Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эрик Ипсен Аруп (22 қараша 1876 – 23 қыркүйек 1951) – даниялық тарихшы және педагог. Ол Даниядағы радикалды либералдық тарихнаманың негізін қалаушы ретінде белгілі болды.
Erik Ipsen Arup (November 22, 1876 – September 23, 1951) was a Danish historian and educator. He was most known as the pioneer of radical liberal history writing in Denmark.
Өмірбаян
Аруп Данияның Фредерикссунд муниципалитетіндегі Слангеруп қаласында дүниеге келген. Ол дәрігер Питер Майкл Кристиан Аруптың (1845–1915) және Малвина Катрин Ипсеннің (1852–1934) ұлы болған. Ол мәдениетті отбасында өсті және даттық-ағылшын құрылыс инженеры Ове Аруптың (1895–1988) туысы еді. Ол теология және тарих салаларында білім алған. Аруп Копенгаген университетінде оқып, 1907 жылы философия докторы ғылымын қорғады. Жастық шағында Вигго Хёруп пен оның саяси әскеришілдікке қарсы ұстанымына қатты әсерленді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аруп әлеуметтік либерал Карл Теодор Захленің кабинетінде тұрақты хатшы болып жұмыс істеді. 1908 жылдан 1914 жылға дейін Сыртқы істер министрлігінде архивист болды. 1916 жылы Аруп Кристиан Эрслевті Копенгаген университетінің тарих профессоры лауазымынан алмастырды және 1947 жылдың 31 қаңтарына дейін осы лауазымды иеленді. Аруп 1917 жылдан 1924 жылға дейін Historisk Tidsskrift журналының редакторы болды, 1931 жылдан 1937 жылға дейін Данияның орта ғасырлық деректерін редакциялауға қатысты және бірнеше жыл бойы даттық-шведтік Scandia журналының алғашқы қатысушысы болды. Ол Исландияға ерекше қызығушылық танытты және Дания-Исландия қарым-қатынастарымен айналысатын бірнеше ұйымның мүшесі ретінде, көбінесе исландтық көзқарастарға құлықты болды.
Arup was born at Slangerup in Frederikssund Municipality, Denmark. He was the son of the physician Peter Michael Christian Arup (1845–1915) and Malvina Cathrine Ipsen (1852–1934). He was raised in a cultured home and was the cousin of Danish English structural engineer Ove Arup (1895–1988). He was educated as both a theologian and a historian. Arup attended the University of Copenhagen and was awarded his dr. phil. in 1907. As a young man he was deeply impressed by Viggo Hørup and his political anti militarist line. During World War I, Arup was connected to the cabinet of social liberal Carl Theodor Zahle as a permanent under secretary. From 1908 to 1914 he was archivist in the Ministry of Foreign Affairs. In 1916, Arup replaced Kristian Erslev as professor of history at the University of Copenhagen, a position he held until 31 January 1947. Arup was also the editor of Historisk Tidsskrift from 1917 to 1924, involved in editing Danish medieval sources from 1931 to 1937, and for some years collaborator to the pioneering Danish Swedish periodical Scandia. He took a particular interest in Iceland and, as member of several organisations dealing with Danish Icelandic relations, he generally showed himself compliant with Icelandic views.
Шығармалары
Оның табысы «Ағылшын және неміс сауда тарихы бойынша зерттеулер» (1907) диссертациясымен келді, бұл сауданың дамуының түп тамыры ұлттық немесе этникалық емес, географиялық және экономикалық факторларда екенін алға тартатын жаңаша жұмыс болды. Осы еңбегінен өзге, ол Шлезвиг-Гольштейндегі экономикалық тарих, орта ғасырлық экономика және 18 ғасырғы сыртқы саясат туралы жазды. Сонымен қатар, ол өзіне үлгі-өнеге болған Хёруптың (1941) шапшаң және танымал өмірбаянын жазды. Аруптың негізгі еңбегі – аяқталмаған «Дания тарихы» (1925–32 жылдары жарық көрген), ол 1624 жылға дейінгі Дания тарихын қамтиды (кейінірек, 1955 жылы жарық көрген, 1665 жылға дейінгі кезеңді қамтиды). Бұл кітап университет үшін оқулық ретінде жоспарланған, бірақ алғашқы бөлімдері жарық көргеннен кейін туған қызу пікірталас салдарынан толықтырылмады. Бұл жұмыстың ерекшелігі – Аруптың ел тарихын негізінен материалдық даму, егіншілік, сауда және денсаулық сақтау салалары тұрғысынан қарауы. Саяси және халықаралық қатынастар да назардан тыс қалмады, бірақ олар кейінге ықпал етті. Кітап автордың саяси көзқарастарымен тығыз байланысты: оның ең жақтырмайтын нәрселері – соғыс саясаты мен милитаризм, шексіз патшалық билік, ұлттық патриоттық мифтер және жалпы алғанда, ол ұлтшылдық көзқарас деп түсінетін барлық нәрсе. Автордың «құрбандары» – Саксо Грамматик, Абсалон, король Кристиан IV, ал Кристиан II немесе орта ғасырлық оппозициялық тұлғаларға көбірек бейімділік танытылды. Аруп жылнамалар немесе басқа да екіншілік әңгімелер емес, кезеңдік құжаттарға ден қойды және дереккөздерді сынауға қатысты қатаң талаптарды енгізді. Ол еңбегінде ешбір дереккөзді көрсеткен жоқ. Бұл кітап көптеген даниялық тарихшылардың ашулы шабуылдарына ұшырады. Арупты патриоттық емес көзқарастар мен бетке жақпайтындық танытуда айыптады. Мұның көп бөлігі сол кезде кеңінен қабылданбаған немесе түсінілмеген әлеуметтік либералдық көзқарастарға қарсы болжамды консервативтік реакция болуы мүмкін. Бүгінде Аруптың тарихи сезімі болмауы және анахронистік көзқарастар ұстануы (мысалы, орта ғасырлық үкіметте «парламенттік» іздерді табуға тырысуы) туралы сын көбірек маңызға ие. Сондай-ақ, оның жұмысы жаңа жаңалықтар жиынтығы емес, ескі құндылықтарды қайта бағалау екені де айтылды. Дегенмен, «Дания тарихы» өз елінде дәстүрлі тарихи жазудан ең дәйекті үзіліс ретінде саналады және кейінгі әлеуметтік либералдық және марксистік тарихшыларға үлкен шабыт берді. Осылайша, Аруп өзінің замандастарының көптеген әріптестерімен қақтығысқа түссе де, жас тарихшылар арасында көптеген адал ізбасарлар тапты.
