Кіріспе

Оңтүстік Кореяда адам құқықтары Корея Республикасының Конституциясында бекітілген, ол азаматтарының заңдық құқықтарын қамтиды. Бұл құқықтар Конституциямен қорғалады және түзетулер мен жалпыхалықтық референдум арқылы күшейтіледі. Оңтүстік Корея демократиясы саяси, азаматтық және әлеуметтік-экономикалық құқықтарды заңмен қорғайды, бірақ кейбір топтарға қатысты шектеулер мен кемсітушіліктер де бар. Бұл топтар әйелдер, лесбиянкалар, гейлер, бисексуалдар және трансгендерлер (ЛГБТ) қатарынан, сондай-ақ босқындар мен көшіп келушілер сияқты нәсілдік және этникалық азшылықтардан құралған, олар түрғысынан осал топтар ретінде танылған. Freedom in the World индексі бойынша, 2024 жылы Оңтүстік Корея азаматтық және саяси құқықтар саласындағы адам бостандығы көрсеткіші бойынша 100 баллдан 83 балл алып, жоғары деңгейдегі адам құқықтарын қамтамасыз етеді. Конституцияда азаматтарға сөз, баспасөз, петиция беру және жиналыс өткізу бостандығы кепілдік берілген. Ұлттық қауіпсіздік заңы коммунизмді немесе Солтүстік Кореяны қолдаушылық сөздерді қылмыстық құқық бұзушылық деп қарастырады; оның орындалуы біркелкі болмаса да және жыл сайын қудалау көрсеткіштері төмендесе де, жыл сайын бірнеше іс тіркеледі.

Тарих

Адам құқықтарының пайда болуы Чосон династиясы (1392-1910) кезеңіне, осы дәуірдегі реформаторлар Ким Ок Кюн, Со Чхае Пил және Пак Ён Хёмен байланысты. Оған дейін дәстүрлі саяси идеалдар неоконфуциандыққа негізделген, ол үкіметтің және оның билігінің әкешелік жауапкершілігіне басымдық берді. 19 ғасырда бұл идеялар гендерлік теңдік пен әлеуметтік жіктелудің жойылуына ұласты. Бұл идеялар жапон отарлау кезеңінде (1910-1945) тарады және 1919 жылы Шанхайда корей босқындары азаматтық және саяси құқықтарды бекітті. Корея ішінде құқықтар туралы идеялардың таралуы ұйымдастыру және наразылық стратегиясы бойынша тәжірибе жинақтауға мүмкіндік берді. Жапон отаршылдығының кезінде көптеген корейлер екі түрлі заңдық стандарттарға және жапондықтардың қатыгездігіне, соның ішінде азаптауларға ұшырады. Сондықтан корей ұлтшылдары заң жүйесін құруға ұмтылды. 1980 жылғы Гванджу трагедиясынан кейін демократия мен азаматтық бостандықтарға қоғамның құштарлығы күшейді. 1988 жылғы Сеул Олимпиадасына дейінгі жылдар демократияны қолдаушылық қозғалыстың күшеюіне әкелді, бұл 1992 жылы еркін сайлаулар өткізуге мәжбүр етті, нәтижесінде ұзақ жылдар бойы адам құқықтарын қорғаушы Ким Ён Сам билікке келді. 1981 жылғы Бурим ісінде кітап клубының мүшелері болған кінәсіз адамдар негізсіз тұтқындалып, «коммунистік әдебиет» оқығанын мойындауға зорлықпен мәжбүр етілді. Демократиялық белсенді және Нобель сыйлығының лауреаты Ким Дэ Чжун мен бұрынғы адам құқықтары жөніндегі адвокат, кейін саясаткер атанған Ро Му Хён президенттік лауазымда болған кезде Корея Республикасы адам құқықтарын дамытуда үлкен прогресс жасады. Кореяның Ұлттық Адам Құқықтары Комиссиясы (NHRCK) президент Кимнің үкіметі мен басшылығымен құрылды. Оның кезінде құқықтар саласындағы ҮЕҰ-ларға азаматтық қоғамды нығайту үшін қаржылай көмек көрсетілді. Оның ізбасары Ро Му Хён бұрынғы президенттің бағытын жалғастырып, ашықтық, әлеуметтік қамтамасыз ету және әл-ауқатты кеңейту сияқты реформаларды іске қосты, бұл елде үлкен үміттерді тудырды. Алайда саяси тәжірибесінің жетіспеуі оның жоспарларын іске асыруды баяулатты.

