Кіріспе

Манчестердегі спорттық нысан, Хайд Роуд – Англияның Манчестер қаласындағы футбол стадионы. 1887 жылы салынғаннан бастап 1923 жылға дейін «Манчестер Сити» ФК және оның алдыңғы клубтары үшін үй стадионы болды, содан кейін клуб «Мэн Роудқа» көшіп кетті. Стадион Хайд Роуд көшесінің атымен аталды, ол Ардвик Гриннің шығыс жағындағы Ардвик ауданынан басталып, Хайд қаласына қарай шығысқа қарай созылады. Гортон мен Дентон шекарасында бұл көше Манчестер жолы деп жалғасады. Футбол алаңы ретінде пайдаланылғанға дейін бұл жер бос жатқан, пайдасыз жер болған, ал алғашқы күндері стадионда қарапайым ғимараттар ғана болды. Бірінші трибуна 1888 жылы салынды, бірақ 1896 жылға дейін стадионда ойыншылар киім ауыстыратын бөлме болған жоқ; ойыншылар жақын жердегі «Хайд Роуд» қонақ үйінде киім ауыстыруға мәжбүр болды. 1904 жылға қарай стадион 40 000 орындыққа дейін кеңейтілді, келесі жылы «Ньюкасл Юнайтед» және «The Wednesday» командалары арасындағы Англия кубогының жартылай финалына қабылдады. Трибуналар мен террасалар орынның шектеулі болуына байланысты ретсіз орналастырылған, ал 1920 жылға қарай клуб бұл тар стадионнан өсіп шықты. 1920 жылдың қараша айында Бас трибуна өртеніп кеткен соң, жаңа стадион іздеу туралы шешім қабылданып, үдетілді. «Манчестер Сити» 1923 жылы 80 000 орындық «Мэн Роудқа» көшіп, ал Хайд Роуд көп ұзамай бұзылды. Стадионнан сақталған бір ғимарат XXI ғасырда да қолданылуда – бұл шатырдың бөлігі, ол Халифакстағы «The Shay» стадионында пайдалану үшін сатылды.

