Кіріспе

Вэй өзенінің шайқасы б.з.д. 204 жылдың қараша айында Хань мен Ци және Батыс Чудың біріккен әскерлері арасында өтті. Атақты генерал Хан Син Хань әскерін басқарды, ал Чу әскерін Лонг Джу (龍且) және Ци әскерін Тянь Гуан патша (田廣) басқарды. Шайқас Хань Синнің Ци патшалығын бағындыруымен аяқталды.

Өмірбаян

Б.з.д. 204 жылы Хан Синь Чжао мемлекетін толық басып алды. Лю Банг Хан Синнің көптеген әскерлері мен офицерлерін Орталық жазыққа қайтаруға бұйрық берді, олар тікелей Лю Бангтың басқаруына өтуі керек еді, сондай-ақ Хан Синге Чжао халқынан Цы мемлекетіне шабуыл жасау үшін жаңа әскер жинауды тапсырды. Цы – Лю Банға бағынбаған солтүстік мемлекеттердің соңғысы еді. 205 жылы оның батыл генералы Тянь Хенг, Тянь әулетінен шыққан, бұрын Сиан Юді келіссөздер арқылы келісімге келтірген, бекіністер мен династияға адал халықты пайдаланып Чу әскерлерін әлсіреткен болатын. Цы Хан үшін өте маңызды болды. Ол солтүстік мемлекеттердің ең бай және ең халқы көп мемлекеті ғана емес, сонымен қатар Сиан Ю оны өз әскерлерін азықтандыру үшін жиі пайдаланды. Цы Чу мемлекетінің солтүстігінде орналасқандықтан, Хан Синьге Орталық жазықтың шығысындағы Чу жерлеріне шабуыл жасауға мүмкіндік беретін еді, онда Лю Банг пен Сиан Ю қақтығыста болды. Бұдан бөлек, Цыны басып алу арқылы Хан Синь солтүстік стратегиясын аяқтайтын еді. Бұл стратегияның мақсаты Лю Бан үшін Солтүстік Қытайдың еңбек ресурстарын, азық-түлігін және байлығын қамтамасыз ету болды, ал Сиан Юдің назарын Қытайдың Орталық жазығында ұстап тұру қажет еді. Бұл Лю Бангтың Синьян мен Чэнгаода орналасуымен мүмкін болды, себебі Лю Банг пен Сиан Ю, бұрынғы серттес бауырлардың арасындағы араздық саяси да, жеке де сипатта болды.

Хан шапқыншылығы

Хан Син өзінің жаңа әскерін бірнеше айдың ішінде жинап, дайындады, бірақ Лю Бан сонымен қатар белгілі дипломат Ли Идзиді (酈食其) Ци патшасы Тянь Гуанды Хан фракциясына адал болуға көндіру үшін жіберді. Лю Бан Хан Синге хабарламай-ақ, бірақ Хан Син Ли Иджидің Тянь Гуанға барып, патшаны Лю Бан жағына көндіргенін құпия жолдармен білді. Хан Синнің кеңесшісі Куай Тонг оны Цыны басып алуға көндірді, себебі ол Лю Баннан бұйрық алған еді, және Куай Ли Иджидің Хан Синнің жеңісін сөздерімен ұрлағаны әділетсіздік деп есептеді. Қазан айында Хан Син Ци мемлекетіне өтіп, Ликсия шайқасында Ци әскерін күтпеген жерден жеңді. Тянь Гуан Ли Иджидің оны алдап, тірідей қайнатып өлтіргенін түсінді. Сосын Хан Син тікелей Цидің астанасы Линцзиге беттеп, қаланы басып алды. Қашып жүрген Тянь Гуан Сиан Юдан көмек сұрады. Сиан Ю жағдайдың қиындығын сезініп, Хан Синге қарсы бұрынғыдан да жылдам әрекет етті. Бұрын Сиан Ю Хан Синнің Чжао мемлекетін басып алуына қарсы әскер жіберген болатын, бірақ бұл жолы ол дереу өзінің ең батыл генералы Лонг Джуды зор әскермен бірге Цидің патша әскерімен біріктірді.

