Сомали саяхаты және әскери қайраткері Мохамед Али Саматар

Кіріспе

Сомали саясаткері, Сомалидің 5-ші президенті Мохаммад Али Саматар. (араб: محمد علي سمتر, сомали: Maxamed Cali Samantar, Осман жазуы: 𐒑𐒙𐒔𐒖𐒑𐒑𐒖𐒑𐒗𐒆 𐒖𐒐𐒘 𐒈𐒖𐒑𐒖𐒂𐒖; 1 қаңтар 1931 – 19 тамыз 2016) – сомалилік әскери шенеунік, саясаткер, Сомали Ұлттық Армиясының бұрынғы Бас қолбасшысы, бұрынғы Қорғаныс министрі, бұрынғы вице-президент, Сомали Революциялық Социалистік партиясының бұрынғы Бас хатшысының орынбасары және бұрынғы премьер-министр. Ол 1964 жылғы Эфиопия-Сомали шекара соғысында, Огаден соғысында және 1982 жылғы Эфиопия-Сомали шекара соғысындағы шебер әскери тактикасымен белгілі болды.

Алғашқы жылдар

Самат 1931 жылы Сомалидің Кисмайо қаласында дүниеге келген. Жоғары білімін алу үшін Самат бұрынғы Кеңес Одағындағы Фрунзе әскери академиясында (Военная академия им. М. В. Фрунзе) оқыды, бұл Варшава шартының әскерлері мен олардың одақтастары арасынан ең білікті офицерлерге арналған элиталық оқу орны болған.

Адамгершілікке қарсы қылмыстар үшін сот

2009 жылы Америка Құрама Штаттарында сомалиліктердің шағын тобы Саматардан қаржылық зиянды өтеуді талап етіп азаматтық сотқа шағым түсірді, олардың кейбіреулері АҚШ азаматтары еді. Саматар 1991 жылы азаматтық соғыс басталып, Барре режимі құлағаннан кейін, бұрынғы үкімет мүшесі ретінде қудалаудан қашу үшін АҚШ-қа қашып кеткен. Шағымданушылар халықаралық құқықты бұза отырып, Саматардың басшылығындағы әскерилер мен басқа да мемлекеттік қызметкерлер тарапынан физикалық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын, бұл олардың Исаак кланына жататындығына байланысты болғанын мәлімдеді. Алайда, талапкерлер Саматардың өзі қатыгездікке тікелей қатысқандығын немесе оның тікелей араласуын айтқан жоқ. Саматар "Шетелдік мемлекеттердің иммунитеті туралы" заң бойынша жауапкершіліктен босатылатынын мәлімдеді. 2010 жылдың 1 маусымында *Samantar v. Yousuf* ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты бірауыздан Саматардың аргументі "әдепкі бойынша мүмкін" болғанымен, FSIA лауазымды тұлғаның иммунитет талап ету мәселесін қамтымайды деп шешті. Осыған байланысты Саматарға қарсы сот процесі жалғастыруға рұқсат берілді. Алайда судьялар төменгі сатыдағы соттар мәселені қайта қарағанда Саматар жалпы құқықтық иммунитет талаптарымен жүгіне алатынын қосты. Саматар мемлекет басшысының иммунитеті және шетелдік лауазымды тұлғаның әрекеттерінен туындайтын иммунитет негізінде істің қаралуын тоқтатуды сұрады. 2011 жылы Вирджиния штатының Шығыс округінің АҚШ округтік соты бұл талаптарды қабылдамай, істі тоқтату туралы өтінішті қабылдамады. Сот шешімінде "халықаралық және ұлттық заң бойынша, басқа елдердің лауазымды тұлғалары, тіпті егер бұл әрекеттер айыпталушының ресми лауазымында жасалса да, *jus cogens* нормаларын бұзу үшін шетелдік иммунитетке құқығы жоқ" делінген. 2012 жылдың тамызында АҚШ федералды соты Саматардың талапкерлерге 21 миллион доллар төлеуі керек деп шешті, оның ішінде әрқайсысына 1 миллион доллар өтемақы және 2 миллион доллар залап ақысы төленуі тиіс болды. Алайда, Саматар банкроттық рәсімдер аяқталғанға дейін залап ақысын төлеуге міндетті емес еді. 2012 жылдың қарашасында АҚШ Төртінші апелляциялық соты бұл шешімді растады. 2013 жылдың наурыз айында Сомалидің жаңадан мойындалған Федералды үкіметінің премьер-министрі Абди Фарах Ширдон АҚШ Мемлекеттік департаментіне Саматарға қылмыстық қудалаудан иммунитет беруді сұрап хат жолдады. Саматарға бұрын иммунитет берілмеген, себебі сол кезде Сомалиде оның атынан талап етуге лайықты орталық билік болған жоқ. Саматардың адвокаты Джозеф Питер Дренаның сөзіне göre, бұл қадам Сомали үкіметі тарапынан келісімге қол жеткізуге жасалған әрекет болды. Ол сот процесінің тоқтатылуы мүмкін екенін, себебі АҚШ билігі Сомали әкімшілігінің өтінішін қабылдауы күтілуде екенін айтты. 2015 жылдың наурыз айында АҚШ Жоғарғы Соты Саматарға қарсы азаматтық іс қозғап, оның апелляциясын қабылдамады.

