Кіріспе

1961 жылғы Неке туралы заң (Cth) – Австралияда некелерді реттейтін Австралия Парламентінің заңы. 1961 жылы қабылданғаннан бері, ол көптеген реттерде өзгертілді және Австралияның барлық аймақтарында (оның ішкі және сыртқы территорияларын қоса) біркелкі қолданылады; егер штаттың немесе аумақтың заңы осы Заңмен қайшы болса, ол жарамсыз деп есептеледі. Заң Австралия Конституциясының 51(xxi) бабына сәйкес федералды парламентке берілген өкілеттіктер негізінде қабылданды. Федералды парламентке 1901 жылы федерация құрылғанда неке туралы заңдар қабылдау құқығы берілгенімен, ол осы Заң қабылданғанша бұл өкілеттілікті пайдаланбады. 1961 жылға дейін Австралияның әр штаты мен аумағының өз неке заңдары болды. Заң тек екі адамның некелерін мойындайды және басқа да одақ түрлерін, соның ішінде аборигендердің дәстүрлі одақтарын мойындамайды. 2017 жылдың 8 желтоқсанында бір жынысты некелерді заңдастыруға қатысты түзетулер Заңға енгізілді. 1975 жылғы Отбасылық құқық туралы заң тараптар ажырасып кеткен кезде олардың құқықтарын қорғау үшін де-факто қатынастар мен көп әйелді некелерді неке ретінде қарастырады. 2009 жылдан бері Отбасылық құқық туралы заң де-факто қатынастардағы әрбір серіктің мүліктік құқықтарын да таниды.

Некеге тұру жасы

II бөлімде (No 10 21) некеге тұру жасы және кәмелетке толмағандардың некеге тұруы қарастырылады. 1961 жылғы бастапқы заңда әйелдер үшін некеге тұру жасы 16 жасқа, ал ерлер үшін 18 жасқа белгіленген. Дегенмен, 1961 жылғы бастапқы заңның 12-бабына сәйкес, 14 немесе 15 жастағы қыз немесе 16 немесе 17 жастағы ұл некеге тұруға соттан рұқсат сұрауға құқылы болған. 1991 жылы «Жыныстық дискриминацияға қарсы түзету» заңы арқылы әйелдердің некеге тұру жасы 18 жасқа теңестірілді. 16 немесе 17 жастағы адамның 18 жастан асқан адаммен некеге тұруы «ерекше және сирек жағдайларда» ғана рұқсат етіледі, бұл үшін кіші жастағы адамның ата-анасының келісімі және соттың рұқсаты қажет. 1991 жылғы өзгерістерге дейін «ерекше және сирек жағдайлар» ережесі 14 немесе 15 жастағы қызға (18 жастан жоғары еркекке үйленгісі келген жағдайда) немесе 16 немесе 17 жастағы ұлға (16 жастан жоғары әйелге үйленгісі келген жағдайда) қатысты. Ұзақ жылдар бойы соттар ерте некеге рұқсат беру туралы шешім қабылдағанда, кәмелетке толмаған баланың жүктілігін маңызды фактор деп қарастырудан бас тартты.

Ақталмаған некелер

"Құқықсыз неке" деп аталатын ІІІ бөлім некенің құқықсыз деп танылуына себеп болатын жағдайларды белгілейді. Бұрынғы некелердің заңдылығын сақтау мақсатында, бұл бөлім Заңға енгізілген түзетулердің мерзіміне сәйкес кезеңдерге бөлінген. Егер:
бір тараптың бұрыннан некеде болуы (бигамия, полигамия); тараптардың арасындағы қатынас заңмен тыйым салынған: тікелей туыстар немесе ағайын-інілер, соның ішінде заңды түрде асырап алу арқылы; некеге рұқсат етілген адам (IV бөлімнің 2-тарауында көрсетілгендей) болмаған жағдайда неке тойы өткізілмесе; тараптардың бірінің келісімі болмаса, мысалы, қысым көрсету, алдау, жеке басын жаңылыстыру, рәсімнің мәнін түсінбеу, ақыл-естің жетілмеуі немесе II бөлімде белгіленген некеге тұруға жарамды жасқа толмаған жағдайда, онда неке құқықсыз деп есептеледі.

