Кіріспе

Пневмококкпен болатын пневмония – Streptococcus pneumoniae (пневмококк) бактериясынан туындайтын бактериялық пневмонияның бір түрі. Ересектер арасында ең көп кездесетін бактериялық пневмония, сондай-ақ қауымда таралған пневмонияның ең көп таралған түрі және пневмококк инфекциясының жиі кездесетін түрлерінің бірі. Жыл сайын пневмококкпен пневмонияға шалдыққан американдықтардың саны шамамен 900 000-ға жетеді, олардың 400 000-ға жуығы ауруханаға түседі, ал қаза болғандардың үлесі осы жағдайлардың 5-7%-ын құрайды.

Симптомдары

Пневмококк пневмониясының белгілері кенеттен пайда болып, қатал дікіспен басталуы мүмкін, одан кейін жоғары қызба, жөтел, демқынқысыну, тез тыныс алу және кеудедегі ауырсыну сезімі тууы мүмкін. Көңіл ауруы, құсу, бас ауруы, әлсіздік және бұлшықет аурулары сияқты қосымша белгілер де бастапқы белгілерге ілесуі мүмкін.

Емдеу

Көп жағдайда пневмококк пневмониясы анықталғаннан кейін дәрігерлер антибиотиктер тағайындайды. Бұл антибиотиктер көбінесе алғашқы дозадан кейін 12-36 сағат ішінде симптомдарды жеңілдетіп, жоюға көмектеседі. Көптеген антибиотиктер ауруды емдеуде тиімді болғанымен, кейде бактериялар антибиотиктерге қарсы тұрып, симптомдардың нашарлауына себеп болуы мүмкін. Науқастың жасы мен денсаулығы да антибиотиктердің тиімділігіне әсер етеді. Пневмококк пневмониясын алдын алу үшін вакцина жасалған, ол бес жасқа дейінгі балаларға және 65 жастан асқан ересектерге ұсынылады.

Аурудың көрініс беру механизмі

Пневмококк пневмониясының инфекциялық процесін үш кезеңге жіктеуге болады: таралу, отарлану және инвазия. Streptococcus pneumoniae (S. pneumoniae) жаңа иелерге жұғу үшін отарланған иеден шығып, қоршаған ортада жаңа ие жұқтырғанша сақталуы керек (тікелей жұғу болмаса). Жануарлар моделі ғалымдарға инфекцияның осы кезеңдерін тереңірек түсінуге көмектесті.

Беріліс

Жұқтырудың болуы үшін тасымалдаушымен немесе тасымалдаушылар арасында тығыз байланыс болуы қажет. Бұл нәтижелер пневмококк штаммына тәуелділікті көрсетті. 2010 жылы нәресте тышқандарда гриппен бірге жұқтыру арқылы ұрық ішіндегі жұқтыруды зерттеген жекелеген зерттеуде, гриппен бірге жұқтыру пневмококкқа сезімталдықты күшейтетіні, жұқтыру мен бактериялардың бөлінуі арқылы аурудың дамуына ықпал ететіні анықталды. 2016 жылы жүргізілген үшінші маңызды зерттеу пневмококк жұқтыруын жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясымен бірге болмағанда зерттеуге мүмкіндік берді. Бұл зерттеуде пневмококкпен моноинфекция кезінде нәресте тышқандарда ұрық ішіндегі жұқтыру пайдаланылды. Зерттеу нәтижелері жас тышқандарда инфекцияның бөліну деңгейінің жоғары екенін көрсетті. Бұл зерттеулер, сондай-ақ оларда қолданылатын жануарлар модельдері пневмококк жұқтыруды түсінуді кеңейтті. Influenza A вирусы (IAV) тудырған қабыну гликопротеиндердің экспрессиясы арқылы шырыш ағынын стимуляциялайды, секрецияны ынталандырады және бөлінуді арттырады. Зерттеулер бактерияның тек жас тышқандарда жұғатын деңгейін анықтады, ал IgG және IgA1 сияқты агглютинациялық антиденелердің болуы бөлінуді азайтады, егер бөліну IgA1 пневмококк протеазасы арқылы болмаса. Сондай-ақ, бірнеше күн бойы құрғақтан сақтау қажет. Пневмококк конъюгат вакцинасымен (PCV) егілген балаларда жұқтырудың таралуының азайғаны байқалды, себебі S. pneumoniae-нің жаңа штаммын алуға бұрыннан бар колонизация кедергі келтіреді. Тыныс жолдарының отарлануы серотиптердің мөлдір фенотиптерінде байқалады, ал қан ағынында тіршілік ету мөлдір емес фенотиптерде байқалады. Отарланатын штаммдар нейтрофильді иммундық жауапқа қарсы тұру қабілетін көрсетеді. Сәтті отарлану үшін S. pneumoniae мұрын шырышынан жасырынып, эпителий беткі рецепторларына жабысуы керек. Алайда, бұрыннан бар жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясымен бірге жұқтыру S. pneumoniae пайдаланатын эпителий рецепторларының экспрессиясын арттырады, осылайша отарлану мүмкіндігін арттырады. Нейраминидаза сонымен қатар N-ацетилневрамин қышқылының, гликолипидтердің, гликопротеиндердің және олигосахаридтердің бөлінуі арқылы эпителийлік байланыстың жиілігін арттырады. Пневмококк полимерлік иммуноглобулин рецепторымен (pIgR) бірігу арқылы шырыштық қабық арқылы өтеді, ол шырыштық эпителий жасушалары IgA және IgM-ді апикальды бетке тасымалдау үшін қолданады. Апикальды бетіндегі бөлінуден кейін pIgR, содан кейін пневмококк бас-базальды бетке қайта оралады, бұл жоғарғы тыныс жолдарына енуге мүмкіндік береді. Пневмококк төменгі тыныс жолдарына еніп, нейраминидазаның көмегімен шырыштық-кірпікшелі механизмнен қашады.