Кіріспе

Плакото (Πλακωτό) – Грецияда танымал екі ойыншыға арналған үстел ойыны. Ойынның мақсаты – ойыншының 15 тасын өз үй тақтасына жеткізіп, содан кейін оларды тақтадан алып тастау. 15 тасын бірінші болып тақтадан алып тастаған ойыншы жеңіске жетеді. Бұл ойын көбінесе Февга және Портес (соңғысы бэкгаммонға ұқсас) есімді тағы екі нұсқасымен бірге ойналады. Осы үш ойынды жиынтығында Тавли деп атайды және олар әдетте бірінен соң бірі ретпен ойнатылады. Ойын үш, бес немесе жеті ұпайға есептеледі. Осы ойынның Таяу Шығыс нұсқасы Махбуса, ал болгар нұсқасы Плакото Тапа және сондай-ақ Циллитон (Τσιλλιτόν) деп аталады. Парлетт Плакотоны ағылшын тіліндегі орта ғасырлық танымал ойынмен, сондай-ақ француздық Tieste және Impérial, итальяндық Testa және испандық Emperador ойындарымен бір топқа жатқызады.

Мақсаты

Бұл ойын қарама-қарсы бағытта қозғалыспен ойналады, яғни ойыншылардың фигуралары немесе кірпіштері қарама-қарсы жаққа жылжиды. Ойынның мақсаты – барлық фигураларды үй тақтасына (1-ден 6-ға дейінгі ұяларға) жеткізіп, содан кейін оларды тақтадан шығару. Барлық 15 фигураны ең бірінші шығарып алған ойыншы жеңеді.

Ойнаңыз

Әр ойыншының он бес тасқасы бар. Бір ойыншының тасқалары бірінші нүктеге (эйстік нүктеге) қойылады; қарсыластың тасқалары 24-ке қойылады. Ойын басталғанда әр ойыншы бір текше тастайды және кімнің текшесі үлкен болса, сол ойыншы бірінші болып жүреді. Сол ойыншы бірінші жүрісті бастау үшін текшені қайта тастауы керек. Ойынды жеңген ойыншы келесі ойынды бастайды. Ойыншының қанша ұпайға немесе қанша қадамға тасқаларын жылжыта алатыны текшенің нәтижесімен анықталады.

Ережелер

Плакотода фигураны тек бос нүктеге ғана жылжытуға болады. Бос нүкте – екі немесе одан көп қарсылас фигуралары бар емес нүкте. Екі ойыншық лақтырғанда шыққан сандар жеке-жеке жылжуларды көрсетеді. Мысалы, егер ойыншы 4 және 2 шығарса, ол бір фигураны төрт қуысқа бос нүктеге, ал екінші фигураны екі қуысқа бос нүктеге жылжыта алады. Ойыншы сонымен қатар нәтижелерді біріктіріп, бір фигураны жалпы алты қуысқа бос нүктеге жылжыта алады – мұндай бір жылжудың шарты, аралық нүкте (бастапқы нүктеден төрт немесе екі қуыс қашықтықта) да бос болуы керек.

Қосқан

Плакотода дублеттер екі рет ойналады. Мысалы, 3-3 лақтырылса, ойыншы үштікті төрт рет пайдалана алады. Ойыншы, мүмкіндігі болғанда, бір лақтырудың екі санын да, ал егер дублет түсірсе, төрт санын да пайдалануға тиіс.

Тіркелу

Плакотода ұруға рұқсат етілмейді. Егер ойыншы қарсыласының бір ғана фигурасы тұрған нүктеге түсіп қалса, ол фигураны қарсыласының фигурасының үстіне қойып, бекітеді. Бекітілген фигураны жылжытуға болмайды. Бұрын бекітуге қолданылған фигураны қайтадан бекітуге рұқсат етілмейді. Бір нүктеде сіздің екі фигураңыз немесе қарсыластың фигурасын бекітуге қолданылған сіздің фигураңыздың бірі – бұл зәкір, ол қарсыластың сол нүктеге түсуіне немесе оған тиюіне тосқауыл қояды.

Аналық бөлшегі

Аналық фигура – ойыншының бастапқы орнындағы соңғы тас. Плакотода бұл өте маңызды, себебі егер аналық фигура бастапқы орнынан шықпай тұрып қарсыластың тасымен қамалып қалса, ойын аяқталады және екі есе есебімен ұтылып қалады. Егер қарсыластың да бастапқы орнында аналық фигурасы болса, бұл ереже күшін жояды. Егер екі ойыншының аналық фигуралары да қамалып қалса, ойын тең аяқталады.

Бастау

Ойыншы Плакотода барлық он бес фигурасы бас тақтаға жеткеннен кейін ғана фигураларды тақтадан шығара бастауы мүмкін. Ойыншы, лақтырған санында фигурасы бар нүктенің нөмірімен сәйкес келсе, фигураны тақтадан шығара алады. Егер лақтырылған санға сәйкес нүктеде фигура болмаса, ойыншы жоғарырақ нөмірлі нүктедегі фигураны қолданып, заңды қимыл жасауы керек. Егер жоғарырақ нөмірлі нүктелерде фигуралар болмаса, ойыншы фигурасы бар ең жоғары нөмірлі нүктеден фигураны тақтадан шығаруы тиіс. Осылайша ол барлық фигураларын тақтадан шығара алады.

Нәрселеу

Бірінші болып барлық он бес қалың тасын алатын ойыншы жеңіске жетеді. Егер жеңілген ойыншы кем дегенде бір қалың тасын сәтті алып шықса, ол бір ұпай жоғалтады; әйтпесе екі ұпай жоғалтады.