Echium өсімдіктер туысы: 70-ке жуық түрі, таралу аймағы, ерекшеліктері, макаронезия аралдарындағы бірегейлігі. Бorage тұқымдасының ботаникалық сипаттамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Борагин тұқымдасының гүлді өсімдіктер туысы.
Genus of flowering plants in the borage family Boraginaceae
Эхиум (/ɛ//k//i//əm/) – Борагин тұқымдасының гүлді өсімдіктер туысы, құрамында 70-ке жуық түр және бірнеше түрше бар. Эхиум түрлері Солтүстік Африка, Еуропаның негізгі бөлігінен Орталық Азияға дейін және Макаронезия аралдарында өседі, олардың арасында туыстың ең көп түрлері кездеседі. Эхиумның 29 түрі Канар, Мадейра және Кабо-Верде аралдарына ендемик. Континенттік түрлер шөптесін, ал Макаронезия аралдарының көптеген ендемик түрлері ағаш тәрізді, көп жылдық бұталар болып келеді.
Echium '/ɛ//k//i//əm/ is a genus of flowering plants in the family Boraginaceae that contains about 70 species and several subspecies. Species of Echium are native to North Africa, mainland Europe to Central Asia, and the Macaronesian islands where the genus reaches its maximum diversity. Twenty nine species of Echium are endemic to the Canary, Madeira, and Cape Verde archipelagos. The continental species are herbaceous, whereas many of the endemic species of the Macaronesian islands are woody perennial shrubs.
Этимология
Латын тіліндегі Эхиум туысы грек тіліндегі ἔχιον (échion) сөзінен шыққан, ол Echium plantagineum өсімдігін білдіреді. Бұл сөздің өзі ἔχις (échis) – жылан сөзінен туындаған; грекше терминге Диоскорид еңбектерінде кездеседі, ол жаңғақшаның пішінінің жылан басына ұқсас екенін атап көрсеткен. Эхиум туысын Карл Линней 1753 жылы ғылыми тұрғыда жариялаған.
The Latin genus name Echium comes from the Greek ἔχιον echion, referring to Echium plantagineum and itself deriving from ἔχις echis (viper); the Greek term dates to Dioscorides, who noted a resemblance between the shape of the nutlets and a viper's head. The genus Echium was published by Carl Linnaeus in 1753.
Өсіру және пайдалану
Көптеген түрлері әсемдік және бағбандарын өсімдік ретінде қолданылады және қолайлы климат аймақтарында бүкіл әлемде кездеседі. Критте Echium italicum pateroi (πάτεροι) немесе voidoglosses (βοϊδόγλωσσες) деп аталады, ал оның нәзік жапырақтары қайнатылып немесе буға пісіріліп желінеді. Эхиум түрлерін кейбір көбелектердің (Lepidoptera) дернәсілдері, оның ішінде Coleophora onosmella және апельсин жылдам көбелегі тамақ ретінде пайдаланады. Кейбір елдерде эхиум экстракты түрлі ауруларды емдеу үшін қолданылған және оның пайдалы қасиеттері бар деп саналады.
Many species are used as ornamental and garden plants and may be found in suitable climates throughout the world. In Crete, Echium italicum is called pateroi (πάτεροι) or voidoglosses (βοϊδόγλωσσες) and its tender shoots are eaten boiled or steamed. Echium species are used as food plants by the larvae of some Lepidoptera species including Coleophora onosmella and orange swift. In some countries Echium extract has been used as cure for various diseases and is believed to have beneficial properties.
Эхиум тұқымы майы
E. plantagineum тұқымдас майы альфа-линолен қышқылы (ALA), гамма-линолен қышқылы және стеаридон қышқылының жоғары мөлшерін қамтиды, бұл оны косметика және тері күтімі салаларында бағалы етеді, сондай-ақ балық майына альтернатива ретінде функционалдық тағам ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Дегенмен, жоғары ALA құрамына қарамастан, Эхиум тұқымдас майы докозагексаено және эйкозапентаено қышқылының деңгейін көтермейді.
The seed oil from E. plantagineum contains high levels of alpha linolenic acid (ALA), gamma linolenic acid, and stearidonic acid, making it valuable in cosmetic and skin care applications, with further potential as a functional food, as an alternative to fish oils. However, despite its high ALA content, Echium seed oil does not increase docosahexaenoic acid and eicosapentaenoic acid levels.
Инвазивтілігі
Кейбір түрлер Жерорта теңізі климатында кеңінен табиғи түрде таралып, Оңтүстік Африка, Австралия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Американың және АҚШ-тың кейбір аймақтарында бекініп қалды. Мысалы, Эхиум плантагинеум Австралияда кең таралған инвазивті түрге айналды.
Some species have been widely naturalized in Mediterranean climates, including South Africa, Australia, New Zealand, and parts of South America and the United States. For example, Echium plantagineum has become a major invasive species in Australia.