Неке қию рәсімдері

IV бөлім, "Австралияда неке қию рәсімдері" деп аталады, онда кімге неке қию рәсімін өткізуге рұқсат етілгені және осы рәсімді қалай жүргізу керектігі туралы мәліметтер келтіріледі. Сондай-ақ, бөлімде шетелдік дипломаттар мен консулдық қызметкерлер арқылы неке қию туралы да ақпарат бар.

Рұқсат етілген тойлаушылар

1-бөлімде уәкілеттік алған рәсімдеушілер қарастырылады. Қазіргі заң бойынша үш түрлі рәсімдеушіге рұқсат беріледі: дін қызметкерлері, мемлекеттік және облыстық лауазым иелері, сондай-ақ азаматтық неке рәсімдеушілері.

Діни қызметшілер

А бөлімшесінде "танылған" дін қызметшілерінің (б.27) тізілімі жүргізіледі (б.26). Тіркеудің жалғыз талабы – бұл адамның өз дінімен ұсынылған дін қызметкері болуы, Австралияда тұруы және кем дегенде 21 жаста болуы (s29). Егер тіркеуші осы діннің жеткілікті саны бар деп шешсе немесе дін қызметкері "сенімді және лайықты адам болмаса" немесе дін қызметшісінің міндеттерін атқаруға жеткілікті уақыт бөлмесе, онда дін қызметкері тіркелмейді (s30). Діни қызметкерлер кез келген некеге отыруға міндетті емес. Неке туралы заңның IV бөлімі діни қызметкер болып табылатын, неке қиюға уәкілдік алған адамға кез келген некеге отыруды жүктемейді (s47).

Тіркеу кеңсесінде неке қию

Б бөлімшесі (б.39) "мемлекеттік және аумақтық лауазым иелерінің" өкілеттіктерін сақтайды, соның ішінде штат заңнамасына сәйкес некелерді тіркеуге уәкілді тұлғаларға некелерді жасауға (яғни, мемлекеттік тіркеу арқылы жасалған некелерді) рұқсат береді.

Азаматтық рәсімдер

С бөлімшесі «неке қиюшылар» мәселесімен, яғни азаматтық рәсімдерді өткізуге уәкілеттік берумен айналысады. 39B-бап тіркелімді жүргізуге мүмкіндік береді, ал 39D және 39E-баптар процедуралық сипатта болып, неке қиюшылардың санын бақылауға арналған процестерді құруға бағытталған. Бұл бөлім 2002 жылғы «Неке туралы» заңға түзетулер енгізу арқылы қабылданды, бұл түзетулер азаматтық рәсімдеушілер бағдарламасы бойынша бас прокурордың жүргізген тергеуінен кейін жасалды. Осы түзетулерге дейін рәсімдеушілерді уәкілет етудің барлық ережелері 39-бапта қамтылған еді, ол 39(2)-бапта азаматтық неке рәсімдеуші ретінде басқа «іскер және лайықты» тұлғаларды, танылған дінге жатпайтын діни рәсімдеушілерді және ерекше қауымдық қажеттіліктері бар рәсімдеушілерді мойындауға рұқсат берді. Осылайша, 1961 жылғы бастапқы заң азаматтық рәсімдерге рұқсат берді және алғашқы азаматтық рәсімдеушілер 1973 жылы уәкілеттік алды. 2002 жылғы түзетулер күшке енген кезде, некелердің 50%-дан астамын азаматтық рәсімдеушілер өткізді. Сондықтан бұл өзгерістер азаматтық рәсімдеушілерге заңдық мәртебе берді және олардың сапасын және санын бақылау үшін «іскер және лайықты» болудан асып түсетін ережелерді белгіледі. 39C-бап азаматтық рәсімдеуші ретінде тіркелу үшін, кемінде 18 жасқа толу және «іскер және лайықты» болудан басқа, бірқатар талаптарды тізімдейді. Тіркелімде мыналар ескеріледі: заң туралы білім; жұбайларға қарым-қатынас кеңесі туралы кеңес беруге дайындық; қоғамдағы бедел; қылмыстық істер бойынша мәліметтер, мүдделердің қақтығысы немесе бизнестің пайдасы; және «басқа да мәселелер». 39G-бап азаматтық рәсімдеушілерге «міндеттер» жүктейді. Оларға кәсіби даму және әдеп кодексін сақтау кіреді. 39H, I және J-баптар рәсімдеушілерді тексеру және тәртіптік жүйені құруды қарастырады. Маңыздысы, С бөлімшесі тек неке қиюшылармен (азаматтық немесе танылған дінге жатпайтын) айналысады, ал дін қызметкерлерімен емес, олар А бөлімшесімен реттеледі. Осының салдарынан, дін қызметкерлері міндетті түрде бірдей міндеттерге немесе әдеп кодексіне бағынбайды.

