Караваджоның «Исақ құрбаны» суреттері

Кіріспе

Караваджоның суреттері

«Ысқақтың құрбандығы» – шамамен 1598–1603 жылдар аралығында салған Исақтың құрбандығын бейнелейтін екі суреттің атауы. Бұл суреттерді итальяндық шебер Караваджо (1571–1610) салған болуы мүмкін, бірақ олардың Бартоломео Кавароццидің, Караваджодан әсерленген дарынды жас суретшінің, жұмысы екенін көрсететін күшті дәлелдер де бар. Ол 1617–1619 жылдары Испанияда болғандығы мәлім.

Принстон нұсқасы

Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Пиасека Джонсон жинағында сақталатын "Исақтың құрбандығы" – шамамен 1603 жылы жазылған даулы туынды. Караваджоның замандасы және алғашқы биографы Джулио Манчинидің сөзіне сүйенсек, суретші Консолациония ауруханасында емделу кезінде бірнеше картина жазған, оларды аурухананың преоры Севильяға өз үйіне алып кеткен. (Аталған ауруханада 1593 жылдан шамамен 1595 жылдың ортасына дейін испандық преор қызмет еткен.) Бұл туындыны 1590-шы жылдардың ортасына жатқызуға болар еді, бірақ ол Караваджоның осы кезеңдегі өзге жұмыстарымен салыстырғанда әлдеқайда күрделі. Питер Робб 1998 жылғы Караваджоның өмірбаянында оны 1598 жылға жатқызады. Исақ бейнесі қазір Толедо соборының мұражайында сақталған Жақияның суретіне ұқсас, бұл екі туындыны бірге қарастыру қажеттігін көрсетеді. Испанияда Караваджоның картиналарының ерте пайда болуы жас Веласкеске тигізген ықпалы үшін маңызды, алайда олар Бартоломео Кавароццидің туындылары болуы мүмкін деген де күшті дәлелдер бар. Кавароцци – Караваджодан әсерленген талантты суретшілердің бірі және ол 1617–1619 жылдары Испанияда болғандығы мәлім. Суретте Ыбырайымнің Құдайдың бұйрығымен ұлы Ысқақты құрбандыққа шалуға дайындалып тұрған сәті бейнеленген. Ысқақтың орнына Құдай Ыбыраймға қошқар жіберіп, оны құрбандыққа шалуға бұйырады. Сахна Караваджоның батыс өнерін өзгертетін, күрт контрастты жарық-көлеңке (тенebризм) әдісімен жарықтандырылған. Жарық жас періштенің бетіне сахналық прожектор сияқты түседі. Ыбырайым мен Ысқақтың жүздері көлеңкеде қалған, бірақ олардың терең сезімдерін көрсетеді. Қолдарының қимылдары өте көрнекті, ал періштенің қолы Ыбырайымның ұлының басына тигендей, қошқардың басына тиеді. Патриархтың екінші қолы пышақты ұстап тұр, бірақ ол періштеннің сөзін тыңдап, демалып жатыр. Үш тұлға мен қошқар ешқандай фонсыз бейнеленген, көрерменнің назарын Құдайдың уәдесі орындалғандағы күшті психологиялық драмаға шоғырландыру үшін ешбір артық бөлшектер жоқ.

The Sacrifice of Isaac, in the Piasecka Johnson Collection in Princeton, New Jersey, is a disputed work that was painted circa 1603. According to Giulio Mancini, a contemporary of Caravaggio and an early biographer, the artist, while convalescing in the Hospital of the Consolazione, did a number of paintings which the prior took home with him to Seville. (The hospital had a Spanish prior from 1593 to around mid 1595.) That would date the work to the mid 1590s, but it seems far more sophisticated than anything else known from that period of Caravaggio's career, and Peter Robb, in his 1998 biography of Caravaggio, dates it to about 1598. The model for Isaac bears a close resemblance to the model used for the John the Baptist now in the museum of Toledo cathedral, which suggests that the two should be considered together. The presence of paintings by Caravaggio in Spain at an early date is important for the influence they may have had on the young Velázquez, but there is also strong evidence that they may have been the work of Bartolomeo Cavarozzi, a talented early member of the Caravaggio following who is known to have been in Spain about 1617–1619. The painting depicts the moment when Abraham, in obedience to God's command, is about to sacrifice his son Isaac, who is saved by an angel offering Abraham a ram in Isaac's place. The scene is lit with the dramatically enhanced chiaroscuro (tenebrism) with which Caravaggio was to revolutionize Western art, falling like a stage spotlight on the face of the youthful angel. The faces of Abraham and Isaac are in shadow, but show great emotion. The gestures of the hands are acutely eloquent, and the angel's hand is resting on the ram's head in imitation of the way Abraham's left hand rests on the head of his son. The Patriarch's other hand is holding the knife, but he is already relaxing as he listens to the angel. The three figures and the ram are shown without background or context, with nothing to distract from the powerful psychological drama as God's promise is delivered.

Уффици нұсқасы

Екінші Ысқақтың құрбандығы Флоренциядағы Уффици галереясында сақталады. Ертедегі өмірбаяншы Джованни Беллоридің сөзіне сүйенсек, Караваджо бұл сюжет бойынша болашақ Папа VIII Урбан кардинал Маффео Барберини үшін бір нұсқа жасаған. Барберини 1603 жылдың мамырынан 1604 жылдың қаңтарына дейін суретшіге барлығы жүз скуди төлеген. Бұрын Караваджо Маффео Барберинидің портретын салған, бұл кардиналға осы екінші картинаны тапсыруға жеткілікті дәрежеде ұнаған. Исаак Чекко Бонери екені анықталды, ол Караваджоның бірнеше басқа картиналарында модель болған. Жақында жасалған рентгендік талдау көрсеткендей, Караваджо періште үшін де Чекконы пайдаланған, бірақ кейін ұқсастықты жасыру үшін оның бейнесі мен шашын өзгерткен.

Символизм және иконография

Қойдың символы көп қырлы мағынаға ие. Киелі кітап дәуірінде қошқардың мүйізі күштің символы болған. "Шофар" деп аталатын қошқар мүйізі соғыста жауынгерлерді ескерту үшін қолданылған. Христиандықta қошқар Иса Мәсіхті немесе Иешуаны Құдайдың қозысы ретінде бейнелейді, немесе кейде "соңғы құрбандық" деп аталып, Исаның айқышқа қадалуын алдын ала көрсетеді. "Эль" деген еврейше Құдай сөзінің, еврейше қошқар сөзі "айил" (אַיִל) сөзінен шыққандығы күшті пікірталас тудырады.