Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сайлау округі. 2023 жылғы 6 ақпанда Түркия мен Сирияда болған қатты жер сілкінісінен Килис қаласы ауыр зардап шекті.
the electoral district
On 6 February 2023 Kilis was badly affected by the twin Turkey Syria earthquakes.
Тарих
Оның негізіне қатысты нақты ақпарат болмаса да, бүгінгі Килис негізінен Осман дәуірінде дамып, қала болып қалыптасты. Дегенмен, Килис маңындағы маңызды қалалардың іздері мен тарихи құжаттар, мұнда әр кезеңде маңызды орталықтар болғанын көрсетеді. Ассирия дәуіріне жататын тақташаларда «Ки ли зи» атауы клинописьпен жазылған, ал Рим империясы кезеңінде «Ciliza Sive Urnagiganti» деп аталатын қала туралы мәлімдеме бар. Кирус ежелгі қаласы, Ойлум-Хойюк, Раванда қамалы, Илези және Тарзиме Хан сияқты орталықтармен қатар, Килис маңында неолит дәуірінен басталатын көптеген басқа да елді мекендер археологиялық зерттеулер нәтижесінде табылды. Хетт, грек, парсы, рим, Византия, крестшілер, мамлюк және Осман дәуірлері осы аймақта кезекпен басынан өтті. Зерттеушілердің анықтауынша, Килис қаласының орталығындағы ең көне екі құрылыс (Улу мешіті, 1388 жыл және Катранджи мешіті, 1460 жыл) мамлюк дәуіріне жатады. Осы екі мешіттен басқа, Осман дәуірінде 1516 жылдан бері шамамен 135 монументалды құрылыс салынған. 19-шы ғасырдың соңында Килис халқы 20 000 адамды құрады және өндіріс, сауда және мәдениет дамыған қала болды. Сонымен қатар, шамамен 500 ауылда өсірілген жүзім, дәнді дақылдар сияқты ауыл шаруашылығы өнімдері өңделіп, өнеркәсіптік тауарлар өндіріліп, сатылатын орталық болды. Осман географиясының басқа бөліктеріндегідей, мұнда да үш негізгі діннің өкілдері бірге өмір сүрді, мәдениет пен өнер жоғары деңгейде дамыды. 19-шы ғасырдың соңында қаладағы 37 мешіт, 14 кіші мешіт, 4 дервиш ложасы, 8 медресе, 4 шіркеу, 1 синагога, 31 фонтан, 5 түрік моншасы, 40 кофехана, 5 дәріхана және 5 ішімдік үйі осы жердегі әлеуметтік және мәдени құрылым туралы мәлімет береді. Поэзия, музыка, қолөнер, әсіресе сәулет өнері гүлденді. Килис Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Осман империясының Алеппо вилайетіне қарасты, содан кейін Түркия Республикасының құрамына кірді. Армян және еврей қауымдары да болды. Шекаралық қала ретінде Килис ұзақ жылдар бойы контрабанда және есірткі саудасымен танымал болды. Бұл көрсеткіш азайғанмен, тіпті бүгінде де темекі, спирттік ішімдіктер мен арзан электр құралдарын қолма-қол ақшаға төмен бағамен алуға болады. Сирия азаматтық соғысы кезінде қала ИСИЛ-дің үздіксіз зымыран шабуылдарына ұшырады. 2016 жылдың сәуірінде ИМ-ның зымырандарынан қала зардап шекті, нәтижесінде 21 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Öncüpınar орналасу орталығы қаланың жанында орналасқан.
