Кіріспе

Креморн бақтары – Лондонның Челси ауданындағы Темза өзенінің жағасында орналасқан танымал демалыс бақтары. Олар Челси порты мен Корольдік жолдың соңы арасында жатыр және 1845-1877 жылдар аралығында өркендеген; қазірде Cheyne Walk өзенінің оңтүстік жағындағы шағын бөлігі ғана сақталған. Челси аймағында Креморн Кенсингтон және Челси корольдік округінің бір бөлігі болып табылады. 2011 жылғы халық санауы бойынша ауданның халқы 7974 адамды құрады.

Тарих

Бастапқыда Хантингдон графына (шамамен 1750 ж.) тиесілі болған, Стилдің Аспасиясының әкесі, ол мұнда сарай салған, мүлік әртүрлі қолдардан өтіп, 1-ші Креморн виконты (1725–1813), Монаган графтығынан шыққан ирланд пэрінің қолына келді. Креморн атауы – Ирландиядағы Монаган графтығындағы барондық, ежелгі әкімшілік бірлік. Бұл қазіргі ирланд тілінде Críoch Mhúrn деп аталады. Бұл шамамен «Моурн шекарасы» деп аударылады, көне ирланд тілінде Мугдорна деп аталған ежелгі рудың немесе тегінің аумақтық иелігінен шыққан. Атау Моурн тауларымен байланысты. Мүлікті 1831 жылы Доусон отбасы, Креморн барондары, Барон де Беренгерге сатты, ол іріткі салған алаяқ, шын аты Чарльз Рэндом еді. Де Беренгер бұл жерді «Стадион» деп аталған спорттық кешенге айналдырды және өзін-өзі қорғау техникаларын қолдаушы болды. 1843 жылы бизнес сәтсіз аяқталды, бірақ де Беренгер сол кездегі ләззат бақтарының кейбір көрікті жерлерін қосты, соның ішінде 1838 жылы ауа шарымен көтерілуді ұйымдастырды. Екі жыл бойы бақтар жазда ашық болды, соның ішінде «Пи де Ни» ашылу фестивалі, мысалы, ауа шарымен көтерілумен өтті, ал мүлік 1845 жылы сатылды. Джеймс Эллис 1845 жылдың қаңтарында лицензияны алды. Он екі акр жерді Джеймс Эллис ойын-сауық пен тамашаның меншік орны ретінде дамытты, ол 1845 жылдан 1877 жылға дейін танымал болды. Креморн бақтары Темза өзені мен Король жолының арасында орналасқан кең аумақты алып тұрды. 1845 жылы ашылған олар шулы және түрлі-түсті ләззат бақтары болды, онда мейрамханалар, ойын-сауықтар, билер және ауа шарымен көтерілулер ұйымдастырылды. Кіруге Король жолындағы солтүстік қақпа немесе өзендегі Креморн пирсі арқылы болатын. Эдвард Тиррел Смит Паулин Виолантеге 1861 жылдың 12 тамызында албан киімінде Темзаны кесіп өтуге ақы төледі. Сым тым бос болғандықтан, ол бірінші әрекетте сәтті болмады, бірақ екінші әрекетте өтті. Ол Баттерси көпірінен Креморн бақтарына дейін 20 мың адамның қарауында жүрді. Карло Валерио Креморн бақтарында тағы бір қауіпті арқанмен демонстрация жасағанда қаза тапты. Танымал суретші Джеймс Эббот МакНилл Уистлер 1872 және 1877 жылдар аралығында Креморн бақтарының бірнеше түнгі көрінісін суреттеді. Ол Саябақтан бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан Шейн-Уолк тұрғыны еді. Оның «Креморн бақтары №2» картинасы сәнді және белсенді тұлғаларға толы, ал 1870-ші жылдардың басында жақын қарым-қатынаста болған француз әріптестері Мане мен Тиссоның «заманауи өмір» картиналарына белгілі бір дәрежеде ұқсас. Креморн бақтары, әрине, жарық шоулары