His breakthrough came with his dissertation Studier i engelsk og tysk Handels Historie (1907), a pioneering work stressing the geographic and economic, instead of the national or ethnic, background behind the development of trade. In addition to this work, he notably wrote on economic history in Schleswig Holstein, on medieval economy, and on 18th Century foreign policy besides producing a quick and popular biography of his inspirational figure Hørup (1941). Arup's main work was his unfinished Danmarks Historie (published 1925–32) covering Danish history until 1624 (a posthumous volume, published in 1955, deals with the period until 1665). It was conceived as a textbook for the university but was, because of the considerable debate attending the publication of its first parts, never completed. What is innovative in this work is Arup's coverage of his country's evolution mainly from the angle of material development, of agriculture, of trade, and to some extent of public health. Political or international relations are not ignored, but are somewhat relegated to the background. The work is strongly influenced by the author's political views: his favourite aversions are war policy and militarism, arbitrary royal power, a number of national patriotic myths, and in general everything he interprets as nationalist views. Among the author's ”victims” are thus Saxo Grammaticus, Absalon, King Christian IV, while men such as Christian II or some medieval opposition figures are given more approval. Arup concentrated on period documents rather than chronicles or other secondary narratives, and more generally introduces strict demands regarding source criticism. He did not mention any sources in his work. The book provoked embittered attacks from many Danish historians. Arup was accused of non patriotic views and of superficiality. Much of this may have been a more or less predictable conservative reaction against social liberal views that were far from broadly accepted or understood at the time. More relevant today perhaps, is the critique of Arup as lacking historical feel and holding anachronistic views (such as his attempt to find “parliamentarian” traces in medieval government). Also, it has been argued that his work is more a reevaluation of existing values than a set of new discoveries. Nonetheless, Danmarks Historie is in its own country still regarded as the most consistent break with traditional historical writing, and has offered much inspiration to later social liberal and Marxist historians. Thus if Arup was on collision course with many colleagues of his age, he did acquire many faithful followers among younger historians.
Әсерлер
Көптеген жағынан Аруп өзін 16 ғасырлық даниялық тарихшы Арилд Хвитфельдттің (1546–1609) заманауи мұрагері деп есептеді. Оның жақын рухты әрі замандас тарихшыларының ішінде Скандияның негізін қалаушы Курт Вейбуллды (1886–1991) атап өткен жөн. Аруптың әдістемелік көзқарастары француз тарихшылары, мысалы, Чарльз Сеньобос (1854–1942) және Чарльз Виктор Ланглой (1863–1929) еңбектерінен шабыттанғандай көрінеді.
In many ways Arup considered himself a modern heir to 16th century Danish historian Arild Huitfeldt (1546–1609). Among congenial contemporaries historians, Curt Weibull (1886–1991), founder of Scandia, should be highlighted. Arup's methodological views also appear inspired by French historians such as Charles Seignobos (1854 1942) and Charles Victor Langlois (1863–1929).
Басқа дереккөздер
"Dansk Biografisk Leksikon" жинағы, 1-том. Копенгаген: Gyldendal, 1979–84 жж. Кристенсен, Аксель Е. "Эрик Ипсен Аруп. 22 қараша 1876 – 23 қыркүйек 1951", "Festskrift", Копенгаген университетінің жылдық мерекесіне арналған, қараша 1952 ж., 115–33 бб. Копенгаген: Копенгаген университеті, 1952. (Егжей-тегжейлі некролог.) Свенструп, Тиге. Аруп. Копенгаген: Museum Tusculanum, 2006. (Жақында жарық көрген, толыққанды биографиялық еңбек, 13 беттік ағылшын тіліндегі тұжырымдамасы бар.)
Dansk Biografisk Leksikon, vol. 1. Copenhagen: Gyldendal, 1979–84. Christensen, Aksel E. "Erik Ipsen Arup. 22. november 1876 23. september 1951", in Festskrift, udgivet af Københavns Universitet i anledning af universitetets årsfest november 1952, pp. 115–33. Copenhagen: University of Copenhagen, 1952. (Detailed obituary.) Svenstrup, Thyge. Arup. Copenhagen: Museum Tusculanum, 2006. (Recent, full length biography, with 13 pp. English Summary.)