Кіріспе

Hrádek (Гродек) – Чехияның Моравия-Силезия аймағындағы Фридек-Мистек ауданындағы муниципалитет және ауыл. Халық саны шамамен 1900 адамды құрайды. Муниципалитетте елеулі поляк азшылығы бар.

Этимология

Муниципалитет атауы "горд" сөзінің кішірейтілген түрі болып табылады (чех тілінде: hradiště, поляк тілінде: gród).

География

Hrádek Frýdek Místek-тен шамамен шығысқа және Остравадан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ол Олза өзені жағасындағы Циешин Силезиясының тарихи аймағында жатыр. Муниципалитеттің батыс бөлігі Яблунков қазаншұңқырында, ал шығыс бөлігі Силезия Бескидтерінде орналасқан.

Тарих

Храдектің бастауы 12 ғасырдың бірінші жартысына, шамамен 1119 жылы Яблунков өткелі арқылы өтетін сауда жолында шағын бекініс салынған кезге дейін барып тіреледі. Сол бекіністің маңында Яблунков деген елді мекен пайда болды. 1447 жылы мажарлар сол кішкентай бекініс пен елді мекенді толығымен қиратты. Осы оқиғадан кейін, жақын жерде жаңа елді мекен құрылып, Жаңа Яблунков деп аталды. Ал Храдек ауданында елді мекен қайта жаңартылып, Ескі Яблунков деп аталды. Hrádek (Grudek деп жазылған) деген атпен ауыл туралы алғашқы жазбаша мәлімет 1577 жылға қарайды. Ол Тешен герцогтығының құрамында болды. Храдек 18-19 ғасырлар тоғысында қарқынды дамыды, сол кезде онда ауыл шаруашылығымен айналысатын 900-ге жуық адам тұрды. 1780 жылы жол салынуы және одан жүз жыл өткен соң Кошице-Бохумин темір жолының салынуы дамуға ықпал етті. 1880 жылдан бастап мұнда тас карьері ашылды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жалғасты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, поляк-чехословакия соғысы мен 1920 жылы Силезияның бөлінуі нәтижесінде Храдек Чехословакияның бір бөлігіне айналды. Мюнхен келісімінен кейін, 1938 жылдың қазан айында Транс-Ольза аймағымен бірге Польшаға қосылып, әкімшілік тұрғыдан Силезия воеводтығының Чийцин округіне қарады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда бұл муниципалитет нацистік Германиямен басып алынды. Соғыстан кейін ол Чехословакияға қайтарылды. 1980 жылдан 1990 жылға дейін Храдек Яблунковтың әкімшілік бөлігі болды.

Демография

Польшалық азшылық халықтың 30,2 пайызын құрайды.

Көрікті жерлер

Белко жартасы – Олза өзенінің үстіндегі табиғат ескерткіші. Бұл жартас бұрын шағын бекініс орналасқан жер болған. Жергілікті аңыз бойынша, ол саудагерлерді тонап, адамдарды өлтірген, содан кейін өзінің жан түршігерлік істерінің салмағынан қиналып, өз-өзіне қол жұмбаған Белко деген жаман атты рыцарьдың мекені еді.