мен ғұндар арасындағы қанды дала шайқастарының соңғысы еді, себебі бұрынғы империя ғұндардың басып кіруін тоқтатуға тырысты. Атилланың Утус шайқасына дейінгі жорығының егжей-тегжейлі сипаттамасы, сондай-ақ шайқастан кейінгі оқиғалар туралы мәліметтер аз. Византиялық дереккөздерден (Жорданесстің "Романасы", Марцеллин Комстың жылнамасы және Пасха жылнамасы) тек бірнеше қысқа үзінділер ғана сақталған. Балқандағы Атилланың ғұнндарының барлық әрекеттері сияқты, бөлшектеген дәлелдер оқиғаларды нақты қалпына келтіруге мүмкіндік бермейді.
The Battle of the Utus was fought in 447 between the army of the Eastern Roman Empire, and the Huns led by Attila at Utus, a river that is today the Vit in Bulgaria. It was the last of the bloody pitched battles between the Eastern Roman Empire and the Huns, as the former attempted to stave off the Hunnic invasion. The details about Attila's campaign which culminated in the battle of Utus, as well as the events afterwards, are obscure. Only a few short passages from Byzantine sources (Jordanes' Romana, the chronicle of Marcellinus Comes, and the Paschal Chronicle) are available. As with the whole activity of Attila's Huns in the Balkans, the fragmentary evidence does not permit an undisputed reconstruction of the events.
Өмірбаян
443 жылдан бастап, Шығыс империясы ғұндарға салық төлеуді тоқтатқан соң, Аттиланың әскері Шығыс империясының Балқан аймақтарын басып алып, талқандады. Аттила 446 жылы тағы бір жорыққа дайындалып жатты, және бұл жорықты, мүмкін, Константинопольде болған жер сілкінісінен кейін, 447 жылдың қаңтарында Феодосий қабырғаларының елу жеті мұнарадан тұратын бір бөлігі құлағандығы туралы жаңалыққа жауап ретінде бастады.
Beginning in 443, when the Eastern Empire stopped its tribute to the Huns, Attila's army had invaded and ravaged the Balkan regions of the Eastern Empire. Attila was preparing for another campaign in 446, and probably launched it in response to news of the collapse of a fifty seven tower long stretch of the Theodosian land walls in January 447, after the earthquake happened in Constantinople.
Шайқас
Теодосий II Арнегискл, Аспар және Ареобиндке қазіргі Болгариядағы Вид өзенінде Аттиламен кездесу үшін жорыққа шығуға бұйрық берді. Теодосийдың басқа амалы қалмағандықтан, ол бұл әдеттегі стратегияға сай келетін, толыққанды шайқас жүргізу қажет деп санады. Осы үш қолбасшының басқаруында Императордың жеке армиясы – Прасенталь армиясы, фракиялық және иллириялық далалық әскерлері бірікті, олардың саны қағаз бойынша шамамен 71 232 адамды құрады, сонымен қатар жол бойында жергілікті күштерге де қосылуы мүмкін еді. Көптеген қазіргі тарихшылардың айтуынша, римдіктер жеңіліске ұшырады. Осы шайқас Атилланың танымал есімін қалыптастырған оқиға болды. Римдіктердің біріккен далалық әскерлері талқандалып, Арнегискл шайқаста қаза тапты. (Арнегисклдің аты өлтірілді, ол жаяу шайқасып, соңынан қаза болды.) Жеңіліс соншалық ауыр болды, 478 жылы, отыз жылдық қалпына келтіруден кейін де фракиялық армия бұрынғы күшінің жартысынан аспады.
Theodosius II ordered Arnegisclus, Aspar and Areobindus to march out and meet Attila on the River Vid, in modern Bulgaria. Theodosius, with no other options, had reasoned it necessary to conduct a set piece battle, which was a typical of the usual strategy. Under these three commanders were the combined forces of the Praesental Army (the Emperor's personal army), Thracian and Illyrian field armies, totalling on paper about 71,232 men, and likely whatever local forces they could meet en route. The Romans were, according to most modern historians, defeated. This battle would be the event that inaugurated Attila’s infamous legacy. The combined Roman field armies were annihilated, with Arnegisclus killed in battle. (Arnegisclus' horse was killed and he fought on foot until he was cut down.) The defeat was so catastrophic that in 478, after thirty years of recovery, the Thracian army still numbered less than half its former strength.