Although there aren't any definite information related to its foundation, today's Kilis mainly developed and became urbanized during the Ottoman period. However, traces of important cities found in the near surroundings of Kilis and the historical documents prove that important centres were always present here in every period. In the tablets belonging to the Assyrian period, the name 'Ki li zi' is written in cuneiform and a city named as "Ciliza Sive Urnagiganti" during the Roman Empire period is mentioned. In addition to centers such as Kirus antique city, Oylum Höyük, Ravanda Castle, Ilezi and Tarzime Han, many other residential areas starting from the Neolithic period have also been discovered in the surrounding of Kilis as a result of archaeological surface explorations. Hittite, Greek, Persian, Roman, Byzantine, Crusader, Mamluk and Ottoman periods were experienced in the region respectively. As a result of the researchers, it has been determined that the 2 oldest structures (Ulu Mosque, 1388 and Katrancı Mosque, 1460) in the city center of Kilis belong to the Mamluk Period. Besides these two mosques approximately 135 monumental structures have being constructed since 1516 during the Ottoman Period. The population of Kilis was 20.000 and it was a city in which production, commerce and cultural functions were developed at the end of the 19th century and it was also a center in which agricultural products (such as grapes, cereals etc.) cultivated in nearly 500 villages around it was processed and industrial products were produced and marketed. As in the whole Ottoman geography, members of the three major religions are living here together and culture and art are highly developed. 37 mosques, 14 small mosques, 4 Dervish Lodges, 8 madrasahs, 4 churches, 1 synagogue, 31 fountains, 5 Turkish baths, 40 coffee houses, 5 pharmacies and 5 drinking houses that were present in the city at the end of the 19th century give information about the social and cultural structure here. Poetry, music and handicrafts and especially architecture was developed. Kilis was part of the Aleppo Vilayet of the Ottoman Empire until the First World War, after which it passed to the Republic of Turkey. There was also an Armenian and Jewish community. Being a border town, Kilis has long had a reputation for smuggling and drug trafficking. Although this has apparently been reduced, even today cigarettes, spirits and cheap electrical items can be bought for cash at low prices. During the Syrian Civil War, the city became a target of continuous rocket attacks by ISIL. in April 2016, the town was struck by rockets fired by the Islamic State killing 21 people and injuring others. Öncüpınar Accommodation Facility is near the town.
Демография
Закария әл-Казвини Килисті «Атар әл-Билад» еңбегінде суннит түркімендерінің ауылы деп көрсеткен. Уильям Харрисон Эйнсворт 1844 жылғы баяндамасында Килисті 12 мың адамға жуық халқы бар елді мекен деп сипаттады, олардың басым бөлігі түркімендер, сондай-ақ армяндар, күрдтер және османлылар болған. 1850 жылы Фрэнсис Роудон Чесни Килистің негізгі тұрғындары түркімендер екенін, олар егіншілікпен және жүк тасымалымен айналысқан, сонымен қатар армяндар, түріктер және күрдтер де тұрғандығын айтқан, олардың жалпы саны 12 мыңға жеткен. 1869 жылы американдық миссионерлер Килистегі басым тілдің түрік тілі екенін, бұл Алепподан өзгеше екенін, ал қаладағы гректер көбінесе араб тілінде сөйлегенін, түрік тілін түсінгенмен, оны қолдануды ұнатпағанын атап өтті. 1911 жылғы «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымында Килис 20 мың тұрғыны бар қала ретінде тізілген, оның халқының көп бөлігі черкестер, түркімендер және арабтар болған. 1914 жылы Килис қазасы 78 905 мұсылман, 434 грек, 3934 армян, 775 яһуди, 376 армян католиктері және 390 протестанттардан тұрған.
Zakariya al Qazwini mentioned Kilis as a Sunni Turkoman village in Athar al Bilad. In his magazine from 1844, William Harrison Ainsworth included Kilis as a settlement of 12 thousand people, mostly composed of Turkomans and some Armenians, Kurds, and Osmanlis. In 1850, Francis Rawdon Chesney mentioned that Kilis was chiefly inhabited by Turkomans, who were agriculturists and carriers, and also Armenians, Turks, and Kurds, totaling to 12 thousand people. In 1869, American missionaries noted that the prevalent language in Kilis was Turkish unlike Aleppo, while Arabic was mostly spoken by the Greeks of the town, who also understood Turkish but didn't prefer the language. In Encyclopædia Britannica Eleventh Edition from 1911, Kilis was included as a town of 20 thousand inhabitants, mainly composed of Circassians, Turkomans, and Arabs. In 1914, the kaza of Kilis consisted of 78,905 Muslims, 434 Greeks, 3,934 Armenians, 775 Jews, 376 Armenian Catholics, and 390 Protestants.