Шетелдік некелерді тану

VA бөлімі шетелдік некелерді тану мәселелерімен айналысады. Бұл бөлім заңның некелердің заңдылығын сақтауға ұмтылу тенденциясын көрсетеді. Егер неке жасалған елде заңды болса және Австралия заңнамасы бойынша да заңды болар болса, онда ол танылады. Шетелдік неке куәлігі некеге тұрғанын дәлелдейді және мұндай некелерді Австралияда тіркеу қажет емес. Австралия заңына сәйкес неке заңды болуы тиіс болғандықтан, мысалы, егер адам бұрын некеде болған болса (немесе шетелдегі ажырасу Австралияда мойындалмаса), адам 18 жасқа толмаған болса (кейбір ерекшеліктерден басқа), адамдар тікелей туыс немесе бауырлас болса, немесе қысым көрсетілген немесе алаяқтық орын алған жағдайда, шетелдік неке танылмайды.

Басқа бөлімдер

Шетелдік дипломатиялық немесе консулдық қызметкерлердің неке қиюы (IV бөлімнің 3-бөлігі): қазіргі уақытта Австралия заңдары бойынша шетелде неке қию рәсімін өткізуге тағайындалған австралиялық дипломатиялық немесе консулдық қызметкерлер жоқ. Қорғаныс күштерінің мүшелерінің шетелдегі некелері: Заңның V бөлімі қорғаныс күштерінің мүшелерінің шетелдегі некелерімен айналысады. Балаларды заңдастыру (VI бөлім): Заң ата-анасы некеге тұрған балаларды заңдастырады, соның ішінде кейбір жағдайларда шетелдік некелерден туған балаларды және белгілі бір жағдайларда жарамсыз некелерден туған балаларды да қамтиды. Құқық бұзушылықтар (VII бөлім): Бигамия, некеге тұруға жасы жетпеген адаммен неке қию (балалар некесі) және (неке қию рәсімдерін өткізушілер үшін) заңдық кедергі бар деп санайтын жағдайда неке қию сияқты түрлі құқық бұзушылықтарды қамтиды. IX бөлімдегі әртүрлі ережелер: аудармашылардың рөлі, неке қию рәсімдерін өткізушілердің тізімін жариялау және басқа да мәселелерді қамтиды. 111А бап некеге тұруға берілген уәде (құдалық) орындалмаған жағдайда, келісімшартты бұзу салдарынан келтірілген залапты өндіру құқығын жойды.

Некеге тәрбие

ІА бөлімі үкіметке некеге кеңес беруге бекітілген ұйымдарға гранттар беруге уәкілдік береді.

Түзетулер

Австралияда неке заңнамасына екі маңызды түзету енгізілді, екеуі де бір жынысты некеге қатысты.

Мұра

2013 жылдың қазан айында Австралия астаналық ауданында (АКТ) бір жынысты некелер заңдастырылды. Бірақ, Жоғарғы сот Неке заңына қайшы келгендіктен АКТ заңын күштен шығарды. Бұл Неке заңындағы "неке" терминінің анықтамасымен байланысты болды, ол сол кезде тек бір ер және бір әйел арасындағы некеге ғана қатысты, басқа барлық неке түрлерін жоққа шығарды.