272 ж. Рим мен Пальмира арасындағы шайқас: Император Аврелиан мен Пальмира патшайымы Зенобияның күресі. Шығыс провинциялардың тарихы, Рим империясының дағдарысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пальмирин мен Рим күштерінің арасындағы шайқас (272)
Battle between Palmyrene and Roman forces (272)
Имме шайқасы 272 жылы император Аврелианның Рим армиясы мен Пальмирин империясының әскерлері арасында өтті. Пальмирин империясының басшысы, император Зенобия, шығыс провинциялардағы Рим үстемдігін өз қолға алған болатын.
The Battle of Immae was fought in 272 between the Roman army of Emperor Aurelian, and the armies of the Palmyrene Empire, whose leader, Empress Zenobia, had usurped Roman control over the eastern provinces.
Соғыстың тұсы мен алғысы
Үшінші ғасырдағы дағдарыс кезінде Рим шығыс провинцияларын Сасанидтердің шапқыншылығынан қорғау мүмкіндігін жоғалтты. Пальмиралық әмір Септимий Оденатус Сасанидтердің шабуылын тиімді қайтаруға қабілетті әскер құрды. Ол осы істе үлкен табысқа жеткендіктен, Галлиен оны патшалыққа бекітіп, шығыс империясының қорғаушысы етіп тағайындады. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі, патшайым Зенобия (ұлы арқылы) Пальмираның қорғауында болған Шығыс Рим империясының провинцияларын тікелей басқаруға кірісті. Ол сарабдал дипломатия арқылы өзінің билігін Мысырға дейін кеңейтіп, Кіші Азияның көп бөлігін Пальмираны астанасы деп мойындауға көндірді, осылайша Пальмира империясын құрды. Ол Римпен әріқарай серіктестік қарым-қатынасын сақтау үшін, барлық ресми құжаттарда, хат-хабарларда және монеталарда ұлын Аврелианға бағынышты екенін көрсетті. Бірақ Аврелиан үшін императордың жеке провинциясы саналатын Мысырға оның кіруі – соғыс жариялаумен тең болды. Осыған қарамастан, герман тайпаларының үздіксіз шабуылдарына байланысты ол Зенобияның әрекеттеріне дереу қарсы тұра алмады. Аламандардан ойдағыдай жеңіске жеткеннен, аймақты қала қабырғаларымен нығайтқаннан және Дакияны тастап кеткеннен кейін, Римді шығысқа жорық бастауға жеткілікті қауіпсіз деп санады.
During the Crisis of the Third Century, Rome had lost its ability to defend its eastern provinces from Sassanid invasion. Septimius Odaenathus, a chieftain out of Palmyra, improvised an army that proved highly successful in repelling the Sassanid onslaught. He was so successful that Gallienus made him a king and protector of the eastern empire. After his death his wife Queen Zenobia assumed direct control (through her son) of the eastern Roman Empire provinces that were under Palmyrian protection. Through shrewd diplomacy she managed to expand her holdings into Egypt and convinced much of Asia Minor to call Palmyra its capital, effectively carving out a Palmyrene Empire. Publicly she maintained the facade of a partnership with Rome by at all times placing her son in the subordinate position to Aurelian in all official documents, letterhead, and coins that were minted. In Aurelian's eyes her entrance into Egypt, still considered a strictly personal province of the Emperor, was nothing short of a declaration of war. Despite this Aurelian had been unable to challenge her actions directly due to the constant invasion by Germanic tribes. Finally after devastating victories over the Alamanni, fortifying the region with city walls, and abandoning Dacia he felt Rome was safe enough to begin a campaign into the east.
Римдік препараттар
Аурелиан әскерінің Мысырға тиімді шабуыл жасау үшін тым ауыр екенін түсінген соң, сол жерде орналасқан Пальмирин гарнизонын күшпен шығару үшін бір генералын флотымен жіберді. Ал император Аурелиан әскерін толық күшіне келтіргеннен кейін Антиохия қаласына қарай жорыққа шықты.
Realising his army was far too cumbersome to invade Egypt effectively, Aurelian sent one of his generals with a fleet to attempt to drive out the Palmyrene garrison stationed there. Meanwhile, once Emperor Aurelian restored his army to its full strength he began to march towards the city of Antioch.
Пальмирен препараттары
Ойынның аяқталғанын түсінген император Зенобия барлық сылтауларын тастап, ұлын август деп жариялады және өзінің қабілетті генералы Забдастың басшылығымен Аурелианмен шайқасу үшін әскерді жұмылдырды.
Realising that the charade was over, Empress Zenobia dropped all pretenses and had her son declared augustus and mobilised an army to meet Aurelian in the field under the command of her capable general Zabdas.