In 2009, a civil lawsuit seeking financial damages from Samatar was filed in the United States by a small group of Somalis, some of whom were naturalized American citizens. Samatar had fled to the U. S. following the outbreak of the civil war and the collapse of the Barre regime in 1991 in order to escape persecution as a member of the former government. The individuals alleged that they had suffered physical abuse in violation of international law at the hands of soldiers or other government officials under Samatar's command, which they further claimed was due to their belonging to the Isaaq clan. However, the plaintiffs did not claim that Samatar personally committed the atrocities or that he was directly involved. Samatar asserted that he was immune from responsibility under the Foreign Sovereign Immunities Act. On 1 June 2010, in Samantar v. Yousuf, the United States Supreme Court unanimously ruled that, although Samatar's argument was "literally possible," FSIA did not cover the issue of an official's claim to immunity. The lawsuit was consequently allowed to continue against Samatar. However, the justices added that Samatar might have recourse to common law claims of immunity when the matter was heard again by the lower courts. On remand, Samatar sought dismissal of the action based on head of state immunity and foreign official act immunity. In 2011, the U. S. District Court for the Eastern District of Virginia rejected these claims, denying the motion to dismiss. It ruled that "under international and domestic law, officials from other countries are not entitled to foreign official immunity for jus cogens violations, even if the acts were performed in the defendant's official capacity." In August 2012, a U. S. federal court ruled that Samatar should pay $21 million to the plaintiffs, with each to receive $1 million and $2 million in compensatory and punitive damages, respectively. However, Samatar was not required to pay the damages until bankruptcy proceedings concluded. The U. S. Court of Appeals for the Fourth Circuit later upheld this decision in November 2012. In March 2013, Abdi Farah Shirdon, Prime Minister in Somalia's newly recognized Federal Government, issued a letter to the U. S. Department of State requesting that Washington grant Samatar immunity from prosecution. Samatar was previously denied immunity mainly because there was at the time no strong central authority within Somalia to claim it on his behalf. According to Samatar's attorney, Joseph Peter Drenan, the gesture was an attempt on the Somali government's part to promote reconciliation. He added that the lawsuit was now likely to be dismissed, as the U. S. authorities were expected to honor the Somali administration's request. In March 2015, the US Supreme Court upheld the civil lawsuit against Samatar, dismissing his appeal.

Өлім

Самат 2016 жылғы 19 тамызда АҚШ-тың Вирджиния штатында қайтыс болды. Ол Сомалидің Могадишо қаласында жерленді.