Кіріспе
Караваджоның «Бахус» суреті (1596 ж. шамасында) – итальяндық барокко шебері Микеланджело Меризи да Караваджоның (1571–1610) кардинал Дель Монтетің тапсырысымен салған майлы суреті. Суретте жас Бахус классикалық үлгіде, жүзім мен жүзім жапырақтары шашында, кең жайылған тоғасының шнурын ұстап жатыр. Оның алдындағы тас үстелде жеміс толы ыдыс және үлкен қызыл шарап құмырасы тұр. Ол сол шараптан бір тостакан ұсынып, көрерменді өзімен бірге ішуге шақырады. Сурет қазір Флоренциядағы Уффици галереясында сақтаулы. Ол өзіне табынушыларға қуаныш пен мейірім көрсетсе, қарсы келгендерге қатыгез және әжуалы болады. Грек мифологиясынан алынған көріністер аристократтардың жеке кеңістіктерінде жиі кездесетін. Классикалық бейнелер меценаттың қызығушылықтарын немесе жеңістерін көрсету үшін қолданылған. Меценат өмірдің жақсы жақтарын бағалаған болуы мүмкін және Бахусты байлық пен шектен тыс ізденістің тамаша аллегориясы ретінде қараған.
Bacchus (c. 1596) is an oil painting by Italian Baroque master Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571–1610) commissioned by Cardinal Del Monte. The painting shows a youthful Bacchus reclining in classical fashion with grapes and vine leaves in his hair, fingering the drawstring of his loosely draped robe. On a stone table in front of him is a bowl of fruit and a large carafe of red wine. He holds out a shallow goblet of the same wine, inviting the viewer to join him. The painting is currently held in the Uffizi Gallery in Florence. He is known to be joyous and kind to those who admire him, yet cruel and mischievous to those who cross him. Scenes from Greek mythology were often found in the private spaces of aristocrats. Classical images were used to depict the patron’s interests or triumphs. The patron may have valued the finer things in life and saw Bacchus as the perfect allegory for wealth and excess.
Интерпретация
Қараваджо тек Бахусты ғана емес, сонымен қатар Бахус кейіпіндегі баланы бейнелеуге тырысады. Бұл – көрерменді өз нәпсілік құштарлықтарына берілуге шақыратын, сезімтал көрініс. Бала жас, әдемі, денелі, бірақ бұлшық еттері дамыған. Ол көзіндегі ишарамен көрерменді өзіне шақырып, киімдерін түсіруге көбінесе талпынбайды. Тоқымада толы қызыл анар мен шіріген алма бар. Қараваджо осы элементтерді бірге пайдаланып, «Vanitas» тақырыбына меңзеп тұр. Жастық пен ләззаттар уақытша. Барлық нәрсе өлім мен шіруге ұшырайды. Шіріген алма қарапайым ашыту процесін де білдіруі мүмкін, яғни ашыту – шірудің өзі, ал дұрыс емес ашыту әдістері шіруға алып келеді. Суреттегі гомоэротизм Қараваджоның картинадағы жас модельге деген романтикалық сезімдеріне сілтеме болуы мүмкін. Қараваджоның көптеген қамқорлары мен әріптес суретшілері оның мінез-құлқына немқұрайлылық танытып, оның туындыларын қолдауын жалғастырды. Көркемсурет тарихшысы Дональд Познердің пікірінше, картинадағы гомоэротизм шын мәнінде кардинал Дель Монтедің сексуалдық бағыты мен оның жас жігіттермен болған қарым-қатынасына сілтеме жасайды. Дель Монте өнерге құштар болған және «Медузаны» қоса алғанда, Қараваджодан көптеген суреттерді тапсырыс берген. Кардинал классикалық грек мифологиясының жанкүйері болған және өнер, музыка және театр туралы білімін көрсету үшін аллегориялық бейнелерді пайдаланған. Бахус пен Медуза екеуі де кардиналдың сыйы ретінде Медичи отбасына тапсырылды және содан бері Флоренцияда сақталып келеді. Дель Монтенің ерте қолдауы мен кеңесі Қараваджоға байлық пен танымалдылық әкеліп, оны ең маңызды меценаттарының біріне айналдырды.
Үлгі
Бахустың моделі, шын мәнінде, Караваджоның шәкірті Марио Миннити болған болуы мүмкін, оны "Музыканттар", "Жемістер себеті бар бала", "Бояушы", "Лютняшы" және "Святой Матфейді шақыру" картиналарында модель ретінде пайдаланған. Караваджо көріністерді сахналаумен, модельдерді және оларды костюмдермен салумен белгілі болды, бұл оның бояуды матаға жағар алдында көріністі ойда бейнелеу қажеттілігін жойды. Джованни Баглионе сияқты кейбір сыншылар Караваджо өзін модель ретінде қолданды деп санайды. 1595 жылы ол жиырма төрт жаста болған және осы туынды үшін жастық келбетін күшейтіп көрсеткен болуы мүмкін. Бахус сол қолымен шарап ұсынып тұр, бұл модельге көрінетін қиындық тудырса да. Бұл Караваджоның өмірден жұмыс істегенде өзіне көмектесу үшін айна қолданғаны туралы болжамдарға әкелді, соның арқасында сурет салу қажеттілігі болмады. Қараваджоның алдында модель болмаса, адам денесін суретке түсіре алмағанына сенімді.
Джованни Баглионе
Суретші және Караваджоның бәсекелесі Джованни Баглионе осы Бахус суретінің іс жүзінде өзінің автопортреті екеніне сендіреді. Ол Караваджо сахнаны суреттеген кезде өзінің алдына айна қойып, осылай салғанын айтады. Баглионе Караваджиодан үлгі алып, оның стилін қорғауға және тіпті еліктеуге тырысқан суретшілер мен өнерді қадірлейтін адамдардың тобына жатқан саналады. Баглионе Караваджоның стилін қолданса да, оны жек көреді. Ол тіпті Караваджо туралы сынап жазған өмірбаянды да жазды. Екі суретші де бір-бірін жек көріп, әрдайым қоғамға жараспайтын әрекеттерде айыптады. Баглионең жек көруінің себебі қызғану болғандықтан, ол Караваджоны модельсіз портрет салуға шамасы келмейтінін айыптады. Ол Караваджоның ойында идеалды бейнелерді жасап, оларды кенепке көшіруге қабілеті болмағанын мәлімдеді.
Басқа нұсқалар
Жас науқас Бақхус (1593 ж. шамасында) – Караваджоның Боргезе отбасы үшін салған Бақхустың тағы бір бейнесі. Осы портреттегі үлгі Бақхус (1595 ж.) картинасында қолданылған үлгімен бірдей деп саналады. Кейінгі нұсқадан өзгешелігі, осы нұсқада Бақхустың терісі сарғыш, ал денесі көрерменнен бұрылып тұр. Модельдің өзі Караваджоның болғаны ма, әлде оның шәкірті Марио Миннити ме екені әлі де белгісіз. Римдегі Galleria Nazionale d'Arte Antica галереясында Караваджоның (1593 ж. шамасында) "Жас науқас Бақхус" картинасының тағы бір нұсқасы бар. Оның атауы – "Бақхус ретінде өзінің портреті", бірақ сурет Боргезе нұсқасымен дерлік бірдей.