үшін ғана емес, сонымен қатар онда жиналған сәнді адамдар үшін де өте тартымды орын болды. Олар 1874 жылғы «Қарғылы от» және «Түсетін ракета» түнгі көріністері үшін жағдай жасады, соңғысы 1878 жылы Уистлер мен Раскиннің сотына әкелді. Уолтер Гривс – Челсидегі қайықшының ұлы, ол Тернерді өзеннен өткізетін; Уолтер мен оның ағасы Гарри де Уистлер үшін осындай қызмет атқарды, ал шамамен 1863 жылы оның ақы төленбеген студиялық көмекшілері мен шәкірттері болды. Олар Уистлерді жақсы көретін, қайда барса да, онымен бірге жүретін, оның киім-кешегі мен мінез-құлқын еліктейтін, оның картиналарына жақтаулар жасап, материалдарын сатып алып, түстерін дайындаған. Уолтер: «Ол бізге сурет салуды үйретті, ал біз оған қайықшының қимылын үйреттік» деді. Олардың тығыз қарым-қатынасы 1890-шы жылдарға дейін жалғасты, Уистлер Уолтерге артықшылық берді, өйткені ол екі бауырдың ең дарындысы болды. Оның ең сәтті суреттерінің екеуі – Хаммерсмит көпіріндегі регата және қар астындағы Челси; Уистлер сияқты ол Темза маңындағы аймақтарға назар аударды. Ол кедейлікте қайтыс болды, оны Чартерхаус қабылдады. Гривс Уистлерді Кристалл платформасының жанында суретке түсіруді таңдайды. Illustrated London News (30 мамыр 1857) газетінің тілшісі құрылыстың «Дефрис пен ұлы жасаған темір бұйымдарын, зөңрөң және гранат кесінділеріндегі шыны тамшыларды, жарық және газды жарықтарды жарым шеңберге айналдырды, бұл өте жарқын әсер қалдырды» деп бағалады. Оның ұзындығы үш жүз алпыс фут болды. Оның үстіне сәнді бағаналар, газды ұшқыштар және қырықтан астам қара түсті шыны айналар орнатылған. Пагоданың жоғарғы бөлігінде (осында) оркестр ойнайтын жерде газбен жарық беретін он жеті шамшырақ тұрды. Бақтардың бұл ерекшелігі Гривстің сүйіктісі болды, өйткені ол оны бірнеше рет суреттеді, мысалы, «Билеу платформасы, Креморн бақтары» (1870-ші жылдар) және осы кезеңнің гравирасы, ол Креморн бақтарындағы Уистлер сияқты көріністі бейнелейді. Бұрынғы нұсқада Уистлер жапырақты фланер ретінде бейнеленген, ол көпшілікпен бірге, бірақ олардан бөлек жүреді. Соңғысында Уистлер отыр, бірақ фланер бейнесін сақтайды, заманауи өмірдің бейтарап, бағалаусыз бақылаушысы. Ол келемеждеген әйелдің наразылығына қарамастан, бір әріптес джентльменге иелену үшін жанына бұрылады. Креморн бақтары тез арада әдепсіз әйелдер жиналатын орын ретінде танымал болды. Оның серігі мұндай әйелді сатып ала алады; бұл оның оған бейжай қана қарауынан, өтетін әйелдің назарынан және қоршаудың ашық қарауынан көрінеді. Уистлер мен Гривс отбасы бақтар 1877 жылы жабылуға дейін жиі келіп тұратын. Креморн бақтары ешқашан Воксхолл бақтарының сәніне ие болмады, соңында аумақтағы ықпалды тұрғындарға оның лицензиясын жаңарудан бас тартуға тура келді, ал бақтардың көп бөлігі тез арада салынды. Атауы Креморн жолында сақталған. Дональд Джеймс Уиал, өзінің Челсидегі жұмысшы табының өмірі туралы жеке естеліктерінде, «Дүние аяғы» есімді кітабында, ұмытылған тарихы мен Креморн бақтарының қирауы туралы жанды әңгіме береді.