Жеке құқықтар

19 жастан асқан әрбір корей азаматы дауыс беруге құқылы. Корея Республикасының Конституциясында оның азаматтары үшін құқықтар мен бостандықтар қарастырылған. Мысалы, сөз және баспасөз бостандығы. Сондықтан, ресми цензура жоқ. Бірақ кейбір консервативті топтар полицияның олардың демонстрацияларын тым қатаң бақылап отырғаны және кейбір адамдардың митингке қатысуына тыйым салынғаны туралы шағымданады. Бұрынғы Біріктіру министрі Чунг Донг Ён Солтүстік Кореядағы адам құқықтарын қорғаушы белсенділердің басқосуына келген журналистердің назарын аударуға тырысқан деп айыпталды. Дегенмен, бірнеше беделді адам құқықтары ұйымы Солтүстік Кореяға сын қатысты лекциялар мен көрмелерді ешқандай кедергісіз өткізді. Алайда, цензураның ең айқын көрінісі – бұл бұқаралық ақпарат құралдарындағы шектеулер. Жапон тіліндегі немесе Жапонияға қатысты әндер мен театрлық қойылымдар көбінесе тыйым салынған. 1996 және 1998 жылдары Конституциялық сот оларды заңсыз деп тапқаннан кейін көптеген шектеулер алынғанына қарамастан, өте зорлық-зомбылық көріністеріне тыйым салынады, ал порнографияда кез келген түрінде жыныс мүшелері көрсетілмей, олардың суреті бұрмаланып көрсетілуі керек. Техникалық тұрғыдан заңды болғанымен, порнография белгілі бір көркемдік деңгейге жететін талаптарға сай болуы тиіс, бірақ бұл талаптар заңда нақты жазылмаған. 1997 жылы адам құқықтары фестиваліне тыйым салынды және ұйымдастырушылар фильмдерін алдын ала қарауға ұсынбағаны үшін қамауға алынды. Үкімет Солтүстік Кореяның веб-сайттарына және кейде блогтарды ұстайтын ірі шетелдік веб-сайттарға қол жеткізуді шектейді. БҰҰ-ның Пікір және сөз бостандығы жөніндегі арнайы баяндамашысы Фрэнк Ла Ру президент Ли Мён Бак басқаратын үкіметтің Оңтүстік Кореяда сөз бостандығын қатты шектегенін мәлімдеді.

Азшылықтар мен иммигранттардың құқықтары

Оңтүстік Корея, Жапония сияқты, әлемдегі этникалық тұрғыдан біртекті елдердің бірі болып табылады, сондықтан сырттан келгендерді толық қабылдау қиын. Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген жұмысшылардың көп бөлігі, олардың жартысынан астамы елде заңсыз болып есептеледі, жұмыс орнында да, одан тыс жерлерде де елеулі кемсітушілікке ұшырайды. Бұл жеке қаржымен қамтамасыз етілген, ағылшын және корей тілдерін негізгі тілдер ретінде пайдаланатын, иммигрант ата-анасы бар балаларға арналған мектептің ашылуына себеп болды. Корея және афроамерикандық тегі бар Хайнс Уорд Super Bowl XL турнирінде ең құнды ойыншы (MVP) атағын алғанда, корей қоғамында аралас текті балаларға қалай қарау керек деген пікірталас туды. Оңтүстік Кореядағы дәстүрлі сенімдер әлі де күшін жойған жоқ, сондықтан көптеген адамдар гомосексуализм туралы ашық әңгімелесуге дайын емес. Гомосексуализм заңды болғанымен, Оңтүстік Кореяда оған қарсылық бар. Осының салдарынан гомосексуалдар мен лесбиянкаларды қорғау үшін заңдық шаралар өте аз немесе мүлдем жоқ, көптеген адамдар отбасыларына, достарына және әріптестеріне өздерінің сексуалдық бағдары туралы айтудан қорқады. Гей-еркектер әскери қызметке қабылдауға құқылы емес, ал 2005 жылы бес сарбаз гомосексуализм үшін қызметтен босатылды.

Солтүстік Кореядан келген босқындар

КХДР Оңтүстік Корея азаматтарын өз азаматтарындай қарастырса, Солтүстік Корея азаматтары Корея Республикасының азаматтары деп есептеледі және олар Корея Республикасының аумағына келген кезде автоматты түрде Оңтүстік Корея азаматтығы мен паспортын алады. Дегенмен, Солтүстік Кореядан келген көптеген босқындар Оңтүстік Корея қоғамына бейімделудің қиын екенін айтады. Олар көбінесе қоғамнан шеттетілуге ұшырайтынын және солтүстіктегі адам құқықтары жағдайы туралы үн қозғамауды қалайтын үкіметпен бетпе-бет келетінін мәлімдейді. Үкімет босқындардың Солтүстікке қатысты саясатына ықпал ету мүмкіндігін барынша азайтуға бағытталған маңызды қадамдар жасады. Солтүстікте тұратын адамдарға арналған босқындар жүргізген интернет-радиостанция бір айдан кейін жалдау ақысын төлей алмайтындай қысымға ұшырады. Станция үкіметті бұл науқанды ұйымдастырған немесе оған ыңғай жасаған деп айыптады. Сондай-ақ, үкімет белсенділердің Солтүстікке радио жіберуіне тосқауыл қойды, ал туындаған жанжал кезінде белсенді Норберт Вольерцен жарақат алды.