Салдары
Маркианополь бірден ғұндардың қолына түсті, олар оны қиратты; қала содан кейін бір ғасыр бойы император Юстиниан қалпына келтіргенше құлай бастады. Одан да жаман, Рим империясының шығыс бөлігінің астанасы Константинополь, гундардың шабуылына ерекше сезімтал болды, өйткені оның қабырғалары 447 жылдың қаңтарында болған жер сілкінісі кезінде қираған, ал халқы содан кейін туған обадан зардап шекті. Дегенмен, Шығыс преториан префекті Константин, цирк топтарының көмегімен қаланың халқын жұмылдырып, қабырғаларды бар болғаны екі айда жөндеуге қол жеткізді. Осы асығыс жөндеулер, қалаға Исавриялық әскерлердің жедел жеткізілуі және Утус шайқасында гундар армиясының ауыр шығындары Атилланы астананы қоршау туралы ойдан бас тартуға мәжбүр етті. Оның орнына Атил оңтүстікке қарай жорықтап, қорғанышсыз Балқан провинцияларын (Иллирия, Фракия, Моэзия, Скифия және Рим Дакиясының екі провинциясы) тонады, одан кейін Термопиладе тоқтатылды. Руфиниялық Каллиник, сол кезде Тракияда тұрған Киелі Гипатийдің өмірі туралы жазған еңбегінде, "жүзден астам қала басып алынды, Константинополь қатерге ұшырады және көптеген адамдар қашып кетті" деп жазды, бірақ бұл, әдетте, асыра сілтеу болды. Бір жылдан кейін, 448 жылы келісімге қол қойылғаннан кейін ғана бейбітшілік орнатылды. Осы келісім бойынша, Шығыс императоры Феодосий II Атиллага 6000 фунт алтынды бірден және жылына 2100 фунт төлеуге келісті. Бұған қоса, Рим аумағында бейтарап аймақ құрылды; бұл Сингидунумнан Новаға дейін 300 мильге созылды, Дунайдан оңтүстікке қарай 100 миль немесе бес күндік сапар тереңдігімен және буферлік аймақ ретінде қызмет етті.
Marcianople fell immediately to the Huns, who destroyed it; the city then lay desolate until emperor Justinian restored it one hundred years later. Even worse, Constantinople, the capital of the eastern half of the Roman Empire, was especially vulnerable to attack by the Huns as its walls had been ruined during an earthquake in January 447, and its population had suffered from an ensuing plague. However, the Praetorian prefect of the East Constantinus managed to repair the walls in just two months by mobilizing the city's manpower, with the help of the Circus factions. These hasty repairs, combined with the urgent transfer of a body of Isaurian soldiers into the city, plus the heavy losses incurred by the Huns' army in the Battle of Utus, forced Attila to abandon any thought of besieging the capital. Instead, Attila marched south and laid waste the now defenseless Balkan provinces (including Illyricum, Thrace, Moesia, Scythia, and both provinces of Roman Dacia) until he was turned back at Thermopylae. Callinicus of Rufinianae wrote in his Life of Saint Hypatius, who was still living in Thrace at the time, that "more than a hundred cities were captured, Constantinople almost came into danger and most men fled from it", although this was probably exaggerated. Peace was only restored when a treaty was signed a year later in 448. By this treaty, the Eastern Emperor Theodosius II agreed to pay Attila a tribute of 6,000 lbs of gold up front and 2,100 lbs annually. Additionally, a no man's land in the Roman territory was created; this extended 300 miles from Singidunum to Novae, with a depth of 100 miles or five days' journey south of the Danube and functioned as a buffer zone.