Кіріспе

Африкадағы мангуст түрлері. Таспалы мангуст (Mungos mungo) – Сахель аймағынан Оңтүстік Африкаға дейін таралған мангуст түрі. Ол саванналарда, ашық ормандарда және шабындықтарда өмір сүреді, негізінен қоңыздар мен мыңаяқтылармен қоректенеді. Мангустар баспана ретінде әр түрлі қуыстарды пайдаланады, оның ішінде термит үйінділерін де. Көптеген мангуст түрлері жеке өмір сүрсе, таспалы мангустар күрделі әлеуметтік құрылыммен топтасып өміріне бейімделген.

Сипаттамалары

Бұл жолақты мангуст – мықты денелі, үлкен басы, кішкентай құлақтары, қысқа, бұлшық еттері дамыған аяқтары және денесінің ұзындығына шамалас ұзын құйрығы бар жануар. Суы мол аймақтардағы жануарлар құрғақ аймақтардағыларға қарағанда ірілеу және қараңғырақ түсті болады. Денесінің қуыс бөлігі кеуде бөлігінен биік және дөңгелек. Жүні қалың, сұрғылт қоңыр және қара түсті, сонымен қатар арқасында қара қоңырдан қараға дейінгі бірнеше көлденең жолақтары бар. Аяқтары мен мұрыны қараңғырақ, ал бауыры денесінің қалған бөлігінен ақшыл. Жолақты мангусттардың ұзын, күшті тырнақтары топырақты қазуға мүмкіндік береді. Мұрынының түсі сұрғылт қоңырдан қызғылт-сарыға дейін өзгеріп тұрады. Ересегінің ұзындығы 30-45 см, салмағы 1,5-2,25 кг. Құйрығының ұзындығы 15-30 см.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Жапсырмалы мангуст Шығыс, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік Орталық Африканың көп бөлігінде таралған. Батыс Африканың солтүстік саванналарында да осы түрдің популяциялары кездеседі. Жапсырмалы мангуст саванналарда, ашық ормандарда және далаларда, әсіресе су көздеріне жақын жерлерде, сондай-ақ құрғақ, тікенді бұталы жерлерде, бірақ шөлдерде емес тіршілік етеді. Бұл түр баспана ретінде әртүрлі қуыстарды пайдаланады, ең көп кездесетіні – термит үйінділері. Керісінше, қалың мангуст қуысынан айырмасы, жапсырмалы мангуст қуысы өсімдік жамылғысына онша тәуелді емес және көбірек кіреберістерге ие. Оңтүстік Квазулу-Наталда мангусттардың саны 2,4 км² аумақта бірдей тығыздықпен кездеседі. Ал Елизавета патшасы ұлттық паркінде мангусттардың тығыздығы 18/км²-ден асып түседі.

Мінез-құлық және экология

Жапсырмалы мангустар 7–40 жеке басқа ие аралас жынысты топтарда өмір сүреді, орташа есеппен шамамен 20 жеке басқа дейін. Топтар түндері жер астындағы қоршауларда, көбінесе тастап кетілген термит үйінділерінде бірге ұйықтайды және жиі (әр 2–3 күнде) қоршауларын ауыстырады. Пана болмағанда және Африка жабайы иті сияқты жыртқыштардың күшті қысымына ұшырағанда, топ тығыз орналасып, баспен сыртқа және жоғары қарап бір-біріне жатады. Мангусттар тобында әдетте қатаң иерархия болмайды және агрессия төмен деңгейде болады. Кейде мангустар тамақ үшін таласады. Дегенмен, көбінесе тамақты бірінші талап еткен жеңіске жетеді. Агрессия мен иерархиялық мінез-құлықтың көп бөлігі аналықтар эструс кезеңінде болғанда еркектер арасында байқалады. Әйелдер әдетте агрессивті емес, бірақ жасына байланысты иерархияда өмір сүреді. Ересек әйелдерде эструс кезеңі ертерек басталады және олар көбірек бала туады. Топтар арасындағы қарым-қатынас өте агрессивті, және топтар арасындағы кездесулерде мангустар кейде өлтіріледі немесе жарақаттанады. Бірақ, ұрыс кезінде аналықтар қарсы топтың еркектерімен жұптасуы мүмкін. Мангустар өз аумақтарын иіс іздерімен белгілейді, бұл сонымен қатар топтың ішіндегілер арасындағы байланыс құралы болып табылады. Жапсырмалы мангустар қоғамында жұптасуға бақталатын және аумаққа бақталатындар арасында айқын шекара бар. Топтың ішіндегі жеке бас жұптасу үшін бәсекелеседі, ал көрші топтардан келгендер азық-түлік пен ресурстар үшін бәсекелеседі. Бірақ олар көбінесе құмырсқаларды, жәндіктерді, термиттерді, шоқжәндіктерді, көбелектерді, құлаққаптарды және ұлуларды да жейді. Мангустардың басқа да азықтарына тышқандар, егеуқұйрықтар, бақалар, кесірткелер, кішкентай жыландар, жер құстары және құстар мен бауырымен жорғалаушылардың жұмыртқалары кіреді.

Көбею

Басқа әлеуметтік мангуст түрлерінен айырмашылығы, жолақты мангуст тобындағы барлық әйелдер көбейе алады немесе бірнеше күн ішінде туа алады. Ұрпақтардың саны екіден алтыға дейін, ал орташасы төртке жуық. Өмірінің алғашқы төрт аптасында балапантар ояда болады, онда олар бір көмекшімен немесе жетекшімен ерекше байланыс орнатады, олардың балапанмен генетикалық байланысы белгісіз. Бұл көмекшілер әдетте жас, көбеймейтін еркектер немесе ағымдағы ұрпаққа үлес қосқан көбейетін әйелдер болады; олар балапан арасында тамақ бөлісудегі бәсекелестікті азайтуға көмектеседі. Осы уақыт ішінде оларды осы көмекшілер күзетіп, топтың қалған мүшелері азық іздеуге шығады. Төрт аптадан кейін балапантар өздері азық іздей бастайды. Әр балапанға тамақ табуға көмектесетін және қауіптен қорғайтын бір ересек "жетекші" қарауылдық етеді.

Бір туыстылық

Аз ғана зерттеулер сүтқоректілерде тұрақты туысқа бармаушылыққа дәлелдер тапқан, бірақ жолақты мангустар – ерекше жағдай. Сәтті көбейген жұптардың туыстық байланысы, кездейсоқ жұптасуда күтілгеннен төмен екені анықталды. Жолақты мангустарда инбридингтік депрессия байқалады, бұл ұрпақтың дене массасының инбридинг коэффициентінің артуымен бірге төмендеуімен көрінеді.

Түрлер арасындағы қарым-қатынастар

Жолақты маңгустар Кения мен Угандада қабанның денесінен кенелерді, шыбындарды және басқа да паразиттерді алып тастағаны байқалды.