Токугава кезеңіндегі «сырттан келген» даймёлар класы

Кіріспе

Феодалдық Жапонияның билеушілері шеттен келгендер деп санаған даймёлардың (соғыс иелерінің) класы Тозама даймё (外様大名) – Эдо дәуірінде (江戸時代) Жапония билеушісі шеттен келгендер деп есептеген қуатты саудагерлер немесе даймё (大名) класы. Тозама даймёлар Токугава сёгунатында (江戸幕府) Секигахара шайқасынан кейін Токугаваның мұрагерлік вассалдары ретінде жіктелді. Тозама даймёлар Токугава тарапынан кемсітілді және Секигахарадан бұрын Токугаваның одақтастары немесе вассалдары болған фудай даймёларға қарсы болды.

Шығу тегі

Бастапқыда Тозама даймио ұғымы 12 ғасырда Камакура шогунатының (鎌倉幕府) пайда болуымен бірге Жапонияда даймиомен қатар пайда болды. Тозама – кез келген уақытта Жапонияны билеген шогундар, императорлар және шиккендердің (執権) "сырттан келген" деп есептеген даймиосы. Әдетте, Тозаманың қазіргі билеушімен байланысы шалқақ немесе тікелей болмайтын, және бұл анықтама кейінгі Ашикага шогунаты (足利幕府, 1336–1573, сондай-ақ Муромачи (室町幕府) деп белгілі) және Сенгоку кезеңі (戦国時代, 1467–1615, "Соғысқан мемлекеттер дәуірі") кезеңінде өзгеріссіз сақталды.

Эдо кезеңі

Токугава сёгунатының 1600 жылы құрылуы тозама даймиоларын Секигахара шайқасынан кейін ғана Токугаваның вассалдары ретінде мойынсұнған даймиолар ретінде қайта анықтады, соның ішінде шайқаста Токугава үшін күрескен, бірақ ресми вассал емес адамдар да бар. Токугава Иэясу ұлы тозамамен жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ оның немересі Токугава Иемицу 1623 және 1626 жылдар аралығында билік еткен кезде оларға төзімділік танытпады. Тозама мен олардың ұрпақтарына сенімсіздікпен қарады және Токугава оларды фудай даймиоларының пайдасына кемсітті. Тозамалар сёгунат үкіметінен, Бакуфудан шеттетілді және олардың саны әкімшілік қатарын толтырған фудаймен салыстырғанда шектеулі болды. Көптеген ірі және бай хан – даймиолардың жеке феодалдық иеліктері тозамалардың басқаруында болды, соның ішінде Кокудака жүйесі бойынша 1 000 000 коку құны бар Кага доменінің Маэда кланы. Алайда, бұл Токугаваның тозамаларды бақылауда ұстау үшін жасаған қасақана жоспары болды, себебі фудай даймиолары стратегиялық маңызға ие жерлерде, соның ішінде маңызды жолдар мен қалалардың жанындағы кішкентай домендерде орналастырылды. Шимазу, Мори, Дате, Хачисука және Уэсуги сияқты көптеген танымал тозама отбасылары батыс және солтүстік Хонсю мен Кюсюде орналасқан, ал Токугава шығыс Эдо қаласында орналасқан. Бұл отбасылардың көпшілігі, бірақ барлығы емес, Токугава сёгунатына дейін ғасырлар бойы шамамен бірдей аймақтарда өмір сүрген. Тозама даймиолары 17-шы ғасырда саудадан, әсіресе елдің маңызды порттарының көпшілігі орналасқан Батыс Жапонияда көп пайда тапты. Сёгунат Сакоку саясатымен жауап берді, оқшаулану саясатын қабылдады, Батыс Хонсю мен Кюсю порттарының шетелдіктермен сауда жасауына және жапон кемелерін шетелге жіберуіне тыйым салды. Тозама даймиолары жоғары деңгейде тәуелсіз билікке және жергілікті автономияға ие болды және сот, әкімшілік және әскери істерін жергілікті даймиолардың атынан, егемендік сияқты жүргізді. Тозама домендерінің сёгунмен қарым-қатынасы салық төлеу, әскери міндеттемелер мен күзет міндеттерін орындаумен байланысты болды. Бакумацу дәуірінде Токугава сёгунатының құлдырауы 1853 жылдан бастап тозама даймиоларына қатысты кемсітушіліктің азаюына әкелді. 1864 жылдың қарашасында Мацумае кланының тозама даймиосы Мацумае Такахиро Токугава үкіметіндегі ең жоғары мемлекеттік лауазымдардың бірі – родзю болып тағайындалды. Тозама Токугаваға қарсы қозғалыстың ядросын құрды, Сацума және Чошу (тиісінше Шимазу және Мори кландары) Мэйдзи қалпына келтіру кезінде Токугава сёгунатының құлдырауына негізінен жауапты болды. Олар басқа тозамаларды, тіпті фудайларды да өзінің ісіне жинап, императорлық сарайды қолдады. Олар 1868-1869 жылдардағы Бошин соғысында сёгунат, Айдзу домені және Оуэцу Реппан Домейге қарсы күресті. Сацума мен Чошудан келген көптеген адамдар келесі онжылдықтарда және 20-шы ғасырдың басына дейін Мэйдзи олигархиясының құрамында Жапон империясының саясатына үстемдік етті. Тозама мен фудай арасындағы айырмашылық даймиолардың жаңа казоку аристократиясына айналуымен ескірді.