Бүгін

Бақтардың қалдықтары Темза өзенінің жанында, Лотс Роуд электр станциясының шығысында сақталған. Ол көбінесе асфальтталған, ал бастапқы бақтардың ұлы ауқымын көрсетуге ештеңе жоқ, бірақ оған екі тіркелген тұғыр бар, бұл бастапқы ойын-сауық бақтарына келушілер қайықпен келген қону орындарының естелігі. Жақында бақтардың түпкілікті үлкен темір қақпаларының бірі қайта жаңартылып, қазіргі орнында тұр. 2010 жылдың 13 қыркүйегінде Thames Water компаниясы Thames Tideway супер-канализациясының құрылысы үшін таңдалған учаскелерін жариялады. Thames Water бастапқыда Cremorne Gardens арқылы тікелей өтетін жол салуды ұсынған еді. Cremorne Gardens 2010 жылы Англиядағы ең жақсы жасыл кеңістіктердің бірі ретінде алғаш рет «Жасыл ту» сыйлығын алды. Орта және демалыс қызметтері жөніндегі кеңесші Николас Паджет Браун шілде айының соңында Кенсингтон және Челси қаласының мэрі Джеймс Хьюзбандпен бірге Cremorne Gardens-та ту көтеру салтанатына қатысты. Жергілікті консервативті Кенсингтон және Челси кеңесшілері мен тұрғындары Темза туннелін салуға арналған кіреберіс жолы ретінде бақтарды пайдаланудан сақтап қалуға уәде берді. Thames Water өкілі Фил Стрид: «Біз кеңеспен бірге жұмыс істеуге және оларға көмектесе алатын кез келген жолды табуға көмектесуге дайынбыз» деді. 2011 жылдың басында кеңеске тиесілі Lots Road қалдықтар орталығы жұмысын тоқтатты. Бұрынғы қалдықтар орталығы ұсынылып отырған Tideway туннеліне жақын орналасқан, сондықтан ол кіреберіс жолы үшін баламалы орын болып табылады. Дегенмен, Cremorne Gardens әлі де Thames Water веб-сайтында басымдыққа ие орын ретінде тізімделген, бұл кеңестің шешімі болса да. 2014 жылы Cremorne Gardens тағы да жергілікті кеңес тарапынан қауіпке ұшырады, ол Transport for London-ға World's End маңындағы Kings Road-та «Chelsea West» станциясын және Crossrail 2 үшін Cremorne Estate аумағында салуды ұсынды. Cremorne Gardens станция құрылысы үшін пайдаланылуы үшін жойылған болар еді. Тұрғындардың үлкен қарсылығынан кейін, кеңес Chelsea West-ке қолдау көрсетуден бас тартты.

Танымал мәдениетте

Би-би-сидің "Жайлаулы романтиктер" драмасында Прерафаэльдік бауырластықтың Креморн бақшасындағы әйелдермен кездесуі жиі көрсетіледі. Джордж Макдональд Фрейзердің "Royal Flash" романында басты кейіпкер, қарақшы Гарри Флэшмен, бақтарды ескі мектеп досы Спидикутпен бірге мас кеш өткізу жоспарының бір бөлігі ретінде қысқаша айтады. Дороти Л. Сайерстің "Қуатты у" романында, Лорд Питер Уимсидің сырлы ісінде, бір кейіпкер Креморна Гарден деп аталды. Креморна – әдепсіз беделі бар актриса, оған осы есім бақтың осы беделіне байланысты берілгені сөзсіз. Комптон Маккензидің "Коралл" (1925) романында, жоғарғы топқа жататын Коралл Эвери шоферіне ғашық болады, ол оны Челсидегі Креморн Армсқа дейін Эмбанкмент бойымен айдап апарады, онда олар бір-біріне деген махаббатын білдіреді. Кен Фоллетттің "Қауіпті байлық" (1993) романында Креморн бақшасы оқиға орны ретінде пайда болады. Лора Джо Роулендтің "Күнә бағы" (2022) романында Креморн бақтары маңызды орын алады.