Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цао Вэй император жесірі (159–230)
Cao Wei Empress Dowager (159 230)
Биан ханым (29 қаңтар 161 – 9 шілде 230), сондай-ақ Император жесірі Биан немесе Ұлы император жесірі Биан деп те белгілі, ресми түрде Усуань император атанды. Ол Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінің император жесірі, кейіннен Ұлы император жесірі болды. Ол Шығыс Хан әулетінің соңында билікке көтеріліп, Вэй мемлекетінің негізін қалаған Цао Цаоның әйелі еді. Ол Цао Цаоның мұрагері Цао Пиді дүниеге әкелді, ол 220 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Хан әулетіне нүкте қойып, Вэйді құрды.
Lady Bian (29 January 161 – 9 July 230), also known as Empress Dowager Bian or Grand Empress Dowager Bian, formally known as Empress Wuxuan, was an empress dowager and later grand empress dowager of the state of Cao Wei during the Three Kingdoms period of China. She was the wife of Cao Cao, a warlord who rose to power in the late Eastern Han dynasty and laid the foundation of Wei. She bore Cao Cao's successor, Cao Pi, who ended the Han dynasty and founded Wei in 220 after his father's death.
Отбасылық тарихы және Сао Саомен неке
Бьян ханым 161 жылы Баи ауылында (白亭) дүниеге келді, бірақ оның отбасы Ланья командалығында (琅琊郡; қазіргі Шаньдунның оңтүстік-шығысы) тіркелген еді. Отбасы кедей болғандықтан, ол жас кезінде геджи болды. 20 жасында Цао Цао оны әйелі ретінде алды. 189 жылы Цао Цао Луоян қаласынан Донг Чжуодан қашқанда, Юань Шу Цао Цаоның қайтыс болғаны туралы қауесет таратып, оның ізбасарларын одан бас тартуға итермеледі. Бірақ Бьян ханым оларға сенбеді және Цао Цаоның адал қалғанын көндірді. Цао Цао оралғанда, оның осы әрекетіне қатты риза болды. Ол одан төрт ұл туды: Цао Пи, Цао Чжан, Цао Чжи және Цао Сюн. Цао Цаоның үлкен ұлы Цао Аң қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Леди Дин (Цао Аңның анасы емес, бірақ оны өгей бала ретінде тәрбиелеген) оны тастап кетіп, ол көп рет кешірім сұрағанына қарамастан қайтып оралмады. Содан кейін Цао Цао Бьян ханымды өзінің басты әйелі етті. Дегенмен, Бьян ханым одан кейін де Леди Динге мейірімділікпен қарады. 219 жылы (Цао Цао 216 жылы Вэй патшасы аталғаннан кейін) Хан императоры Сян оны Вэй патшайымы етіп тағайындады. Ол имандылығымен, даналығымен және қарапайымдылығымен танымал болды. Әсіресе, 217 жылы оның ұлы Цао Пи мұрагер аталғанда, оның қызметшілері ұсынғандай, зәулім той жасаудан бас тартқаны үшін жоғары бағаланды.
Lady Bian was born in 161 in Bai Village (白亭), Qi Commandery (齊郡; in present day Shandong) although her family was registered in Langya Commandery (琅琊郡; in present day southeastern Shandong). Because her family was poor, she was a Gējì when she was young. When she was 20, Cao Cao took her as a concubine. In 189, when Cao Cao fled from Dong Zhuo at Luoyang, Yuan Shu spread rumours that Cao Cao had died. Lady Bian refused to believe them and persuaded Cao Cao's followers not to desert him. When Cao Cao returned, he was impressed at her conduct. She birthed him four sons – Cao Pi, Cao Zhang, Cao Zhi and Cao Xiong. After the death of Cao Cao's eldest son Cao Ang, Cao Cao's wife Lady Ding (who was not Cao Ang's biological mother but adopted him as her own) left him, never coming back even after he asked for forgiveness many times. He then made Lady Bian his principal wife. Lady Bian still treated Lady Ding kindly afterward, however. In 219 (after Cao Cao had been made the King of Wei in 216), Emperor Xian of Han made her the Queen of Wei. She was known for her piety, wisdom and humility. She was particularly praised for refusing to celebrate lavishly (as her attendants had suggested) when her son Cao Pi was made heir in 217.