Тарих

1880 жылы клуб құрылғаннан бастап, «Манчестер Сити» – бастапқыда «Сент-Маркс» (Вест-Гортон), кейін «Вест-Гортон А.Ф.К.» деп аталған, ал 1884 жылдың ортасына қарай жай ғана «Гортон А.Ф.К.» – өздерін негізге алу үшін тұрақты орын табуға күресіп келді. Бастапқыда клуб шіркеуіне жақын, қауіпті дөңгелектеп жатқан шөп алаңында ойнады, бірақ бір жыл өткен соң ғана «Киркманшульм Крикет клубымен» алаң бөлісу туралы келісімге келді, алайда бір жылдан кейін одан қуылды. Келесі төрт маусымда бос жатқан жерде тағы үш алаң жасалды, бірақ олардың барлығы әлдебір себеппен жарамсыз болып шықты. 1887 жылы бесінші алаңмен келісім бұзылғанда, «Буллс Хед» қонақ үйінің иесі жақын жердегі алаң үшін жалға ақысын көтеруді талап етті, соның салдарынан клуб балама орын іздеуге мәжбүр болды. Кейіннен капитан Кеннет Маккензи Ардвиктегі Хайд-роудта, жұмысына жақын, пайдаланылмаған жерді тауып, клуб комитетіне хабарлады. Клуб хатшысы Лоуренс Фурнисс бұл жердің «Манчестер, Шеффилд және Линкольншир теміржол компаниясына» тиесілі екенін анықтады. «Гортон» ойыншысы Уолтер Чью теміржол компаниясының агенті Эдвин Баркерге алғашқы сауал жолдағаннан кейін, Фурнисс пен Чью жеті айлық жалға алу туралы келіссөздер жүргізді, ол 10 фунт стерлингке бағаланды. Алаңда киім ауыстыратын бөлмелер болған жоқ, командалар жақын маңдағы «Хайд-роуд» қонақ үйінде киініп, футбол клубының мәжілістерін өткізді. 1888 жылы 1000 орындықтан тұратын алғашқы орындықтар орнатылды, «Chesters Brewery» оны жерде алкогольді тарататын жалғыз жеткізуші болу құқығы үшін төледі. Екі жылдан кейін клуб «Манчестер Сити Ф.К.» деп қайта құрылды. Футбол клубының танымалдылығы артып, алаңға бірнеше рет жақсартулар енгізілді. 1890 жылы 600 фунт стерлингке жақсартулар жасалды, ал 1896 жылы киім ауыстыратын бөлмелер салынды. 1898 жылы 1500 фунтқа жаңа трибуна сатып алынды, ал 1904 жылы 2000 фунттан астам жақсартулар жасалды, нәтижесінде үш жағынан 40 000 көрерменге арналған трибуналар пайда болды. Осы дамудың нәтижесінде Хайд-роуд екі престижді матчты қабылдауға таңдалды – Англия лигасы мен Ирландия лигасы арасындағы матч және ФА кубогының жартылай финалы «Ньюкасл Юнайтед» және «Шеффилд Уэнсдей» арасында. 1910 жылы бұрын жабылмаған үш жағына көп қабатты шатырлар орнатылды, нәтижесінде 35 000 көрерменге арналған жабық орын құрылды. Жақсартулар жасалғанмен, алаң үлкен көрермендерді қабылдағанда, айналасындағы тар көшелер мен турникеттердің жетіспеушілігіне байланысты қиындықтарға тап болды. Кейде алаңның ішінде де, сыртында да проблемалар туындады. 1913 жылы «Сандерлендке» қарсы кубок матчына ресми түрде 41 709 адам келді, бірақ нақты саны одан да көп болды деп есептелді. Ойын басталар бір сағат бұрын қақпалар жабылды, көптеген билет иелері кіре алмады. Көрермендер сонша көп болғандықтан, ойын басталғаннан кейін көпшілік алаңға ағыла бастады, бұл ойын барысында нашарлап кетті. «Сандерлендтен» келген Чарльз Букан: «жартылай уақытқа дейін олар ойын шебінен үш-төрт метр ішке кірген еді» деп еске алды. 58-ші минутта «Сандерлендтің» голы көрермендердің одан әрі алаңға енуіне себеп болды, соның салдарынан төреші ойынды тоқтатуға мәжбүр болды. Футбол қауымдастығы террасадағы оқиғаны зерттеді, бұл спорттық іс-шараларда көрермендерді бақылау мәселесі бойынша пікірталас тудырды. Әсіресе, атты полицияны пайдалану даулы мәселе болды, комитет төрағасы: «Егер доп атқа тиіп, жануар адамдардың арасына түсіп кетсе, кез келген жарақат үшін кім жауапты болады?» – деп сұрады. Көп жылдар бойы клуб көшуді ойлады, бірақ 1912 және 1914 жылдар аралығында танымал футбол стадионы архитекторларының бірі Арчибальд Лейч клубпен бірге Хайд-роудты қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді. Бірінші дүниежүзілік соғыста бәсекелестік футбол тоқтатылған кезде, Хайд-роудты қайта жаңарту тоқтатылды және алаң 300 жылқыны тұрақтандыру үшін пайдаланылды. 1920 жылы бұл алаң Лондоннан тыс жерде билік басындағы монархтың алғашқы футбол алаңы болды; король Георг V «Манчестер Сити» мен «Ливерпуль» арасындағы матчты көру үшін келді. Қараша айында темекі қалдығынан болған өрт басты трибунаны жойды, ал «Манчестер Сити» жаңа үй іздеуді бастады. Бастапқы талқылаулар көршілес «Манчестер Юнайтедпен» «Олд Траффордты» бөлісу мүмкіндігін көтерді, бірақ «Юнайтедтің» ұсынған жалға алу ақысы тым жоғары болды, сондықтан жөндеу жұмыстары жүргізілді және «Манчестер Сити» Хайд-роудта ойнауды жалғастырды. 1922 жылы клубтың Мосс-Сайдтағы жаңа алаңға – «Мейн Роудқа» көшуі жоспарланды. «Манчестер Ситидің» Хайд-роудтағы соңғы матчы 1923 жылғы 28 сәуірде «Ньюкасл Юнайтедке» қарсы лигалық матч болды, ал 1923 жылдың тамызында қоғамдық жаттығу ойыны Хайд-роудта өткен соңғы футбол матчы болды. Он жыл ішінде Хайд-роудтағы футбол алаңының барлық іздері жойылды. Алаңның көп бөлігі «Манчестер Корпорациясының трамвай» бөліміне тиесілі болды, олардың үлкен Хайд-роуд депосы мен жұмысы трамвай рельстерін және материалдарын құрастыру және сақтау үшін «Permanent Way» алаңы ретінде пайдаланылды. Трамвай жүйесі сонымен қатар қала ішінде маңызды жүк тасымалдау қызметін ұсынды, ван мен арнайы жүк трамвайларын пайдаланды, ал бұрынғы алаңның «Беннетт Стрит» жағында, теміржол эстакадасының қасында жаңа орталық жүк депосы салынды. 1949 жылы «Манчестердің» трамвайлары тоқтатылғаннан кейін (ескі трамвайлардың көп бөлігі осы жерде құрылыстан бұрын шығарылды), ол ескі автобустарды сақтау және автобус жүргізушілерін оқыту алаңы ретінде пайдаланылды. 2000 жылдың мәліметтері бойынша, алаңның орнында «Olympic Freight Terminal» орналасқан, ол контейнерлерді сақтау және қоймалаумен айналысады.