География
Килис үш маңызды қала – Газиантеп, Антакия және Алеппомен қоршалған және Анатолия мен Сирияның тоғысқан жерінде орналасқан. Жерорта теңізіне жақындығының арқасында, ол климаты Жерорта теңізінен континенттік сипатқа өтетін аймақта жатыр. Бұл аймақ сонымен қатар тарихтың бастауынан бері адамдар қоныстанған құнарлы жарты айға (Fertile Crescent) кіреді. Оңтүстікке қарай – Өнчүпинар Сирия шекарасы, ал солтүстікке қарай – ірі Газиантеп қаласы орналасқан. Шындығында, 1996 жылға дейін Килис Газиантеп облысының ауданы болды, ал 1995 жылғы жалпы сайлаудағы ашық дауыс беру нәтижесінде Тансу Чиллер оны жеке облысқа айналдырды. Қалалық әкімшілік 76 ауданнан тұрады, оның ішінде Өнчүпинар және Ойлум аудандары бар.
Kilis is surrounded by three important cities, Gaziantep, Antakya, and Aleppo, and located at the crossroads of Anatolia and Syria. As a result of its proximity to the Mediterranean Sea, it is located in a region where the climate transitions from a Mediterranean to a continental character. It is also located on the Fertile Crescent, which has been home to settlements since the very beginning of history. The Öncüpınar Syrian border crossing is to the south and the large city of Gaziantep is to the north. Indeed, until 1996 Kilis was a district of Gaziantep Province, being made into a province by Tansu Çiller following an open vote winning gambit in the 1995 general election. The municipality consists of 76 neighbourhoods, including Öncüpınar and Oylum.
Ас мәзірі
Жергілікті кебаб – Килис Тава деп белгілі, сондай-ақ нан, баклава, кенефе және ішін толтырылған көкөністер де танымал.
The local kebab known as Kilis Tava is renowned, and also the breads, baklava, künefe and stuffed vegetables.
Білім
Килис 7 желтоқсан университеті Килисте орналасқан және шамамен 8000 бакалавр және магистратура студентінде оқиды.
Kilis 7 Aralık University is located in Kilis and has around 8,000 undergraduate and graduate students.
Қызықты орындар
Қаланың көрікті жерлеріне Осман дәуірінің мешіттері, аулалы тас үйлер мен күрделі өрнектелген ағаш бұйымдары кіреді.
Sights in the town include a number of Ottoman era mosques and stone houses with courtyards and elaborate carved wooden fittings.
Мешіттер
Канболат немесе Текке, 16 ғасырда салынған. Муаллақ, 16 ғасырда салынған. Хажы Дервіш, 1551 жылы салынған. Шейхлер немесе Шейх Сүлеймен, 1655 жылы салынған. Хиндиоғлу, 1664 жылы салынған. Ақкүрен, 16-шы немесе 17-ші ғасырда салынған. Шейх, 1569 жылы салынған. Шейх Хилал, мұнарасы 1641 жылы салынған. Катранчи немесе Алакалы, қазіргі құрылысы 1962 жылы қайта салынған. Муртаза, 1659 жылы салынған, 1948 жылы жөнделген. Кюнейне, 1569 жылы салынған.
Canbolat or Tekke, built in the 16th century. Muallak, built in the 16th century. Hacı Derviş, built in 1551. Şeyhler or Şeyh Süleyman, built in 1655. Hindioğlu, built in 1664. Akcurun, built in the 16th or 17th century. Şeyh, built in 1569. Şeyh Hilal, the minaret was built in 1641. Katrancı or Alacalı, the present structure was rebuilt in 1962. Murtaza, built in 1659 repaired in 1948. Cüneyne, built in 1569.
Климат
Килис ыстық, жазғы Жерорта теңізі климатына (Кеппен климаттық жіктелуі Csa) ие, онда өте ыстық, құрғақ және ұзақ жаздар, ал қыстары суық және жаңбырлы, кейде қар жауады.
Kilis has a hot summer Mediterranean climate (Köppen climate classification Csa), with very hot, dry and long summers and cool and rainy winters, with occasional snowfall.