Кіріспе
Мұхаммед пайғамбарға жатқызылатын ислам пайғамбарлығы
Он екі мұрагер туралы хадис – Мұхаммед пайғамбарға жатқызылатын, одан кейін он екі мұрагер болады деген болжамды білдіретін кеңінен таралған пайғамбарлық. Мұхаммедтен кейін көптеген билеушілер болғандықтан, сүнни авторлары осы он екі мұрагерді олардың кейбірімен түрліше байланыстырған. Он екі шииттерінде бұл мұрагерлер олардың он екі имамымен теңестіріледі. Олардың соңғы имамы Мұхаммед әл-Махди 874 жылдан бері керемет түрде жасырын күйде болып отыр деп сендіреді және заман соңында әділетсіздік пен жамандықты жою үшін қайта оралуы күтілуде.
Сүннит дереккөздері
Он екі мұрагердің хадисі сүнни дереккөздерінде бірнеше нұсқада кездеседі, әдетте бұл ислам пайғамбары Мұхаммедтің серігі Жәбір ибн Самураның айтуынша жеткен, бірақ басқа серіктерден де риуаятталған, мысалы, Абдалла ибн Масуд, Анас ибн Малик, Омар, Васила ибн Асқа, Абдалла ибн Омар, Әбу Хурайра, Сальман әл-Фарси, Айша және Осман. Әсіресе, сүнни фақиһы Ахмад ибн Ханбал осы хадисті Жәбір ибн Самураға жалғасқан отыз төрт санатта келтіреді. Сүнни жинақтарындағы осы хадистің бір нұсқасы Мұхаммедтің сөздерін келтіреді, ал [кітаптың аты] осы хадистің нұсқаларына толық бөлім арнады. Сондай-ақ, мұндай мәлімдемелер сунни ғалымдары Нәим ибн Хаммад, әт-Тирмизи, әт-Табарани, әл-Хаким ән-Нишапури және Ибн Асакир де келтірген. Сүнни риуаятшысы Әбу Дауд келтірген хадистің бір нұсқасында осы он екі мұрагердің кезінде мұсылман қауымы бірігетіні айтылады. Тағы бір нұсқасында: «Халықтың істері он екі адам басшылық еткенше дұрыс болады» делінген. Ал тағы бір жақын нұсқасы: «Бұл дін [Ислам] он екі мұрагер болғанша биік болады». Хадистің тағы бір нұсқасында осы он екі мұрагердің билігі аяқталғаннан кейін хаостың және қырқыстың болатыны айтылады. Кейбір нұсқалары тіпті осы он екі мұрагерден кейін әлемнің аяқталарына сіңдіреді. Мысалы, Әбу Дауд келтірген хадистің бір нұсқасында: «Бұл дін [Ислам] Құрайштан он екі мұрагер болғанша ғана сақталады» делінген, бұл осы он екі мұрагердің өмірлік мерзімі уақыт соңына дейін созылатынын білдіреді. Хадистің кейбір нұсқаларында немесе орнына пайда болады. Басқа нұсқада осы он екі мұрагер Бани Исраилдің он екі басшысымен салыстырылады. Оның сенімділігін дәлелдеу үшін исламист Хоссейн Модарресси он екі мұрагердің хадисі Омейяд халифасы Хишам ибн Абд әл-Малик билік еткен кезеңде, он екінші және соңғы шиит имамы Мұхаммед әл-Махдидің 874 жылы жасырынуынан бұрын таралғанын айтады.
In fact, dedicates a whole section to variants of this hadith, and such statements are also cited by Sunni scholars Na'im ibn Hammad , al Tirmidhi , al Tabarani , al Hakim al Nishapuri , and Ibn Asakir A version of the hadith cited by the Sunni traditionist Abu Dawud adds that the Islamic community would be united during the reign of these twelve successors. Another version in reads similarly, "People's affairs will be properly conducted as long as twelve men will lead them." Therein another close variant is, "This religion [Islam] will be exalted as long as there are twelve successors." Yet another version of the hadith predicts that anarchy and turmoil would prevail after the reign of these twelve successors. Some versions even imply that the world will end after these twelve successors. For instance, a version of the hadith quoted by Abu Dawud reads, "This religion [Islam] will exist as long as there exist twelve successors from the Quraysh," which implies that the total lifespan of these twelve successors extends to the end of time. In some versions of this hadith, or or appear instead of In another version, these twelve successors are compared to the twelve leaders of the Bani Isra'il. In favor of its authenticity, the Islamicist Hossein Modarressi argues that the hadith of twelve successors must have been in circulation during the reign of the Umayyad caliph Hisham ibn Abd al Malik , long before the reported occultation of the twelfth and final Shia imam Muhammad al Mahdi in 874 CE.