Жасау және құрылым

Жердің белгілі бір аймақтарының аз ғана суреттері сақталған, алайда 1894 жылғы картада террасалардың көп бөлігі тегіс емес пішінде болғаны және ерекше жағдай ретінде, көршілес қазандықтарға баратын теміржолдың бір бөлігі терраса мен алаңның бір бұрышынан өткені көрсетілген. Басты трибуна ("Басты трибуна") алаңның солтүстігінде орналасқан. 1889 жылы 1500 фунт стерлингке салынған бұл құрылыс 1888 жылы салынған бастапқы 1000 орындық трибунаның орнын басты. Жаңа трибунада жоғарғы қатардағы орындықтар мен төменгі алаң болды. Көптеген заманауи дереккөздерде сыйымдылығы 4000 деп көрсетілген, бірақ бұл орындықтардың сыйымдылығына, әлде жалпы сыйымдылыққа қатысты екені белгісіз. Ағаш трибуна 1920 жылы өртеніп, оның ішінде сақталған трибуна мен клубтың мұрағаттары жойылды. "Тас аула трибунасы" немесе "Отель жағы" деп аталған қарсы жақ, алаңның тағы бір бөлігі болды. Ол орындықтар мен террасалардан тұрды және Басты трибуна өртенгеннен кейін ең маңызды орындық аймағына айналды. Террасаның бір бөлігі Беннетт көшесіндегі үйлермен тікелей жанасып тұрды; алаң Hyde Road деп аталғанымен, Беннетт көшесіне жақындығының арқасында кейбір жанкүйерлер үшін Hyde Road және Bennett Street атаулары бір-бірімен байланысты болды.

Хайд Роуд қонақ үйі

Жерге жақын орналасқан "Хайд-роуд" қонақ үйі болды, онда ойыншылар "Хайд-роуд" стадионындағы матчтарға дейін киім ауыстыратын. Ол клуб тарихындағы бірнеше маңызды оқиғаларға куә болды, мысалы, 30 тамыз 1887 жылы "Ардвик А.Ф.К." клубының алғашқы отырысы және 1894 жылы "Манчестер Сити Ф.К." клубын құру және оны компания ретінде тіркеу туралы шешім. Осы кезеңде "Хайд-роуд" қонақ үйінің иелері "Честерс" сыра зауыты футбол клубына зор ықпал етті, нәтижесінде "Ардвик" клубы "Сырашылар" деген лақап атымен танылды. 1980 жылдары "Хайд-роуд" қонақ үйіне бұрынғы "Манчестер Сити" ойыншысы Джордж Хеслоп ие болды және оны "Сити Гейтс" деп атады. Кәсіпорын 1989 жылы банкротқа ұшырап жабылды, ал ғимарат он жылдан астам уақыт бойы пайдаланылмай бос тұрды. "Манчестер Сити" жанкүйерлері ғимаратты сақтап қалуға тырысты, бірақ көп нәтижеге қол жеткізе алмады. 2001 жылдың мамыр айында ғимарат бұзылды. "Хайд-роуд" қонақ үйінен алынған екі кілті 2003 жылдан бері клубтың үй стадионындағы естелік бақта, "Сити оф Манчестер" стадионында сақталып тұр.