Әскери

Оңтүстік Кореяда ер адамдардың көпшілігі әскери қызметке міндетті. Amnesty International ұйымының мәліметінше, 2004 жылдың маусым айына дейін 758 адам (көбінесе Ехоба куәгерлері) әскери қызметтен бас тартқаны үшін ұсталған. 2018 жылы Конституциялық сот шешімімен үкімет ар-ожданға қарсы шығушыларды түрмеге жаба алмайды, бірақ оларға баламалы қызмет түрін ұсынуға міндетті. Оңтүстік Корея тарихының көп бөлігінде әскерилер қоғамдық бақылаудан қорғалған, нәтижесінде ондаған жылдар бойы әскери қызметкерлерге қатысты зәбір-зорық пен адамдық емес қараушылыққа жол берілді. 1993 жылдан бері халық әскердегі адам құқықтарының бұзылуына, мысалы, қатты ұрыс-дауға наразылық білдіріп келеді. Бір жағдайда армия капитаны 192 сарбазды нәжіс жеуге мәжбүрлегені үшін ұсталды. Кореяның Ұлттық адам құқықтары жөніндегі комиссиясы бұл оқиға адам құқықтарын бұзумен байланысты болғандықтан тергеу бастады.

Қылмыстық сот жүйесі

Заң еріксіз тұтқындау мен қамауға алуға тыйым салады, және үкімет осы тыйымды көбінесе сақтады. Дегенмен, Ұлттық қауіпсіздік заңы билік органдарына «мемлекет қауіпсіздігіне» қатер төндіретін деп санайтын әрекеттер жасаған адамдарды ұстауға, тұтқындауға және түрмеге қамауға кең өкілеттік береді. Сынаушылар заңды реформалау немесе жою қажеттігін талап етуді жалғастырды, оның ережелері қылмыстық құрамды нақты анықтамайды деп мәлімдеді. Әділет министрлігі (ӘМ) соттар заңды қатаң түсіндіруге қатысты заңдық прецеденттер қалыптастырғанын және оның кездейсоқ қолданылуына жол бермейтінін мәлімдеді. Соңғы жылдары ҰҚЗ бойынша жүргізілген тергеулер мен тұтқындаулар саны айтарлықтай азайды. 2008 жылы билік 16 адамды тұтқындап, тағы 27 адамды қылмыстық жауапкершілікке тартты. Сотталғандардың төртеуі кінәлі деп танылды, ал қалған 23-і жыл соңында сотталып жатыр. Тамыз айында билік 1980 жылғы мамырдағы Кванджу көтерілісіне қатысты материалдарды таратуы үшін орта мектеп мұғаліміне ҰҚЗ-ді бұзғаны үшін айып тақты. Жыл соңында ол физикалық қамауға алынбастан сотқа қаралды. Тағы бір жағдайда, үкіметтік емес ұйымның (ҮЕҰ) төрт мүшесі қыркүйек айында Корея Халық Демократиялық Республикасының (КХДР немесе Солтүстік Корея) агенттерімен заңсыз байланыста болды және КХДР басшысы Ким Чен Ылды дәріптеу мақсатында Солтүстік Корея баспасының материалдарын таратуы үшін ұсталды және айыпталды. ҮЕҰ үкіметтің төрт адамға қарсы жалған мәлімдемелер жасағанын және зиянды өтеу үшін ар-намысқа нұқсан келтіру туралы талап арыз бергенін мәлімдеді. Жыл соңында төрт адам сотталуын күтіп тұрып, қамауға алынды, ал ар-намысқа нұқсан келтіру туралы талап әлі шешілмеді. 2007 жылдың қарашасында университет профессоры ҰҚЗ-ді бұзғаны үшін кінәлі деп танылып, 2006 жылы екі жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ ол соңғы апелляциясын жоғалтты. Amnesty International (AI) есебінде Сеулде мамыр мен қыркүйек аралығында президент Ли Мён Бакқа қарсы демонстрациялар кезінде кемінде үш рет жанындағы адамдардың еріксіз тұтқындалғаны туралы мәлімдеме жасалды. Тұтқындалғандар қамауға алынып, кейін босатылды. Корея Ұлттық Полиция Агенттігі (КҰПА) полицияның демонстрацияларға жауап беруде заң талаптарын сақтағанын мәлімдеді. ӘМ ресми тергеулер жыл соңына дейін кездейсоқ тұтқындау фактілерін растамағанын хабарлады. Оңтүстік Корея үкіметінің адам құқығын бұзудың бір мысалы – 1972 жылдың 27 қыркүйегінде бала зорлау оқиғасы үшін Чон Вон Сопты (정원섭) әділетсіз тұтқындауы. 2011 жылдың 27 қазанында Жоғарғы сот Чон Вон Сопты сенімсіз дәлелдер мен сол кездегі заңсыз полиция процедураларына негізделген кешірім берді.

