Кіріспе

АҚШ-тың Леон ісі, 468 U. S. 897 (1984), АҚШ Жоғарғы Сотында қаралып, төртінші түзетудегі ерекше жағдайларды ескере отырып, қорғау ережесінен «жақсы ниет» ерекшелігін белгіледі.

Өмірбаян

1981 жылдың тамызында Калифорния штатының Бербанк қаласындағы полиция Патси Стюарт пен Армандо Санчесті есірткі сатушылар ретінде таныстатқан ақпарат алды. Полиция олардың үйлерін бақылауға алып, сол үйлерге жиі келіп-кеткен көліктер бойынша жетекшілік іздер іздеді. Полиция Рикардо Дель Кастильо мен Альберто Леонның да осы іске қатысқандарын анықтады. Осы бақылау және тағы бір ақпарат көзінен алынған мәліметтер негізінде детектив сотқа ант беру арқылы жазбаша мәлімдеме жасады, содан кейін судья іздестіру ордерін шығарды. Полиция іздестіру шараларын жүргізді, бірақ кейіннен іздестіру ордерінің жарамсыз екені анықталды, себебі полицияның ордер беруге заңды негізі болмаған. Алайда, іздестіру барысында алынған дәлелдер күшінде қалды, өйткені полиция ордерге сеніп іздестіруді жүргізген, яғни адал ниетпен әрекет еткен. Бұл құқық қорғау саласында "адал ниетпен жасалған қателік" ережесі ретінде белгілі болды.

Көпшілік

Жоғарғы Сот 1984 жылғы 5 шілдеде шешімін жариялады, судья Байрон Уайт АҚШ пайдасына 6-3 көпшілік дауыспен шешім шығарды, ал судья Гарри Блэкмун қосымша пікір жазды. Біріншіден, ерекше жағдайлар ережесі полиция қызметкерлерінің бұзушылықтарын тоқтатуға бағытталған, судьялар мен сот төрешілерінің қателіктерін жазалауға емес. Сот, егер ордер жалған немесе ойсыз жалған мәлімдемелерге негізделген жағдайда ғана, нәтижесінде алынған дәлелдерді жасырып тастады. Екіншіден, судьялар мен сот төрешілері Конституцияның Төртінші түзетуін елемеуге бейім емес екенін және олардың іс-әрекеттеріне ең жоғарғы санкция – дәлелдерді жою қажет екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Үшіншіден, іздестіру ордері бойынша алынған дәлелдерді жасыру судьялар мен сот төрешілеріне кедергі келтіретінін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Соттар мен сот төрешілері құқық қорғау органдарының бір бөлігі емес, олар бейтарап және қылмыстық қудалау нәтижесіне мүдделі емес. Іздестіру ордері бойынша алынған дәлелдерді жасыру тек жеке жағдайлар бойынша және ерекше жағдайлар ережесінің мақсаттарына қол жеткізу үшін ғана бұйырылуы керек. Жақсы ниетпен және іздестіру ордерінің шеңберінде әрекет ететін қызметкер Конституцияның Төртінші түзетуін бұзуға ұшырауы тиіс емес. Ордердің жеткілікті негіздермен қамтамасыз етілгенін анықтау судьяның немесе сот төрешісінің міндеті. Дегенмен, қызметкердің сенімі объективті түрде негізді болуы керек. Егер сотқа жалған екенін білетін немесе абайсыздық салдарынан жалған екенін білмейтін ақпарат берілген жағдайда, дәлелдерді жою орынды шара болып табылады. Өзінің қосымша пікірінде судья Блэкмун: «Егер тәжірибе көрсетсе, біздің күтімімізге қайшы, ерекше жағдайлар ережесінен бас тарту полицияның Конституцияның Төртінші түзетуін сақтауында маңызды өзгерістерге әкелсе, онда біз мұнда жасаған әрекетімізді қайта қарауымыз керек» деп жазды.

Келіспеушіліктер

Сот Уильям Бреннан, оған сот Тургуд Маршалл қосылды, Конституцияның Төртінші түзетуі жеке өмірге жасалған алғашқы конституцияға қайшы келетін шабуылды ғана емес, сондай-ақ заңсыз алынған кез келген дәлелді пайдалануды да айыптау үшін түсіндірілуі керек деп мәлімдеді. Ереже Төртінші түзетуде жеке өмірге мемлекеттік араласуды шектеудің бір бөлігі болды. Сот өзінің шешімін тек қана мынаған негіздеді: шеттетудің құны айтарлықтай болмаса да, осы жағдайлардағы ықтимал ескерту әсері өте мардымсыз, сондықтан шеттетутің қажеттілігі жоқ. Ереженің басты ескертулік функциясы – Конституцияның Төртінші түзетуіне институционалдық сәйкестікті ынталандыру. Сот төрешісі Джон Пол Стивенс жеке пікір білдірді.

Ескерту

Жауап берушінің позициясын қорғаған – бұрынғы Лос-Анджелес прокуроры және ESPN заң сарапшысы Роджер Коссак болды.