Ежелгі патшайым ретінде
220 жылы Цао Цао қайтыс болғаннан кейін, Цао Пи Вэй патшасы атағын мұраға алды, ал сол жылдың өзінде император Сяньды тақтан түсіріп, Хан әулетіне нүкте қойды және Цао Вэй мемлекетін құрды. Биан патшайым император шешесі болды. Ол ұлының басқару ісіне немесе Цао Вэйдің қарсыластары – Шығыс У және Шу Ханға қарсы жорықтарына көп араласпады. Ол әсіресе, отбасына артық байлық пен лауазым беруден бас тартты, осылайша Цао Вэй тарихы үшін үлгі орнатты. 226 жылы Цао Пи Цао Цаоның туысы Цао Хонды бұрынғы өкпелердің есесінен жазалауға ниеттенген кезде, ол оқиғаға араласты. Цао Хонның жасаған еңбегін, соның ішінде бір кезде Цао Цаоның өмірін сақтап қалғандығын еске түсіріп, Цао Пиді жеткілікті дәрежеде айыптады, нәтижесінде Цао Пи Цао Хонның өмірін сақтап қалды, бірақ оның лауазымдары мен атақтарынан айырылды.
After Cao Cao died in 220, Cao Pi inherited his title as the King of Wei, and later that year forced Emperor Xian to abdicate in his favour, ending the Han dynasty and establishing the state of Cao Wei. Queen Dowager Bian became empress dowager. She was not much involved in her son's administration or in his campaigns against Cao Wei's rival states, Eastern Wu and Shu Han. She, in particular, refused to grant her family excessive wealth or titles, setting an example for the rest of Cao Wei's history. One incident that she engaged herself in happened in 226, when Cao Pi wanted to execute Cao Cao's cousin Cao Hong due to previous grudges between them. She, remembering the contributions that Cao Hong had made – including one occasion when he personally had saved Cao Cao's life – rebuked Cao Pi sufficiently that he spared Cao Hong's life, although Cao Hong's offices and titles were still stripped from him.
Ұлы жесір император ретінде
226 жылы Цао Пи қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Цао Руи император болды және ол әжесін ұлы император жесір ретінде құрметтеді. 227 жылы оны келіні Ю ханым әдейілеп емес, сөзсіз қорлады. Ю ханшайымы Цао Руидің Пиньюань ханзадасы болған кезде әйелі болған, бірақ ол император болғаннан кейін оны императорлыққа көтермеді, оның орнына Мао ханымды император етті. Ол мұнан ашуланып, император жесір Биан оны жұбатуға тырысты, бірақ Ю ханым: «Цао әулетінің арсыз әйелдерді жақтау дәстүрі бар», – деді, император жесір Бианның бұрын Гэцзи болғанын ұмытып кетті. Император жесір Биан бұл сөздерге қатты ренжіді, бірақ оны Цао Руидің ханзадалық сарайына қайтарудан басқа жазаламады. Император жесір Биан 230 жылы 9 шілдеде қайтыс болды. 230 жылы 28 шілде мен 26 тамыз аралығында ол күйеуі Цао Цаомен бірге Гаолингте (сөзбе-сөз «жоғарғы мазар») император жесірге лайықты құрметпен жерленді.
After Cao Pi died in 226, his son Cao Rui became emperor, and he honoured his grandmother as grand empress dowager. In 227, she was inadvertently insulted by her granddaughter in law Lady Yu – Princess Yu had been Cao Rui's wife when he was Prince of Pingyuan, but after he became emperor, he did not make her empress, but made his concubine Lady Mao as empress instead. She was upset, and Empress Dowager Bian tried to console her, and her response was, "the Caos have a tradition for favouring dishonourable women," forgetting that Empress Dowager Bian was formerly a Gējì. Empress Dowager Bian was greatly offended, but did not punish her further than having her sent back to Cao Rui's princely manor house. Empress Dowager Bian died on 9 July 230. Sometime between 28 July and 26 August 230, she was buried with honours due an empress dowager alongside her husband Cao Cao in the Gaoling (literally "high mausoleum").