Шайқас
Екі әскер де Антиохияның жанында Иммеде (Реянлиге жақын, Түркия) дәстүрлі шайқас құрылымында – ортада жаяу әскер, ал қанаттарда атты әскермен майданға шықты. Забдастың екі үлкен артықшылығы болды: біріншісі – оның катафракттарының басымдығы, екіншісі – римдіктердің бейімделе алмаған қатты ыстығы. Аурелиан да жағдайды жақсы түсінді және Клавдий Готиктің готтарға қарсы қолданған тактикасын пайдалануды жоспарлады, осы екі кемшілікті шешуші артықшылыққа айналдыру үшін. Бірнеше шайқастан кейін Забдас бастаманы қолға алғысы келді және атты әскерге шабуыл жасауға шақырды, бұл Аурелианды өз атты әскерімен қарсы шабуыл жасауға мәжбүр етті. Екі күш ұрысқа кіріспес бұрын, римнің жеңіл атты әскері күтпеген жерден қатардан шығып, жеңіліп, майданнан қашып кетті. Забдас жеңіс иісін сезіп, қанды соғысқа сенімді болды және өзінің ауыр катафракттарына қууға бұйрық берді. Біраз уақыттан соң, ұзақ қуу мен ыстық күн қатты қаруланған палмириндік аттылар мен жауынгерлерді шаршата бастады, бірақ олардың атты әскерінің басымдығына деген сенімдері оларды жол жалғастыруға итермеледі. Алдын ала белгіленген жерде римдіктер айналып, шаршаған және таңқалған атты әскерге кенеттен шабуыл жасады. Тұзақ қорқынышты болды, және пальмирин атты әскерінің өте азы ғана аман-есен қайта оралды. Зәбдас өзінің атты әскерінің жойылғанын естіп, күні құрып қалғанын түсінді. Оның жаяу әскері шайқасқа шыңдалған легионерлерге қарсы тұра алмады және дереу Антиохияға толық шегінуге бұйрық берді. Антиохияның құлауы сөзсіз екенін түсінген император Зенобия мен Забдас күштерін қайта толықтырып, қараңғы түнгі уақытта Антиохиядан Емесаға көшірді.
Both armies took the field "near" Antioch at Immae (close by Reyhanli, Turkey) in traditional battle formations with infantry in the center and cavalry on the flanks. Zabdas had two big advantages at his disposal: first was the superiority of his cataphracts, and the second was the extreme heat the Romans were not adapted to. Aurelian understood the situation as well, and planned to use a tactic implemented by Claudius Gothicus against the Goths, turning both disadvantages into decisive advantages. After some skirmishes Zabdas wanted to seize the initiative and called for a cavalry charge which forced Aurelian to counter with his own cavalry charge. When the two forces were close to engaging the Roman light cavalry suddenly broke ranks, routed, and left the battlefield. Zabdas, smelling blood and certain victory, ordered his much heavier cataphracts to give chase. After a while the lengthy chase and hot sun started to wear more on the heavily armored Palmyrene horses and men but their seemingly unshakable confidence in the superiority of their cavalry spurred them to ride on. At a predetermined point the Romans wheeled around and suddenly attacked the exhausted and surprised cavalry. The trap was devastating, and very few of the Palmyrene cavalry made it back alive. After hearing of the destruction of his cavalry Zabdas realized the day was lost. His infantry was no match for the battle hardened legionaries and immediately ordered a full retreat to Antioch. Understanding the inevitability of Antioch's fall, Empress Zenobia and Zabdas resupplied their forces and moved them under the cover of darkness out of Antioch to Emesa.
Соңы
Таңертең Антақияның жоғары лауазымды шенеуніктері өздерін тастап кеткенін анықтады және Аурелианның қатыгез жазалау репутациясы оларды парализге түсіретін қорқынышпен толықтыра бастады. Басқа амалдары қалмағандықтан, олар Аурелианға қақпаларын ашып, ең жаманға дайындық жасады. Күтпеген қадам ретінде Аурелиан жоғары басшылықты өлтірмеді, тіпті әскерлеріне қаланы тонауға рұқсат бермеді, керісінше, жалпы кешірім жариялады. Осы мейірімділік актісі шығысқа күшті әсер етті, қаладан қалаға, жазадан қорқымай, Рим империясының құрамына бітіспей қайта қосылды.
In the morning the senior officials of Antioch found they had been abandoned and Aurelian's reputation for savage retribution began to fill them with paralysing fear. Having no choice they opened their gates to Aurelian and prepared for the worst. In a surprise move Aurelian did not kill the senior leadership or even allow his troops to sack the city but instead granted a general amnesty. This show of mercy had a rippling effect throughout the east as city after city, no longer fearing retribution, accepted their peaceful reincorporation into the fold of the Roman Empire.