Адам саудасы

Заң бойынша адам саудасының барлық түрлеріне тыйым салынған, бірақ елге, елден, ел арқылы және ел ішінде адам саудасы жасалғаны туралы хабарламалар келіп түсті. Ресейден, бұрынғы Кеңес Одағының басқа елдерінен, Қытайдан, Моңғолиядан, Филиппиннен және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа елдерінен келген әйелдер жыныстық құмарлықпен айналысуға және үй шаруасында құлдыққа түсірілді. Олар жеке шақырылды немесе жарнамаларға жауап берді және көбінесе ойын-сауық немесе туристік визамен Кореяға ұшып келді. Кейбір жағдайларда, виза алғаннан кейін жұмыс берушілер құрбандардың паспорттарын заңсыз түрде ұстап алды. Корей еркектерімен заңды және делдалдық некеге тұрған кейбір шетелдік әйелдер некеге тұрғаннан кейін жыныстық құмарлыққа, қарыздық құлдыққа және еріксіз еңбекке түсіп қалды. Кореялық әйелдер негізінен АҚШ-қа, кейде Канада мен Мексика арқылы, сондай-ақ Австралия мен Жапония сияқты басқа елдерге жыныстық құмарлықпен айналысу үшін саудаланып сатылды. Елде мүмкіндік іздеген көшіп-қонғандардың салыстырмалы түрде аз саны адам саудасының құрбаны болды деп есептеледі, бірақ Еңбек министрлігінің жұмыс рұқсаты жүйесі елге адам саудасы арқылы әкелінген жұмысшылардың санын азайтты. Адам саудалаушылар адам саудасы үшін Корея паспортын пайдаланғаны туралы хабарламалар болды. Лауазымды тұлғалардың адам саудасына қатысқанына сенімді дәлелдер жоқ. Заң коммерциялық жыныстық мақсатта, соның ішінде қарыздық құлдықта сатуды тыйым салады және 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын көздейді. Мажбүрлеу еңбегіне қатысу қылмыс болып саналады және 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылады. Ақпан айындағы Паспорт заңына енгізілген өзгерістер шетелде заңсыз қызметпен айналысатын, соның ішінде жыныстық саудамен айналысатын адамдардың паспортын шектеуге немесе тәркілеуге мүмкіндік береді. Бірақ кейбір ҮЕҰ секс-саудаға қарсы заңдар толыққанды орындалмай отыр деп санайды. Биыл 220 адам саудасы бойынша тергеу жүргізілді және барлығы 31 қылмыстық іс жыныстық сауда бойынша қарастырылды. Еңбек саудасы бойынша қылмыстық іс қозғалған немесе сотталғандар туралы хабарламалар жоқ. Маусым айында күшіне енген «Неке делдалдығын басқару туралы» заң отандық және халықаралық неке делдалдарын реттейді және адал емес делдалдарға үш жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе айыппұл салу жазаларын белгілейді. Сондай-ақ, елде «шетелдік келіндерді» қорғау және некеге тұтқындық жасайтын делдалдарды жазалау туралы заңдар бар, бірақ ҮЕҰ заңдарды күшейту қажет деп мәлімдеді. Адам саудасына қарсы заңдарды орындауға КНПА және Әділет министрлігі жауапты. Үкімет адам саудасына қатысты тергеулерде халықаралық қауымдастықпен бірлесіп жұмыс істеді. Үкімет зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге, соның ішінде адам саудасының құрбандарына көмек көрсету үшін баспаналар мен бағдарламалар желісін ұстап тұрды. Құрбандар медициналық, заңгерлік, кәсіптік және әлеуметтік қолдау көрсетуге құқылы болды. Мемлекеттік емес ұйымдар үкіметтен қаржыландыру алды және осы қызметтердің көп бөлігін ұсынды. ҮЕҰ хабарлағандай, елде шетелдік жыныстық сауданың құрбандарына арналған бір ғана кеңес беру орталығы және екі баспана бар. Әділет министрлігі жыныстық қызметпен айналысатын еркек клиенттерге проституция туралы бұрмаланған көзқарастарды түзету үшін білім беруді жалғастырды. Жыл ішінде бағдарламаға 17 956 адам қатысты.