The establishment of the Tokugawa shogunate in 1600 redefined tozama daimyō as the daimyō who submitted as vassals to the Tokugawa only after the decisive Battle of Sekigahara, including those who fought for the Tokugawa at the battle but were not official vassals. Tokugawa Ieyasu had treated the great tozama amicably, but his grandson Tokugawa Iemitsu was less tolerant of them during his rule between 1623 and 1626. Tozama and their descendants were distrusted and the Tokugawa discriminated against them in favor of the fudai daimyō. Tozama were largely excluded from the shogunate government, the Bakufu, and their numbers were limited compared to the fudai who filled the administration's ranks. Many of the largest and wealthiest han—the personal feudal domains of the daimyō—were ruled by tozama, including the Maeda clan of the Kaga Domain with a value of 1,000,000 koku under the Kokudaka system. However, this was a deliberate Tokugawa plan to keep the tozama in check, as fudai daimyō were stationed in smaller domains in strategic locations, including along major roads and near important cities. Many notable tozama families, including the Shimazu, the Mori, the Date, the Hachisuka, and the Uesugi, were based in western and northern Honshu and Kyushu in contrast to the Tokugawa based in the eastern city of Edo. Most, but not all, of these families had been living in roughly the same regions for centuries before the Tokugawa shogunate. Tozama daimyō heavily profited from trade in the 17th century, particularly in western Japan where most of the country's important ports were located. The shogunate responded in Sakoku policies of isolationism, preventing the ports of western Honshu and Kyūshū from trading with foreigners and sending Japanese vessels abroad. The Tozama daimyō had higher levels of independent power and local autonomy, and conducted their judicial, administrative and military affairs in the name of the local daimyos like sovereigns. The Tozama domains' relationship to the Shogun was one of paying tribute, military levy and guard duty obligations. The decline of the Tokugawa shogunate during the Bakumatsu period from 1853 led to lessening discrimination against tozama daimyō. In November 1864, Matsumae Takahiro, the tozama daimyō of the Matsumae clan, was appointed as rōjū, one of the highest ranking government posts in the Tokugawa government. Tozama formed the nucleus of the growing anti Tokugawa movement, with the Satsuma and Chōshū (Shimazu and Mori clans respectively) primarily responsible for the fall of the Tokugawa shogunate in the Meiji Restoration. Rallying other tozama and even fudai to their cause in support of the Imperial Court, they fought against the shogunate, Aizu Domain, and the Ōuetsu Reppan Dōmei during the Boshin War of 1868 to 1869. Many people from Satsuma and Chōshū dominated politics of the Empire of Japan in the ensuing decades, and well into the 20th century, as part of the Meiji oligarchy. The distinction between tozama and fudai became obsolete when the daimyō were morphed into the new kazoku aristocracy.