Шайқас

Қарашада Чу Ци коалициясы Вэй өзенінің оңтүстік жағалауында, солтүстіктегі Хан Синь әскеріне қарсы орналасты. Өзеннің жоғарғы ағысында Хан Синь су деңгейін төмендету үшін құм қаптарынан уақытша бөгет салды. Лонг Джуға Хан Синь шайқаста қауіпті болғандықтан және Ци халқы Хан әскеріне жауастықпен қарағандықтан, тоқырату соғысын жүргізуге кеңес берілді. Чу офицерінің ұсынысы бойынша, Ци халқының арасында Хан Синьге қарсы көтеріліс тудыру үшін Ци патшасы Тянь Гуанның тірі қалғаны туралы мәлімдеу қажет еді. Ол сондай-ақ, Хан әскері үйден алыс болғандықтан, өзін-өзі азықтандыруда қиындыққа тап болуы мүмкін екенін атап өтті. Ци әскерінің үйлері жақын болғандықтан, олардың шегінуге бейімділігі де мүмкін екенін айтты. Бірақ Лонг Джу шешуші шайқасқа түсуге бейілді болды. Бір күні таңертең Хан Синь су деңгейі төмендетілген өзеннен өтіп, Лонг Джу әскеріне шабуыл жасады. Содан кейін ол жалған үдеріс жасап, Лонг Джу әскерін өзеннен өтуге итермеледі. Лонг Джу алғы шепке жетекшілік етіп, қууға шықты, бірақ оның әскерінің бір бөлігі ғана өзеннен өткен кезде Хан Синь әскері бөгетті бұзды. Осылайша Лонг Джу мен оның алғы шебі оқшауланды, ал Лонг шайқаста қаза тапты. Чудың тағы бір генералы Чжоу Лан тұтқындалды, ал бассыз Чу әскері көп ұзамай үрейге түсіп, ыдырады. Одақтастарын жоғалтқан Ци әскері қашып, кішігірім топтарға бөлінді.

Салдары

Хан Син армиясын бөліп, Циді басып алуды аяқтады, 203 жылға дейін жорық жүргізді. Хан Син патша Тиан Гуанды қуды да, оны Чэньянда тұтқынға алды, бірақ Тиан Хенг өзін жаңа патша деп жариялады. Дегенмен, Цидің премьер-министрі Тиан Гуанды тұтқындағаннан кейін, Хан Син Тиан Хенгтің жаңа қарсы шабуылын жеңді. Тиан Хенг кейін Лианға қашып, Хан соғысының қолбасшысы Пен Юэдің ізбасары болды. Хан Син Инь және По қалаларын жаулап алып, Цяншенге жақын жерде Ци әскерінің бас қолбасшысы Тиан Сиді жеңіп, өлтірді. Осы уақытта Хан Синнің генералы Цао Шэнь Шандун түбегінде Тиан Цзиге шабуыл жасап, өлтірді. Тиан әулетінің Циді қайтадан басқаруға талпынысын тоқтату үшін Хан Син Лю Бангтен Цидің уақытша патшасы етіп тағайындауын өтінді, бұл кеңесті Куай Тонг берген еді. Лю Банг Хан Синнің патшалық атақ сұрауына ашуланды, өйткені ол өзі Орталық жазықта Сян Юмен күресіп жатқанда, Хан Син патшалыққа таласып отырды. Бірақ Чжан Лян мен Чэнь Пиннің кеңесімен, 203 жылдың ақпанында Лю Банг Хан Синге патшаның толық атағын берді, ол Циді басып алуды аяқтап жатқанда. Циді Хан мемлекетінің басып алуынан кейін Сян Юдың жағдайы нашарлай түсті. 205 жылдан бері ол Лю Бангпен Орталық жазықта тоздыратын соғыс жүргізіп, Солтүстік Қытайды Хан Синнен тартып алудың барлық мүмкіндіктерін жоғалтқан еді. Ол Хан Синге елші жіберіп, бейтарап болуын және Қытайды Лю Банг, Сян Ю және Хан Син арасында бөлісуді ұсынды. Куай Тонг Хан Синге бұл ұсынысты қабылдауға кеңес берді, ол Лю Банг Хан Синді тым қауіпті деп жазалайтынын дұрыс болжады. Алайда Хан Син Лю Бангтен алған қолбасшылық мүмкіндіктері үшін риза болды және бұрын Сян Юге күзетші болып қызмет еткен кезде Сян Ю оның ұсыныстарын тыңдамағанын еске алды. Осы себептерге байланысты ол Лю Бангке адал болды және жақын арада Сян Юға қарсы соңғы науқанды ұйымдастырды, ол Гайсия шайқасында жеңіспен аяқталды.