Халифалармен сәйкестендіру
Кейбіреулер бұл он екі мұрагер Мұхаммедтен кейінгі алғашқы он екі халифа бола алмайды деп айтады, өйткені бұл тізімге Мұхаммедтің немересі Хусейн ибн Алиді өлтірген және исламда қасиетті саналатын Медине қаласына шабуыл жасаған Язид I кіреді. Балама ретінде, сүнни теолог әл-Қасталлани өзінің түсіндірмесінде бұл хадистің он екі (бірінен кейін бірі келмейтін) мұсылман билеушісіне қатысты болуы мүмкін екенін айтады, олардың салыстырмалы түрде тұрақты билігінен кейін Омейяд халифасы әл-Уалид II-нің тұрақсыз билігі келді. Оларды атамаса да, бұл төрт Рашид халифасы, Мұавия I және оның ұлы Язид I, Абд әл-Малик және оның төрт ұлы, сондай-ақ Омар II болуы мүмкін. Әл-Қасталланидің екінші ұсынысы - бұл хадис он екі қатарласа билікке таласқан халифат үміткерлеріне қатысты болуы мүмкін, олардың бәсекесі 11-шы ғасырда болған. Оның үшінші ұсынысы - хадис 720 жылы Омар II-нің қайтысымен аяқталған Исламның алтын ғасырына қатысты болуы мүмкін. Бұл он екі емес, он төрт билеушіні білдіреді. Сондықтан, әл-Қасталлани Муавия II және Марван I-ді олардың билік мерзімі тым қысқа болғандықтан тізімнен шығарады. Алайда, ол Хасан ибн Алиді сақтап қалады. Сүнни заңгері әл-Навави өзінің түсіндірмесінде осы хадисті ұқсас тұрғыдан қарастырады. Керісінше, Омейядтарға қарсы көзқараспен, сүнни авторы әл-Фадл ибн Рузбихан (16-шы ғасыр) хадистегі он екі мұрагерді "бес" (төрт емес) Рашид халифасы, одан кейін Абдалла ибн әл-Зубайр, Омар II және бес аты аталмаған Аббасид халифасы деп анықтайды. Мұндай түсіндірмелер ұсынылған он екінші мұрагер мен келесі халифа арасындағы нақты айырмашылықтың болмауы үшін сынға ұшырады.
Жасырындыққа дейін
Мүмкін, шииттердің он екі мұрагер туралы хадисінің ең алғашқы нұсқалары Сулеймен ибн Қайысқа қатысты, ол бірінші шиит имамы Әли ибн Әби Талибтің серігі болған болуы мүмкін. Ондағы бір нұсқа Әли және басқа шиит тұлғалары, соның ішінде Абдалла ибн Жафар мен парсы Салманның айтуынша келтірілген. Бұл нұсқаға сәйкес, 632 жылы қайтыс болмас бұрын Мұхаммед Ғаддыр Хұммдағы серіктеріне:
Деген. Бірақ, тоғызыншы ғасырдың соңына дейін имамит шииттері, он екі шииттің ата-бабалары, мұндай мәлімдемелерге көп мән бермеді. Әсіресе, он екі мұрагердің хадисі сол кездегі имамит ғалымдарының еңбектерінде, Мұхаммед ибн әл-Хаан әл-Саффар, Сад ибн Абдаллаһ әл-Аш'ари және Ибн Қиба (930 жылға дейін қайтыс болды) кітаптарында кездеспейді. 874 жылы олардың он екінші имамының жасырынуынан кейін бірнеше он жыл өткен соң ғана имамиттер имамдар тізбегінің бұрынғысынша жалғаспауы мүмкін екенін түсінді және он екінші имамын соңғы заманның Махдиімен байланыстырды. Тек содан кейін ғана шиит имамдарының саны қауым үшін маңызды мәселеге айналды.
Жасырудан кейін
Шиит дәстүршілері әл-Кулайн және Ибн Бабауахи шиит имамдарының санын он екіге бекіткен хадистерді бірінші болып жеткізгендердің қатарында болды. Әсіресе, әл-Кулайн өзінің хадис жинағында имамдар санына арналған жеке тарауды жазды. Сулейменнің хадистің нұсқасын шиит авторлары әл-Кулайн, әл-Нумани (оныншы ғасыр) және әл-Түси де келтіреді, ал шиитке бейім тарихшы әл-Масуди оның растығына күмән келтіреді. Ибн Бабауахи Мұхаммедтің ең кіші туысы Ибн Аббасқа сілтеме жасай келтірген хадистің тағы бір нұсқасы, он екінші мұрагерді он екінші шиит имамы Мұхаммед әл-Махди ретінде нақты көрсетеді, ол он екілік хадистік әдебиетте көбінесе әл-Қаим деп аталады.
Он екі имаммен сәйкестендіру
Мұхаммедтен кейін көптеген (уақытша) билеушілер болғанын ескере отырып, он екішілердің авторлары осы хадистегі он екі мұрагерді өздерінің он екі имамымен тікелей байланыстырады. Мысалы, он екіші дін ғалымы Жафар Собхани исламның мәртебесі осы он екі мұрагерге байланысты дейді, және оның пікірінше, осы себепті Омейяд және Аббасид халифалары лайық емес. Бұл имамдардың соңғысы Мұхаммед әл-Махди 874 жылдан бері керемет түрде жасырын күйде болып келеді деп сендіріледі және соңғы заманда әділетсіздік пен жамандықты жою үшін қайта оралуы күтілуде. Тіпті он екіші шииттерден бөлек, Махдидің эсхатологиялық бейнесіне сенім барлық мұсылмандардың арасында кең таралған, бұл көптеген дәстүрлерге байланысты болуы мүмкін. Шиит ғалымы және академик Мұхаммед Әли Шомали он екінші шиит имамының жасырын күйін он екі мұрагер туралы сүнни хадистерінің нұсқаларымен байланыстырады, олардың билігі соңғы заманға дейін жалғасатынын көрсетеді.
Зайдилік көздер
Бұл хадистің нұсқалары шиит-заид дінінің дереккөздерінде де кездеседі. Зайд ғалымы Әбу Саид Аббад әл-Асфари Мұхаммедтің сөздерін өз еңбегінде келтіреді.